Παναγιώτης Κονδύλης παρερμηνευόμενος.

Παρέθεσε κάπου στὸ διαδίκτυο ὁ Κώστας Κουτσουρέλης ἀπόσπασμα ἀπὸ ἕνα ἔργο τοῦ Παναγιώτη Κονδύλη σχετικὰ μὲ τὸ διάλογο Μηλίων-Ἀθηναίων στὸ Θουκυδίδη. Τὸ ἀπόσπασμα παρατέθηκε ὡς ἑξῆς:

«Το αληθινό πρόσωπο της Φύσης είναι το πρόσωπο των Αθηναίων όταν ζητούν από τους Μηλίους να υποταγούν. Η θεία ή φυσική τάξη, ο εσώτερος νόμος του Όντος είναι ακριβώς ο νόμος του ισχυρότερου. Η πίστη των Μηλίων στην υπερίσχυση των ηθικών κανόνων γεννά απλώς φρούδες ελπίδες και τους ωθεί σε απελπισμένες και αυτοκαταστροφικές ενέργειες. Η πράξη θα όφειλε να προσανατολίζεται στους κανόνες της φρόνησης, οι οποίοι πάλι πρέπει να υπηρετούν τη φυσική επιταγή της αυτοσυντήρησης. Βεβαίως, η αυτοσυντήρηση έχει διαφορετικό νόημα για τον ισχυρό, ο οποίος μπορεί να διατηρήσει την ισχύ του μονάχα διευρύνοντάς την συνεχώς, και για τον αδύνατο, ο οποίος σώζεται ανταποκρινόμενος στις επιθυμίες του ισχυρότερου«

Ἔκανα τὸ ἑξῆς σχόλιο, ποὺ συνίσταται στὴν παράθεση ἑνὸς ἄλλου ἀποσπάσματος ἀπὸ ἔργο τοῦ Π. Κονδύλη:

«Δὲν ὑπάρχει καμμιὰ κατάσταση πραγμάτων καὶ καμμιὰ ἀναγκαιότητα στὴν ὁποία τὸ ὑποκείμενο πρέπει νὰ ὑπακούσει, ὅταν δὲν θέλει κατὰ κανέναν τρόπο, δηλαδὴ ὅταν εἶναι ἕτοιμο νὰ δεχθεῖ τὸν θάνατό του ὡς ἀναπόφευκτο τίμημα» ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΟΝΔΥΛΗΣ, Τὸ Πολιτικὸ καὶ ὁ Ἄνθρωπος, τόμος 1β, σελ. 416.

Ὁ Κ. Κουτσουρέλης δὲν ἀπάντησε. Ἴσως ἔγραψα κάπως καθυστερημένα τὸ σχόλιό μου, ὅταν αὐτὸς ἤδη ἀσχολιόταν μὲ ἄλλες ἀναρτήσεις. Δὲν ἔχει σημασία. Καὶ νὰ εἶδε ὁ Κ. Κουτσουρέλης τὸ σχόλιο αὐτὸ δὲν θὰ γινόταν νὰ ἀπαντήσει κάτι. Γιατὶ ἡ μονόπλευρη ἑρμηνεία ποὺ κάνει στὴ σκέψη τοῦ Κονδύλη ἐμφανίζει τὸν τελευταῖο νὰ διακηρύσσει ἔμμεσα ὅτι ὑπάρχει μιὰ σχεδὸν ἀριθμητικὰ καθορισμένη σχέση ἰσχύος-ἀδυναμίας, καὶ νὰ κηρύττει τὴν ἀποφυγὴ ὁποιασδήποτε οὐτοπικῆς καὶ ἀντιστασιακῆς πράξης ἢ σκέψης.  Χρησιμοποιώντας τὸν Π. Κονδύλη ὁ Κ. Κουτσουρέλης μᾶς λέει ἐμμέσως πλὴν σαφῶς: «τί τὰ βάζετε μὲ τὴν Ε.Ε. καὶ τὴ Γερμανία; Ὡς ἀνίσχυροι θὰ συντριβεῖτε ὅσο κι ἂν ἐπικαλεῖστε κάποιο ἀόριστο Δίκαιο». Φυσικά, ὁ Κ. Κουτσουρέλης δὲν σταματᾶ στὴν ἀξιολογικὰ ἐλεύθερη περιγραφή. Γιὰ παράδειγμα, στὸ δημοψήφισμα τοῦ Ἰουλίου 2015 ἦταν ὑπὲρ τοῦ ΝΑΙ κι ὄχι ὑπὲρ τῆς ἀποχῆς. Ἀλλὰ εἶναι ἡ παρερμηνεία τοῦ Κονδύλη αὐτὴ ποὺ μὲ ἐνδιαφέρει ἐδῶ, κι ὄχι τὰ πολιτικὰ ζητήματα ποὺ ἀλλάζουν καὶ τροποποιοῦνται.

Μιὰ τέτοια ἑρμηνεία, ἀπὸ τὸν Κ. Κουτσουρέλη, τῆς κονδυλικῆς σκέψης ὄχι μόνο ἀντιτίθεται στὴν ἄποψη τοῦ Κονδύλη γιὰ τὸ ἀνθρωπολογικὰ ἀνεκρίζωτο στοιχεῖο τῆς Οὐτοπίας(1) ἀλλὰ δὲν λαμβάνει ὑπόψη καὶ βασικὲς πτυχές της ὅπως αὐτὲς διαμορφώθηκαν ἤδη ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ διαλόγου τοῦ Π. Κονδύλη μὲ τὸν Γερ. Λυκιαρδόπουλο (1977).  Σὲ ἐκεῖνον τὸν διάλογο -ποὺ συνοψίζει ἀρκετοὺς τόμους φιλοσοφικῶν ἔργων-, ὁ Κονδύλης ἀρνεῖται ὅτι ἀπὸ τὴν ἀντίληψη γιὰ τὸ ἀδύνατο τῆς κατάργησης κάθε ἐξουσίας συμπεραίνεται λογικὰ ἡ πρόθυμη ἀποδοχὴ τῆς ἑκάστοτε, συγκεκριμένης ἐκδοχῆς τῆς ἐξουσίας.

Ἀλλὰ κι ἀπὸ τὸ ἀπόσπασμα ποὺ παρέθεσα δὲν προκύπτει κάποια ἔμμεση παρότρυνση τοῦ Π. Κονδύλη «νὰ λογικευθοῦμε»: δηλαδὴ νὰ ὑποτάσσεται ὁ ἀνίσχυρος χωρὶς ἀντίστασηἔστω καὶ στὸν ἰσχυρό.  Οἱ Ἰδέες εἶναι ἡ πρόφαση τῶν Ἰσχυρῶν καὶ ἡ παρηγοριὰ τῶν ἀδυνάμων, λέει ἀλλοῦ ὁ Κονδύλης. Αὐτὸ σημαίνει ὅτι κι οἱ Ἰσχυροὶ θέλουν νὰ ντύνουν τὶς ἀξιώσεις ἰσχύος τους μὲ ἐπιχειρήματα. Ἂν ἀφήσουμε τὸ κατὰ πόσον ἡ Ἑλλάδα ἀπειλεῖται μὲ σφαγὴ κι ἐξανδραποδισμὸ ὅπως οἱ Μήλιοι, τότε, ἀκόμη κι ἂν πάρει κάποιος τὶς ἀξιολογικὰ ἐλεύθερες διαπιστώσεις τοῦ Κονδύλη ὡς δέον -ὅπως κάνει ὁ Κουτσουρέλης- θὰ ἔπρεπε νὰ συμπεράνει ὅτι ὁ ἀνίσχυρος ὀφείλει ὁμοίως νὰ χρησιμοποιήσει τὶς Ἰδέες γιὰ καλυτέρευση τῆς θέσης του, χωρὶς νὰ αὐταπατᾶται γιὰ τὸ βαθμὸ ἀποτελεσματικότητας τῶν Ἰδεῶν. Ἄλλωστε, ὁ Κ. Κουτσουρέλης ὡς κονδυλικὸς γνωρίζει σὲ τί συνίσταται ὁ διάλογος μεταξὺ Ἐχθρῶν (στὸ Ἰσχὺς καὶ Ἀπόφαση).

Ἂν κι ὁ Κονδύλης ἀπορρίπτει ὡς αὐταπάτη τὴν αἰσιόδοξη σκέψη ὅτι μέσω διαλόγου καὶ τῶν Ἰδεῶν θὰ τὰ βγἀλει πέρα ὁ ἀνίσχυρος, δὲν θεωρεῖ ὅτι φιλοσοφικὰ εἶναι παράλογη ἡ ἀντίσταση «μέχρι τέλους». Στὸ σκεπτικὸ τοῦ κονδυλικοῦ Κ. Κουτσουρέλη φαίνεται νὰ μὴν ὑπάρχει χῶρος γιὰ τὴν περίπτωση τὴν ὁποία παρατηρεῖ ὁ Κονδύλης, τὸ ὑποκείμενο νὰ βλέπει τὸν κόσμο πέρα ἀπὸ τὴ «στεγνὴ» αὐτοσυντήρησή του.  Νὰ βλέπει λ.χ. τὴν ἐπιβίωση τῆς ταυτότητάς του ὡς ἀνώτερη ἀπὸ τὴν βιολογικὴ αὐτοσυντήρηση. Ἢ νὰ βλέπει, λ.χ. στὴν περίπτωση τῆς Ἑλλάδας τὰ 200 καὶ 300 € μηνιάτικο (αὐτὸ προτείνουν οὐσιαστικὰ οἱ Γερμανοὶ) ὡς ἐξασφάλιση τῆς βιολογικῆς αὐτοσυντήρησής του. Ἤ, γιὰ νὰ τὸ θέσω πιὸ ξεκάθαρα: Ποιὸ εἶναι τὸ ὅριο ποὺ ρητὰ θέτουμε ὥστε νὰ ἔχει νόημα νὰ ὑπάρχουμε; Δὲν ὑπάρχει τέτοιο ὅριο;

Εἶναι, βέβαια, γεγονὸς ὅτι ὁ Κονδύλης ἦταν αὐστηρότατος κατὰ τῶν «πατριωτῶν» ποὺ σπαταλοῦν.  Καὶ περιέγραφε πολὺ σωστὰ ἤδη ἀπὸ τὸ 1991 τὴν δεινὴ κατάσταση στὴν ὁποία θὰ περιέλθει ἡ Ἑλλάδα ἐπειδὴ δανείζεται χωρὶς νὰ παράγει. Ἡ κονδυλικὴ κριτικὴ εἶναι σωστότατη. Ἀλλὰ δὲν συνεπάγεται τὴν ταύτιση μὲ τὴ γερμανικὴ λογική. Κυρίως δέ, δὲν ὑποδεικνύει ποιὸ κομμάτι τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας θὰ πληρώσει: οἱ ἰδιοκτῆτες ΜΜΕ ἢ οἱ μισθωτοί, οἱ ὑπεράριθμοι δημόσιοι ὑπάλληλοι ἢ οἱ φοροφυγάδες ἰδιωτικοί, οἱ κρατικοδίαιτοι ἐπιχειρηματίες ἢ οἱ αὐτοαπασχολούμενοι, οἱ πολιτικοὶ ποὺ διέπρεπαν στὰ χρόνια πρὸ τῆς κρίσης ἢ ὁ λαὸς ποὺ τοὺς ψήφιζε.

Οἱ ἐκσυγχρονιστές, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν κρίση τοῦ 2009 κατηγοροῦν λ.χ. τοὺς δημόσιους ὑπαλλήλους καὶ γενικότερα τὴν ὄντως παρασιτικὴ δομὴ τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας, ἦταν οἱ ἴδιοι ποὺ διατηροῦσαν τὶς δομὲς αὐτὲς πρὸ τῆς κρίσης καὶ ἐπαινοῦσαν τὴν σημιτικὴ «Ἰσχυρὴ Ἑλλάδα», τὸ υπόδειγμα τοῦ παρασιτισμοῦ. Δὲν μποροῦμε νὰ αγνοήσουμε ὅτι σύμφωνα μὲ τὸν Κονδύλη, στὰ 1998, «Οι μετριότητες, υπομετριότητες και ανθυπομετριότητες που συναπαρτίζουν τον ελληνικό πολιτικό και παραπολιτικό κόσμο δεν έχουν το ανάστημα να θέσουν και να λύσουν ιστορικά προβλήματα τέτοιας έκτασης και τέτοιου βάθους«.

Θὰ πρέπει νὰ χρησιμοποιήσουμε τὸ σύνολο τοῦ κονδυλικοῦ ἔργου, ὅταν πρόκειται νὰ ἀπαντήσουμε κονδυλικὰ στὸ ἑλληνικὸ πρόβλημα.

Γιὰ αὐτοὺς τοὺς λόγους, θεωρῶ ὅτι ὁ Κ. Κουτσουρέλης, ὅπως καὶ οἱ δεξιοὶ κονδυλικοί, παρερμηνεύουν τὴν κονδυλικὴ ἀντίληψη σχετικὰ μὲ τὴν Ἰσχύ, τὸ Δίκαιο καὶ τὰ «δέοντα» ὅρια τῆς ἀνθρώπινης συμπεριφορᾶς.

(1) «η Ουτοπία υφίσταται κάθε φορά μιαν αναπόδραστη άμεση ήττα, παρ’ όλα αυτά όμως η νίκη έμμεσα είναι δική της — και επί πλέον το στοιχείο της εκείνο, το οποίο αναπόφευκτα ηττάται, είναι η ανθρωπολογικά ανεκρίζωτη διάστασή της, την οποία καμμιά ιστορική ήττα δεν μπορεί να αφανίσει«

Advertisements
This entry was posted in φιλοσοφίες and tagged . Bookmark the permalink.

6 Responses to Παναγιώτης Κονδύλης παρερμηνευόμενος.

    • Ο/Η chronographiae λέει:

      Πράγματι. Ἀλλὰ μιὰ βασικὴ θέση τοῦ Π.Κ. ἦταν ὅτι σημασία ἔχει (καὶ) ποιὸς ἰσχυρίζεται κάτι, ὄχι (μόνο) τὸ περιεχόμενο τοῦ ἰσχυρισμοῦ. Γιατὶ οἱ ἰδέες εἶναι, συνειδητὰ ἢ ἀσυναίσθητα- «ὅπλα» στὸν ἀγώνα γιὰ τὴν αὐτοσυντήρηση, κατὰ τὸν Κονδύλη.
      Ὁ Πάγκαλος, ὅταν ἀπὸ τὸ 2010 «τιμωροῦνταν» οἱ Ἕλληνες γιὰ τὸν μεταπολιτευτικὸ τρυφηλὸ βίο τους μέχρι τὸ 2008-9, δὲν πρότεινε κάποια τιμωρία τῶν πολιτικῶν οὔτε τοὺς ἀπαξίωσε κἄν.
      Μὲ ἄλλα λόγια, ἀκόμη καὶ νὰ ἦταν ἡ μετεμψύχωση τοῦ Κονδύλη ὁ Πάγκαλος, δὲν εἶναι δυνατὴ μιὰ ἐφαρμογὴ τῶν διαπιστώσεων τοῦ Κονδύλη ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ μὲ τὸν α ἢ β τρόπο ἀποτελοῦσαν μέρος τοῦ συστήματος, ἰδεολογικὸ ἢ ἄλλο, καὶ νομίζω ὁ Κονδύλης εἶχε ἀποκλείσει αὐτὸ τὸ ἐνδεχόμενο.
      Ἄλλωστε, κάτι τέτοιο προσκρούει τόσο σὲ ζητήματα (ἀν)ικανότητας τῶν ἀνθρώπων ποὺ διαχειρίστηκαν τὴ Μεταπολίτευση καὶ τὸν «Ἐκσυχρονισμό/ἐξευρωπαϊσμό» καὶ οἱ ὁποῖοι σήμερα παρουσιάζονται ὡς οἱ γιατροὶ ποὺ μὲ πόνο ψυχῆς θεραπεύουν τὴ χώρα, ὅσο καὶ δικαιοσύνης-νομιμοποίησης.

      Μου αρέσει!

      • Ο/Η Kat λέει:

        Έχω την εντύπωση ότι το νόημα του κειμένου είναι το ακριβώς αντίθετο και όχι η νομιμοποίηση του Πάγκαλου μέσω του Κονδύλη. Με άλλα λόγια: αν ο Πάγκαλος για τους λόγους που λέτε «δεν δικαιούται διά να ομιλεί», τα στρώματα που χωρίς εκβιασμό τον στήριξαν, αν θέλουν άλλη συνθήκη πρέπει και να επιδιώξουν άλλα πράγματα από αυτά που ο Πάγκαλος τους παρείχε (βλ. Κονδύλης) και να κάνουν την αυτοκριτική τους (βλ. Κονδύλης) και να επιλέξουν άλλους πολιτικούς (οι οποίοι δεν θα τους υποσχεθούν αυτά που κάποτε έκανε ο Πάγκαλος- επίσης βλ. Κονδύλης).

        Μου αρέσει!

  1. Ο/Η chronographiae λέει:

    Ἔχετε δίκαιο. Δὲν ἤθελα νὰ πῶ ὅτι τὸ κείμενο τοῦ Β. Μπογιατζῆ δικαιώνει τὸν Πάγκαλο, συνέχισα ὅσα ἔγραψα μὲ βάση τὰ ὅσα γράφει κι ὁ Μπογιατζῆς γιὰ τὴν ὁμοιότητα κάποιων ἀπόψεων τοῦ Πάγκαλου μὲ κάποιες τοῦ Κονδύλη. Τὸ ζήτημα τῆς ὁμοιότητας εἶναι ἐνδιαφέρον. Δὲν ἔχω διαβάσει τὸ σχετικὸ βιβλιαράκι ποὺ ἐκδόθηκε πρόσφατα («Οἱ αἰτίες τῆς παρακμῆς τῆς σύγχρονης Ἑλλάδας»), νομίζω ὅτι εἶναι ἐπανέκδοση τῶν προλόγων τῶν ἑλληνικῶν ἐκδόσεων τῆς Παρακμῆς τοῦ Ἀστικοῦ Πολιτισμοῦ ἢ κι ἄλλων. Ἕνα ξεκομμένο κείμενο ποὺ μοιάζει νὰ δικαιώνει τὰ μνημονιακὰ μέτρα, ἀκριβῶς γιατὶ ἐπανεκδόθηκε τὸ 2011 ἐνῶ γράφηκε στὰ 1991 καὶ γιατὶ δὲν ἀποτελεῖ ἕνα χρήσιμο εὑρετήριο ὅλων τῶν ἀπόψεων τοῦ Κονδύλη γιὰ τὰ αἴτια τῆς παρακμῆς.
    Ὁ Β. Μπογιατζῆς θέλει (σκέφτεται ἂν μπορεῖ), προκειμένου νὰ μὴν δικαιώνεται ὁ ἑκάστοτε Πάγκαλος, «ένας αριστερός πολιτικός φορέας να θεματοποιήσει με συνέπεια και να υποστηρίξει διακριτά κάποια από τα ζητήματα που έθεσε» ὁ Κονδύλης. Θά ‘θελα νὰ ξέρω τί πιστεύει σχετικά, σήμερα, μὲ τὴν παρούσα κατάσταση.

    Εἶχα παλιότερα διαβάσει στὶς Σημειώσεις τὸ ἄρθρο γιὰ τὸν Νεοελληνικὸ Διαφωτισμό. Καὶ ὅλες οἱ σχετικὲς ὁμιλίες στὸ Νοσότρος ἦταν πολὺ ἐνδιαφέρουσες. Ξαναδιαβάζοντάς το, ἔχω κάποιες ἀπορίες.

    1. Ἔχω τὴν ἐντύπωση ὅτι ἐνῶ εἶναι σωστὰ ὅλα ὅσα λέει ὁ Β.ΜΠ γιὰ τὴν ἀνυπαρξία σὲ καθαρὴ μορφὴ ἑνὸς δυτικοῦ ὑποδείγματος (π.χ. σ. 19, γιὰ τὴν συνύπαρξη πατριαρχικῶν στοιχείων καὶ τὴν ἐπίδρασή τους κατὰ τὸ σχηματισμὸ τοῦ δυτικοῦ κράτους), εἶναι γιὰ τὶς ἀνάγκες τῆς ὁποιασδήποτε ἔρευνας ἀναγκαῖο κάποιο «τσουβάλιασμα». Ἂν γιὰ τὸν ΠΚ «ἡ Δύση παραμένει τὸ ἀνυπέρβλητο πρότυπο γιὰ τὴν Ἑλλάδα» αὐτὸ νομίζω ὀφείλεται στὸ ὅτι ἡ ἴδια ἡ Ἑλλάδα θέλησε νὰ προσανατολιστεῖ στὴ Δύση. Κρίνεται δηλαδὴ ἀπὸ τὸν ΠΚ μὲ βάση τὴν ἐπιλογή της.

    2. Γιατί λέγεται ὅτι ὁ Π.Κ. ἀπέφυγε τὸ σχῆμα κέντρο-περιφέρεια (σ. 8-9) καὶ παρακάτω ὅτι οἱ νεοέλληνες Διαφωτιστές ἁπλῶς μεταφράζουν κείμενα καὶ μεταστρέφουν συνειδήσεις (9) ;
    Ἐπίσης, ὁ Β.ΜΠ. διατυπώνει ἄλλοτε τὴν ἄποψη ὅτι ὁ ΠΚ ἀποφεύγει τὸν πειρασμὸ νὰ συγκρίνει τὴν ἑλληνικὴ περίπτωση μὲ ἕνα ἀνύπαρκτο ὁμοιογενὲς παράδειγμα (σ.8) κι ὅτι ἦταν ἀπόλυτα συνειδητοποιημένος γιὰ τὰ ἀδιέξοδα τῆς ἀστόχαστης ἐφαρμογῆς δυτικῶν ἐννοιολογικῶν ἐργαλείων στὴν ἑλληνικὴ περίπτωση (σ. 13), ἀλλὰ διατυπώνει καὶ τὴν ἄποψη ὅτι ὁ ΠΚ ἀντιπαρέθεσε τὰ ἰδεοτυπικὰ χαρακτηριστικὰ τὴς εὐρωπαϊκῆς ἀστικῆς τάξης πρὸς τὴν ἑλληνικὴ ἐκδοχὴ τοῦ ἑλληνικοῦ ἀστισμοῦ (σ. 14)

    3. Ἡ κριτικὴ στὸν ΠΚ ἐνίοτε εἶναι ὀρθή, ὅπως στὴν ἄποψή του γιὰ τὸ ρόλο τῶν κομμάτων καὶ τῆς ἀμφίσημης συμπεριφορᾶς πατριαρχικῶν καὶ φιλελεύθερων. Ὅμως, εἶναι δευτερεῦον ἂν δημιουργήθηκαν ρήγματα στὴν πατριαρχικὴ ἀντίληψη καὶ κἀποιοι πῆραν στὰ σοβαρὰ τὶς δυτικὲς φιλελεύθερες διακηρύξεις. Εἶναι προφανὲς ὅτι κάποιοι θὰ τὶς ἔπαιρναν.

    5. Ἔχω τὴν αἴσθηση ὅτι σωστὰ γίνεται λόγος γιὰ τὴν εὐρωπαϊκὴ καταγωγὴ τοῦ ἀρχαιοκεντρισμοῦ στὶς δυὸ ἢ τρεῖς ἐκδοχές του ἀπὸ τὸν Β.Μπ. ἀλλὰ ἐδῶ εἶναι ὁ ΠΚ ποὺ δὲν εἶχε ἀσχοληθεῖ μὲ τὸν βυζαντινὸ καὶ μεταβυζαντινὸ στοχασμό, καὶ δὲν ἔβλεπε ὅτι, ἔστω καὶ μὲ τὴ μορφὴ τοῦ προγόνου τοῦ ἑλληνοχριστιανικοῦ ἀρχαιοκεντρισμοῦ, προϋπῆρχε τῆς εὐρωπαϊκῆς προέλευσης τοῦ νεοελληνικοῦ ἀρχαιοκεντρισμοῦ τοῦ 18ου κ.ἑ. αἰ.

    6. Τέλος, σωστὰ ἀναφέρεται (σ. 10, σημ. 14) ἡ ἀπόρριψη ἀπὸ τὸν Π.Κ. τῆς συνέχειας (νὰ σημειώσω ὅτι στὰ σχετικὰ ἐγχειρίδια ὕστερης μεσαιωνικῆς ἱστορίας στὰ ὁποῖα ἀνέτρεχε, ὑπογράμμιζε τὶς ἀναφορὲς τῶν ἑλλήνων ἱστορικῶν σὲ μετακινήσεις ἀλβανικῶν, βλαχικῶν καὶ σλαβικῶν πληθυσμῶν στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο -ἂν καὶ ἐδῶ προκύπτει τὸ ζήτημα κατὰ πόσο, μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο σκέψης, ἔβλεπε τὸ ἔθνος ὡς πρώτιστα βιολογικὴ ἑνότητα). Ὅμως, ἕνα σημαντικὸ στοιχεῖο ποὺ «κάνει τὴ διαφορὰ» μεταξὺ Κονδύλη κι ἑνὸς πιθανοῦ «ἀριστεροῦ πολιτικοῦ φορέα» δὲν ἀναφέρεται:Τὸ ὅτι ἐνῶ καὶ ὁ Π.Κ. ἦταν ἐνάντιος στὸ τρισχιλιετές, ἐνῶ δηλαδὴ ξεκινοῦσε ἀπὸ τὶς ἴδιες θεωρητικὲς θέσεις γιὰ τὸ ἑλληνικὸ ἔθνος, δὲν ἐπεδίωκε τὴν ἐξαφάνισή του καὶ εἶχε ἄλλες ἀντιλήψεις γιὰ τὸ ρόλο τῶν ἐθνοκρατῶν. Πιστεύω ὅτι ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ παράδοξο, νὰ ἔχει ἴδια ἀφετηρία ἀλλὰ ἐντελῶς ἀντίθετη ἄποψη μὲ κάποιους, ἦταν στοιχεῖο ποὺ προκαλοῦσε τέτοια ἀντιπαλότητα καὶ ἀντιπάθεια πρὸς αὐτόν.

    Μου αρέσει!

  2. Ο/Η Kat λέει:

    Πολύ ενδιαφέροντα τα ζητήματα για Κονδυλικούς, Κονδυλίζοντες κλπ, οπότε δίνουν τη δυνατότητα γόνιμης συζήτησης έστω και ερήμην (για τον Κονδύλη αναπόφευκτα δυστυχώς) των συγγραφέων. Η πιο πρόσφατη «πολιτική» παρέμβαση του Β. Μπ. εξ όσων γνωρίζω είναι εδώ https://enthemata.wordpress.com/2014/01/04/vasbog/, οπότε δεν είναι αβάσιμο, υποθέτω, να διαβαστεί αυτό ως συνέχεια του προηγούμενου κειμένου.

    Για κάποια από τα σημεία:

    1. Το «τσουβάλιασμα» είναι αναγκαίο, ενδεχομένως και αναπόφευκτο. Εντούτοις, οι προκείμενές του έχουν σημασία. Όπως αναφέρεται στην πολύ αναλυτική επισκόπηση συγκεκριμένων θεωρήσεων που πραγματοποιεί ο Μπ., η κατηγορία «Δύση», κάθε άλλο παρά δεδομένη είναι.
    2. Ως προς το δεύτερο σκέλος: αυτό που γράφετε έχει να κάνει με το ότι ο Μπ. αντιμετωπίζει τον Κονδύλη ως «αντινομικό στοχαστή». Ως προς το πρώτο: αυτό που παραθέτετε είναι η άποψη του Κιτρομηλίδη. Η απάντηση για αυτό που γράφει ο Μπ., όπως φαίνεται στο κείμενο στις ίδιες σελίδες, είναι ότι εστιάζει στη διάκριση που κάνει ο Κ. μεταξύ του φιλοσοφικού υποβάθρου και του ιστορικού ρόλου του κινήματος του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.
    3. Για την ανάγνωση του 19ου αι. ο Μπ. θεωρεί ρητά τον Hering ως μακράν βαθύτερο και ευστοχότερο συγκριτικά και με Κονδύλη, και με εκσυγχρονιστικές θεωρήσεις -φιλελεύθερες ή μαρξιστικές- και με θεωρήσεις «αυθεντικότητας»/μεταπρατισμού. Με άλλα λόγια, ότι πρόκειται για έργο που συνιστά «αλλαγή παραδείγματος».
    5. Δεν θυμάμαι πού αναφέρει ο Κ. -και κακώς δεν το αναφέρει ο Μπ.- (παραφράζω άγαρμπα) ότι ο συγκεκριμένος ελληνοκεντρισμός στον οποίο αναφέρεστε δεν είχε ούτε την εμβέλεια ούτε το δυναμικό, για να προκαλέσει το ενδιαφέρον στους νεοέλληνες διαφωτιστές ή τους αντιπάλους τους. Για αυτό και δεν τον επικαλέστηκαν.
    6. Νομίζω ότι υπάρχει ένα στοιχείο στη σκέψη του Κ. που ενδεχομένως γεφυρώνει τις δύο θέσεις, αυτό του ότι τα έθνη δεν αποτελούν απαραίτητα το τέλος της ιστορικής διαδικασίας, ούτε ότι ήταν ανέκαθεν πάγιο στοιχείο της. Εξάλλου, μπορούμε να σκεφτούμε με πολλούς τρόπους το έθνος και όχι μόνο με τον εθνοκεντρικό. Ο Bernstein, o Brandt, οι σκανδιναβοί σοσιαλδημοκράτες, ο Havel κλπ μας έδωσαν τέτοια εργαλεία (σε όποιους τέλος πάντων ενδιαφέρονται). Τώρα, για την αντιπαλότητα με τον Κ., αυτό που αναφέρετε είναι ένα, αλλά όχι όλα. Αλλά εδώ χρειάζονται πολλές αναρτήσεις.

    Σε κάθε περίπτωση,
    ευχαριστώ για τη συζήτηση.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s