Διογένης ὁ Κυνικός, καὶ γενικὰ περὶ πολιτικῆς καπηλείας τῆς Ἀρχαιότητας

Ἕνα γνωστὸ ζήτημα σχετικὰ μὲ τὴν ἑλληνικὴ Ἀρχαιότητα συνιστᾶ ἡ καπηλεία της ἀπὸ τὸ Ναζισμὸ καὶ τὴν ἀκροδεξιά. Ὅπως διάφοροι, ἔτσι κι οἱ χιτλερικοὶ καὶ οἱ φασίστες ἐπιδίωξαν νὰ βροῦν ἰδεολογικοὺς προγόνους στὴν Ἀρχαιότητα γιὰ νὰ δείξουν πόσο μακρὰ προϊστορία ἔχει ἡ ἰδεολογία τους, ἄρα καὶ πόσο «ριζωμένη στὴν ἀνθρώπινη φύση» εἶναι. Στὴν Ἑλλάδα, εἶναι γνωστὲς οἱ προτιμήσεις τοῦ Μεταξᾶ γιὰ τὴν ἀρχαία Σπάρτη καὶ ὁ κατοπινὸς ἰδεαλιστικὸς ἀρχαιοκεντρισμός (ὅπως τὸν ἔχει περιγράψει ὁ Π. Κονδύλης στὸν πρόλογο τῆς Παρακμῆς τοῦ Ἀστικοῦ Πολιτισμοῦ): Ἕνας πλατωνισμὸς ποὺ επικεντρώνεται στὸ «πνεῦμα καὶ ἠθικὴ» (σαφεῖς οἱ ἀντιϋλιστικὲς καὶ ἀντισοβιετικὲς νύξεις, ποὺ τάχα πηγάζουν ἀπὸ τὴν «ἑνιαία Ἀρχαιότητα») ἀποσιωπώντας ἄλλες πτυχὲς τῆς Ἀρχαιότητας, ἡ ὁποία –γιὰ νὰ τὸ ξεκαθαρίσω ἐξαρχῆς– εἶναι τόσο πολύπλοκη καὶ πολύμορφη ὥστε συνιστᾶ ἀπάτη πρώτου μεγέθους ἡ σημερινὴ χρησιμοποίησή της ὡς συμβόλου ἀπὸ ὁποιονδήποτε χωρὶς τὴν ταυτόχρονη ἔντιμη διακήρυξη κι ἀναγνώριση τῆς πολυμορφίας της. Ἐπίσης, μιὰ ἐπίμονη ἀναφορὰ στὶς ὑποχρεώσεις τοῦ ἀρχαίου λ.χ. ἀθηναίου πολίτη καὶ στὴν ἀπόλυτη προσήλωσή του στὴν κοινότητά του (ὥστε ὁ σύγχρονος πολίτης νὰ πράξει ἀντίστοιχα) δίχως τὴν παράλληλη ἀναφορὰ -μᾶλλον γιὰ ἐσκεμμένη ἀποσιώπηση πρόκειται- σὲ ἕνα σωρὸ πράγματα ποὺ συνιστοῦν τὸν πυρήνα τῆς ἀθηναϊκῆς δημοκρατίας (ἰσηγορία κ.ἄ.) καὶ ποὺ ἀκριβῶς διακρίνουν τὸν ἰδεατὸ (ἀκρο)δεξιὸ πολίτη/ὑπήκοο τοῦ 20οῦ αἰ. ἀπὸ τὸν ἀρχαῖο ἀθηναῖο πολίτη.

Ὅμως, ὅπως διαπράττεται ἡ καπηλεία τῆς Ἀρχαιότητας ἀπὸ τὴν Ἀκροδεξιά, μὲ τὴν ἔννοια ὅτι διαστρεβλώνονται ὁρισμένες πτυχές της ἢ ὅτι ἐπὶ μέρους πτυχὲς ἀνάγονται σὲ βασικές, ἀντίστοιχη καπηλεία τῆς Ἀρχαιότητας μπορεῖ νὰ ἀνιχνευτεῖ καὶ ἐκ μέρους τῆς Ἀριστερᾶς καὶ τῆς Ἀκροαριστερᾶς. Ὅπως, γιὰ παράδειγμα ἡ Ἀκροδεξιὰ ἔδειξε καὶ δείχνει σαφὴ προτίμηση στὴν ἀντίπαλο τῆς ἀμεσοδημοκρατικῆς Ἀθήνας, τὴ Σπάρτη, κι ἔτσι μετέτρεψε τοὺς ἀρχαίους Σπαρτιάτες σὲ «πρὸ ναζισμοῦ Ναζιστές» προβάλλοντας κάποιες πτυχές τους (μιλιταρισμὸς) ὑπὲρ τὸ δέον· ἢ ὅπως κυριολεκτικὰ διαστρέβλωσαν (μέσω τῆς μετάφρασης, ὅπως πολὺ ὡραῖα ἔχει δείξει ὁ Καστοριάδης) τὰ ἀμεσοδημοκρατικὰ ἀθηναϊκὰ κείμενα ὅπως τὸν Ἐπιτάφιο τοῦ Περικλῆ σὲ τέτοιο βαθμὸ ἔτσι ὥστε νὰ συμπεραίνει ὁ γερμανὸς ἀναγνώστης πὼς ὁ Περικλῆς ἐξυμνεῖ τὴν ὑπακοὴ στὸ Κράτος (τὴν ὑπέρτατη ναζιστικὴ ἀξία, μαζὶ μὲ τὴν «Φυλή»), ἔτσι συμβαίνει καὶ μὲ τὴν Ἀριστερά.

Εἶναι γνωστὸς λ.χ. ὁ ἀπελευθερωτικὸς ταχυδακτυλουργισμὸς τῶν Μαρξιστῶν νὰ τσουβαλιάζουν καὶ νὰ παρουσιάζουν συνολικὰ ὡς «ὑλιστὲς» ἢ ὡς «προοδευτικοὺς» καὶ «δημοκράτες ἄθεους» διάφορους πανθεϊστὲς αὐταρχικῶν (Ἡράκλειτος) τάσεων ἢ ἐκπροσώπους κατὰ βάση μηδενιστικῶν (Σοφιστές –κι ἐνίοτε, βλ. τὸν ἄθεο Κριτία, ὀλιγαρχικῶν) τάσεων, συνολικὰ καὶ μὴ κάνοντας διακρίσεις· εἶναι γνωστὴ ἡ περίπτωση τοῦ κατὰ τοὺς Μαρξιστὲς «ἄθεου Ἐπίκουρου», ὁ ὁποῖος ὡστόσο τηροῦσε κανονικότατα καὶ εἰλικρινέστατα τὸ τυπικὸ τῆς κρατικῆς θρησκείας. Εἶναι ἐπίσης γνωστὴ ἡ εὐκολία μὲ τὴν ὁποία ὁ Καστοριάδης ρίχνει στὴν πυρὰ τὸν Πλάτωνα ὡς ἕναν λίγο-πολὺ «μὴ Ἕλληνα», ποὺ τάχα πίστευε πράγματα ἀδιανόητα γιὰ τοὺς ὑπόλοιπους Ἕλληνες τῆς ἐποχῆς του, ἢ ἡ εὐκολία μὲ τὴν ὁποία ὁ Καστοριάδης ξεπερνᾶ τὸν σκόπελο τῶν δύο τρίτων (τουλάχιστον) τῶν πόλεων-κράτων καὶ τοῦ ἀρχαιοελληνικοῦ ἐλεύθερου πληθυσμοῦ ὑπὸ μὴ ἀμεσοδημοκρατικὰ πολιτεύματα προκειμένου νὰ φτιάξει μιὰ (καταγέλαστη, ὡς περιγραφή μὲ κριτήριο τὸ βαθμὸ ἀντιστοιχίας της πρὸς τὴν ἀρχαία πραγματικότητα) πολιτικὰ ριζοσπαστικὴ προχριστιανικὴ Ἀρχαιότητα ὡς κάτι συμπαγὲς κι ἔχοντας κατὰ νοῦ προφανεῖς ἐχθρούς. Καὶ ἡ ἴδια ἡ ἀθηναϊκὴ δημοκρατία ἐνῶ παρεῖχε τεράστιες πολιτικὲς ἐλευθερίες στοὺς ἐλεύθερους καὶ πολὺ λίγη σχέση εἶχε μὲ τὴν ἔννοια τοῦ Κράτους ὅπως σήμερα τὸ κατανοοῦμε, ὡστόσο πρὸς τὰ ἔξω (ἄλλὰ καὶ πρὸς τοὺς δούλους) ἦταν ἕνα σωβινιστικό, ἐπεκτατικὸ κράτος καὶ μιὰ πολεμικὴ μηχανή -μιὰ πραγματικότητα ποὺ κονιορτοποιεῖ τὴ σύγχρονη ἀριστερὴ καὶ ἀναρχικὴ ἢ φιλελεύθερη πίστη στὴν ταύτιση τῆς ἀμεσο/δημοκρατίας μὲ τὴν εἰρηνοφιλία, τὸν «ἐναλλακτικὸ τρόπο ζωῆς» ἤ, τέλος πάντων, τὸν «χιπισμὸ κι ἀνεμελιά».

Μιὰ περίπτωση καπηλείας συγκεκριμένου ἀρχαίου φιλοσόφου ἀπὸ τὴν (Ἀκρο)αριστερὰ –μὲ τὴν ἔννοια τῆς ὑπερπροβολῆς κάποιων πτυχῶν τῆς φιλοσοφίας του καὶ τῆς ἀποσιώπησης ἄλλων– ἀφορᾶ τὸν Διογένη τὸν Κυνικό. Αὐτὸς ἔχει παρουσιαστεῖ λίγο-πολὺ ὡς ἀναρχικός: Ἄρνηση τοῦ κράτους καὶ τοῦ νόμου, κοσμοπολιτισμός, παραχάραξη=περιφρόνηση τοῦ νομίσματος καὶ δημόσια περιφρόνηση τῶν συνηθειῶν τῆς ἐποχῆς. Ἀλλὰ αὐτὴ εἶναι μιὰ μόνο πτυχὴ τῶν ὅσων γνωρίζουμε ἐδῶ κι αἰῶνες γιὰ τὸν Διογένη. Προσπαθεῖ κανεὶς εἰλικρινὰ νὰ συνταιριάσει τὸν ἀναρχισμὸ ὅπως τὸν ἀντιλαμβάνονται οἱ ἐκπρόσωποί του σήμερα μὲ τὶς ἀπόψεις τοῦ Διογένη γιὰ τὴ γυναίκα, γιὰ τοὺς ὁμοφυλόφιλους, γιὰ τὴν ἐπιστήμη, γιὰ τὴν Ἀθήνα καὶ τὴ Σπάρτη καὶ γιὰ τὸν ἔρωτα, κι ἀμέσως διαπιστώνει ὅτι βάσει αὐτῶν ὁ Διογένης θὰ ταίριαζε μᾶλλον περισσότερο μὲ ἕναν σημερινὸ «νοικοκυραῖο» ἢ ἔστω μὲ ἕναν δεξιοῦ τύπου ἀτομικιστὴ ἀναρχικὸ (Ρ. Ἀποστολίδης, Στίρνερ κ.λπ.) παρὰ μὲ κάποιο ἀναρχικὸ-«ἀπελευθερωτικὸ» «πρόταγμα» ἀπὸ αὐτὰ ποὺ ὀνειρεύονται οἱ ἀναρχοαριστεροί. Ἡ στάση του Διογένη πρὸς τὴ θρησκεία δὲν τοῦ κόστισε τίποτε: Ἐνῶ παρατηροῦμε ἄλλους φιλοσόφους τοῦ 5ου καὶ 4ου π.Χ. αιώνα νὰ θανατώνονται, νὰ ἐξορίζονται καὶ νὰ σέρνονται στὰ δικαστήρια ὡς ἄθρησκοι ἢ ἄθεοι, ὁ Διγενὴς ὡς διαφημιζόμενος «χλευαστὴς τῆς θρησκείας» (ἄρα ἐπίδοξος πρόγονος τῶν σημερινῶν πολέμιων τῶν «παπάδων») δὲν ἔπαθε τίποτε. Ἀκόμη κι ὁ κοσμοπολιτισμός του, ὅπως καὶ τῶν ἄλλων ὑποτιθέμενων «ἀρχαίων ἀναρχικῶν» δὲν θὰ μποροῦσε μὲ τίποτε νὰ συνεπάγεται τὴν «ἄρνηση στράτευσης» καὶ ἄλλα παρόμοια.

Γιὰ τὴν καπηλεία τῆς Ἀρχαιότητας ἀπὸ τὴν (Ἀκρο)αριστερὰ δυστυχῶς δὲ θὰ μάθουμε ποτὲ τίποτε ὅσο διαρκεῖ ἡ ἰδεολογικὴ κυριαρχία τῆς Ἀριστερᾶς ἑλληνικοῦ τύπου· ὅπως γιὰ τὴν καπηλεία καὶ διαστρέβλωση τῆς Ἀρχαιότητας ἀπὸ τοὺς Μεταξικοὺς καὶ τὰ ἑλληνικὰ καθεστῶτα μεταξὺ 1946-1974 δὲν θὰ μποροῦσαμε νὰ μάθουμε τίποτε, ἐννοῶ νὰ ἀποτελεῖ κοινὸ τόπο καὶ πεποίθηση τῆς κοινωνίας ὅπως γιὰ τὴν ἀκρο/δεξιὰ καπηλεία, παρὰ μόνο μετὰ τὸ 1974. Στὴν Ἑλλάδα θὰ ἐξακολουθοῦμε νὰ μαθαίνουμε γιὰ τὸν «Διογένη τὸν Ἀναρχικὸ τῆς Ἀρχαιότητας» καὶ γιὰ τὸ δίλημμα ««Κοσμοπολιτισμός ή πατριωτισμός» στὸ ὁποῖο τάχα ἀπάντησε. Καὶ βέβαια, ἡ ἀναφορὰ στὴν α τύπου καπηλεία δὲν σημαίνει ὑποτίμηση τῆς β τύπου καπηλείας, οὔτε τὸ ἀνάποδο.

Παρακάτω, μερικὲς ἀπόψεις τοῦ Διογένη. Ἡ μετάφραση εἶναι τοῦ Ν. Μ. Σκουτερόπουλου ἀπὸ τὸ Οἱ ἀρχαῖοι Κυνικοί. Ἀποσπάσματα καὶ μαρτυρίες:

Α) Ὁμοφυλόφιλοι

i) Διογένης Λαέρτιος, VI, 65

«Βλέποντας κάποτε ὁ Διογένης ἕναν θηλυπρεπὴ νεαρούλη τοῦ εἶπε: «Δὲν ντρέπεσαι νὰ κάνεις χειρότερα σχέδια γιὰ τὸν ἑαυτό σου ἀπ’ ὅ,τι ἡ φύση; Ἐκείνη σὲ ἔφτιαξε ἄνδρα καὶ σὺ θέλεις διὰ τῆς βίας νὰ εἶσαι γυναίκα»»

ii) Διογένης Λαέρτιος, VI, 54

«Βλέποντας ὁ Διογένης ἕνα παλληκαράκι νὰ καλλωπίζεται, τοῦ εἶπε:»Ἂν τὸ κάνεις γιὰ τοὺς ἄνδρες, εἶσαι δυστυχισμένος· ἂν γιὰ τὶς γυναῖκες, εἶσαι ἄδικος»»

Β) Γυναῖκες

i) Ἀρσένιος, 197, 6-7

[Ὁ Διογένης]«ὅταν τὸν ρώτησαν ποιὸ πράγμα στὴ ζωὴ εἶναι κακό, εἶπε: «ἡ ὄμορφη γυναίκα»»

ii) Ἀρσένιος, 197, 15-16

«Βλέποντας κάποτε ὁ Διογένης δυὸ γυναῖκες νὰ συνομιλοῦν εἶπε: «Ἕνα φαρμακερὸ φίδι δανείζεται δηλητήριο ἀπὸ μιὰ ὀχιά»»

iii) Διογένης Λαέρτιος, VI, 51

«Ὅταν εἶδε ὁ Διογένης μιὰ γυναίκα σ’ ἕνα φορεῖο, εἶπε ὅτι «τὸ κλουβὶ δὲν εἶναι ἀνάλογο μὲ τὸ θηρίο»»

iv) Διογένης Λαέρτιος, VI, 52

«Βλέποντας κάποτε ὁ Διογένης γυναῖκες ποὺ τὶς εἶχαν κρεμάσει σὲ μιὰ ἐλιά, «μακάρι», εἶπε, «ὅλα τὰ δέντρα νὰ ἔβγαζαν τέτοιον καρπό»»

v) Inscriptiones Herculanae n. 264

«Ὁ κυνικὸς φιλόσοφος Διογένης βλέποντας μιὰ γυναίκα νὰ τὴν ἔχει παρασύρει ἕνα ποτάμι εἶπε: «ἄσε τὸ ἕνα κακὸ νὰ τὸ παρασέρνει τὸ ἄλλο»»

vi) Πάπυρος τῆς Σορβόννης 826, 2

«Εἶπε ὁ Διογένης σὰν εἶδε μιὰ γυναίκα ποὺ μάθαινε γράμματα: «τί ξίφος ἀκονίζεται!»»

Γ) Ἀθήνα-Σπάρτη

i) Διογένης Λαέρτιος, VI, 27

«Ὅταν ρώτησαν τὸν Διογένη σὲ ποιὸ μέρος τῆς Ἑλλάδας εἶχε δεῖ ἄνδρες καλούς, «Ἄνδρες», ἀπάντησε ἐκεῖνος, «πουθενά· παιδιὰ ὅμως στὴ Λακεδαίμονα»

ii) Διογένης Λαέρτιος, VI, 59

«Ὁ Διογένης ἐπέστρεφε στὴν Ἀθήνα ἀπὸ τὴ Λακεδαίμονα· σὲ κάποιον ποὺ τὸν ρώτησε ἀπὸ ποῦ ἐρχόταν καὶ ποῦ πήγαινε ἀπάντησε: «Ἀπὸ τὸν τόπο ποὺ εἶναι γιὰ ἄνδρες στὸν τόπο ποὺ εἶναι γιὰ γυναῖκες»»

Δ) Ἐξουσία

i) Ἀρσένιος, 209, 26-28

«Σὰν ρώτησαν τὸν Διογένη ποιὰ στάση νὰ κρατᾶ κανεὶς ἀπέναντι στὴν ἐξουσία ἀπάντησε: «Ὅποια καὶ ἀπέναντι στὴ φωτιά: νὰ μὴ στέκεται οὔτε πολὺ κοντά, γιὰ νὰ μὴ καεῖ, οὔτε πολὺ μακριά, γιὰ νὰ μὴν ξεπαγιάσει»»

Ε) Ἐπιστήμη

i) Διογένης Λαέρτιος, VI, 39

«Σὲ κάποιον ὁ ὁποῖος μιλοῦσε γιὰ τὰ οὐράνια σώματα ὁ Διογένης εἶπε: «Πόσες μέρες εἶναι ποὺ ἔχεις ἔλθει ἀπὸ τὸν οὐρανό;»»

ii) Διογένης Λαέρτιος, VI, 104

«Οἱ Κυνικοὶ ἀπορρίπτουν ἐπίσης τὴ γεωμετρία καὶ τὴ μουσικὴ καὶ ὅλα τὰ παρόμοια. Ἔτσι ὁ Διογένης εἶπε σὲ κάποιον ποὺ τοῦ ἔδειξε ἕνα ἡλιακὸ ρολόι: «Χρήσιμο πράγμα γιὰ νὰ μὴν ἀργεῖ κανεὶς νὰ πάει γιὰ φαγητό»»

ΣΤ) Ἔρωτας

i) Διογένης Λαέρτιος, VI, 51

«»Ὁ ἔρωτας εἶναι ἀπασχόληση ἀνθρώπων ποὺ δὲν ἀσχολοῦνται μὲ τίποτα«»

ii) Διογένης Λαέρτιος, VI, 67

«Ὅσοι ἐρωτεύονται, εἶπε ὁ Διογένης, ἀτυχοῦν ὡς πρὸς τὴν ἀπόλαυση»

Advertisements
This entry was posted in φιλοσοφίες, Αρχαιότητα and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s