Perfidia Graecorum

«Τί κι ἂν ὁρκίζονται μεταξύ τους οἱ βάρβαροι; Τὴν ἄλλη στιγμὴ παραβαίνουν τοὺς ὅρκους»

Ἄννα Κομνηνή, Ἀλεξιάς, Α’, 13, 6

Perfidia Graecorumἑλληνικὴ δολιότητα εἶναι ἡ φράση ποὺ χρησιμοποίησαν οἱ Δυτικοευρωπαῖοι κατὰ τὴν Α’ Σταυροφορία καὶ ἑξῆς γιὰ νὰ δικαιολογήσουν τὸ μένος τους κατὰ τῶν Ρωμιῶν, τὴν ἀντιμετώπιση τῆς Ρωμανίας ὡς ἐχθροῦ ὅμοιου μὲ τοὺς Μουσουλμάνους ἢ καὶ χειρότερου ἀπὸ αὐτούς, κι ἐν τέλει τὴν ἐπίθεσή τους κατὰ τῆς Κωνσταντινούπολης στὰ 1204.

Γιὰ διάφορους λόγους, ὅπως γράφει ὁ ἱστορικὸς Ἰωάννης Καραγιαννόπoυλος, «κυριάρχησε στὴν ψυχὴ τῶν Δυτικῶν ἡ ἰδέα, ὅτι οἱ ἀτυχίες καὶ οἱ ταλαιπωρίες τῶν Σταυροφόρων ὠφείλονταν στὴ δολιότητα τῶν Ἑλλήνων, τὴν perfidiam Graecorum, ὅπως λένε καὶ ἐπαναλαμβάνουν οἱ περισσότερες δυτικὲς πηγές.

Σὲ τί συνίστατο ὅμως ἡ perfidia αὐτὴ Graecorum; Κατὰ τὶς δυτικὲς πηγὲς ὁ Ἀλέξιος Α’ εἶχε προσπαθήσει μὲ ἐπιστολές του νὰ ξεσηκώσει τὴ δυτικὴ χριστιανοσύνη ἐναντίον τῶν Τούρκων. Ὅταν ὅμως τὸ πέτυχε καὶ οἱ Σταυροφόροι ἔφτασαν στὸ Βυζάντιο, ἐπιχείρησε νὰ χρησιμοποιήσει τοὺς στρατιῶτες αὐτοὺς τοῦ Σταυροῦ γιὰ δικούς του ἰδιοτελεῖς σκοπούς. Ἐκτὸς ἀπ’ αὐτὸ δυσκόλεψε τὴν ἐκτέλεση τῆς ἀποστολῆς τους καὶ ἀποδείχτηκε ὑπεύθυνος γιὰ τὶς ἀπώλειες καὶ τὶς τεράστιες θυσίες τῶν Σταυροφόρων κατὰ τὴ διάρκεια τῆς προελάσεώς τους πρὸς τοὺς Ἁγ. Τόπους.

Στὴν πραγματικότητα ὁ Ἀλέξιος εἶχε ζητήσει καὶ ἀπὸ τοὺς δυτικοὺς ἡγεμόνες καὶ ἀπὸ τὸν πάπα τὸν ἴδιο, πολὺ πρὶν ἀπὸ τὴ Σταυροφορία, νὰ τὸν διευκολύνουν στὴ στρατολογία μισθοφόρων.

Ἐκτὸς τούτου κατὰ τὴ συνάντηση Ἀλεξίου καὶ κόμη τῆς Φλάνδρας στὴ Βερόη τὸ 1088 εἶχε συμφωνηθεῖ ἡ ἀποστολὴ στὸ Βυζάντιο 300 ἱππέων. Ὅλα αὐτὰ ὅμως κατ’ οὐδένα λόγο σήμαιναν ὅτι ὁ Ἀλέξιος ἐπιζητοῦσε γενικὸ συναγερμὸ τῆυς Δύσεως ἐναντίον τῶν ἐχθρῶν του. Τὴν παρουσία τῶν Σταυροφόρων ὁ Βυζαντινὸς αὐτοκράτορας οὔτε τὴν ἐπιθυμοῦσε οὔτε τὴν εἶχε προκαλέσει, οὔτε τὴν περίμενε. Ἄλλωστε οἱ Σταυροφόροι ἔφθαναν σὲ μιὰ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποία ὁ Ἀλέξιος δὲν τοὺς χρειαζότανε. Ἔπειτα ἀπὸ τὶς νίκες του στὰ εὐρωπαϊκὰ μέτωπα μποροῦσε καὶ μόνος νὰ κατανικήσει τοὺς Τούρκους τῆς Μικρασίας. Ἐκτὸς ἀπὸ αὐτὰ δὲν πρέπει νὰ ξεχνᾶμε ὅτι ἀνάμεσα στοὺς Σταυροφόρους ἦταν καὶ ἐχθροὶ τῶν Βυζαντινῶν θανάσιμοι, ὅπως ὁ Βοημοῦνδος, ὁ ἡγεμόνας τῶν Νορμανδῶν, τῶν ὁποίων ἡ παρουσία στὸ Βυζάντιο καὶ ἀνεπιθύμητη ἦταν καὶ δικαιολογημένα καθιστοῦσε δύσπιστο ἔναντι τῆς σταυροφορικῆς κινήσεως τὸν βυζαντινὸ αὐτοκράτορα.

Ἡ ἐπιστολὴ ἑπομένως τὴν ὁποία δῆθεν ἔστειλε ὁ Ἀλέξιος στὸν κόμητα τῆς Φλάνδρας ὡς excitatorium γιὰ νὰ λάβουν οἱ Δυτικοὶ στὴ Σταυροφορία, εἶναι πλαστή. Προέκυψε ἀπὸ τὴν αὐθαίρετη συρραφὴ πολλῶν καὶ διαφορετικῶν εἰδήσεων ποὺ σκοπὸ εἶχαν ἀρχικὰ τὴν προσέλκυση πολεμιστῶν γιὰ τὴ Σταυροφορία (ἐσωτερικὸ excitatorium) καὶ τελικὰ χρησιμοποιήθηκαν ὡς ἀπόδειξη τῆς perfidia Graecorum. Ὁ πλαστογράφος ποὺ βασικὰ ζητοῦσε νὰ ὑποκινήσει τοὺς δυτικοὺς νὰ μετάσχουν στὴ Σταυροφορία, χρησιμοποίησε στὴν «ἐπιστολὴ» στοιχεῖα ποὺ δὲν εἶχε ἀνάγκη νὰ τὰ περιμένει ἀπὸ τὸν Ἀλέξιο: Ὁ Βυζαντινὸς αὐτοκράτορας ὑπενθυμίζοντας στὸν κόμη τῆς Φλάνδρας τὴν ὑπόσχεσή του δὲν εἶχε ἀνάγκη νὰ τοῦ παραστήσει τὰ πλούτη τῆς Κωνσταντινουπόλεως –ὁ κόμης τὰ εἶχε διαπιστώσει ὅταν πέρασε ἀπὸ τὴν Πόλη– οὔτε τὸ πλῆθος τῶν κειμηλίων ποὺ καὶ αὐτὸ θὰ τὸ εἶχε διαπιστώσει –οὔτε, πολὺ περισσότερο, νὰ τοὺ περιγράψει καὶ νὰ ἐξάρει τὴν ὀμορφιὰ τῶν γυναικῶν τῆς Βασιλεύουσας –πράξη, πού, ἂν ἔκανε, θὰ τὸν ἔριχνε στὸ ἐπίπεδο ἑνὸς κράχτη. Ὁ πλαστογράφος χρησιμοποίησε στοιχεῖα τῶν ὁποίων ἡ γνώση ἦταν διάχυτη, πλουτισμένη ἀπὸ τὶς περιγραφές, πιθανότατα ὑπερβολικές, αὐτῶν ποὺ ἔρχονταν ἀπὸ τὴν Ἀνατολή. Καὶ τὰ στοιχεῖα αὐτὰ ἦταν προορισμένα ν’ ἀποτελέσουν τὸ δῆθεν excitatorium τοῦ Ἀλέξιου γιὰ μιὰ Σταυροφορία τῶν Δυτικῶν καὶ στὴ συνέχεια νὰ θεμελιώσουν τὴ γνώμη γιὰ τὴν perfidia Graecorum»

Ὅπως γράφει καὶ ἡ βυζαντινολόγος Ἀλκμήνη Ζαφράκα-Σταυρίδου: «Τα σχέδια των Νορμανδών για την κατάλυση του Βυζαντίου αναζωπυρώθηκαν, είκοσι περίπου χρόνια αργότερα, από τον Βοημούνδο. Ως ένας από τους αρχηγούς της Α΄ Σταυροφορίας κατέλαβε, στις αρχές Ιουνίου του 1098, την Αντιόχεια της Συρίας, αρνήθηκε όμως να την επιστρέψει στους Βυζαντινούς, παρά τον όρκο που είχαν δώσει οι Σταυροφόροι στον αυτοκράτορα ότι όσες πόλεις ανακαταλάμβαναν, θα του τις παρέδιδαν. Στις 15 Ιουλίου του 1099, οι Σταυροφόροι κατέλαβαν την Ιερουσαλήμ. Ο Βοημούνδος ίδρυσε προσωπική ηγεμονία και προχώρησε στην κατάληψη και άλλων πόλεων από τους Τούρκους, της Λαοδίκειας και της Γερμανίκειας. Αιχμαλωτίσθηκε από τους Τούρκους τον Αύγουστο του 1100, εξαγοράσθηκε όμως το 1103 και διέφυγε στην Κέρκυρα και από εκεί στην Απουλία, απ’ όπου έθεσε σε εφαρμογή το σχέδιο του πατέρα του ασκώντας συγχρόνως δυσφημιστική εκστρατεία κατά του Αυτοκράτορος Αλεξίου, κατηγορώντας τον ως σύμμαχο των απίστων και εχθρό των Χριστιανών: «πάσαν πόλιν και χώραν περιιών καί παγάνον αυτόν λαμπράτη φωνή ανακηρύττων καί τοις παγάνοις όλη γνώμη επαρήγοντα», αναφέρει η Άννα Κομνηνή. Πιθανόν στις ενέργειες αυτές του Βοημούνδου «να οφείλεται κατά μέγα μέρος η δημιουργία και η εξάπλωση του μύθου για την ελληνική δολιότητα (perfidia Graecorum), που θα καταστεί το σύνθημα των Δυτικών στις εναντίον του Βυζαντίου επιθέσεις τους».»

Βέβαια, ἡ Ἄννα Κομνηνὴ δὲν ἔλεγε ψέματα γιὰ τοὺς Δυτικοευρωπαίους. Γιατὶ, ὅταν κατέλαβαν τὴν Ἀντιόχεια στὰ 1098 δὲν τὴν ἐπέστρεψαν στοὺς Βυζαντινοὺς παρ’ ὅλο ποὺ εἶχαν ὁρκιστεῖ καὶ ὑπογράψει σχετικά, ὅτι θὰ τοῦ ἐπέστρεφαν τὰ βυζαντινὰ ἐδάφη ἀπὸ τὰ ὁποῖα θὰ ἐκδίωκαν τοὺς Μουσουλμάνους.

Γι’ αὐτὸ κι ὅταν ἕνας βυζαντινὸς ἱστορικὸς μοῦ ἔκανε λόγο γιὰ τὴν perfidia Graecorum γιὰ νὰ δείξει πόσα προβλήματα ἔχουμε οἱ Ἕλληνες, αἰσθάνθηκα ἔκπληξη καὶ ἔνοιωσα πολὺ ἄσχημα. Περίμενα ἕνας βυζαντινολόγος νὰ ὑπερασπίζεται τὸ Βυζάντιο ἀπὸ τὶς συκοφαντίες τῶν ἐχθρῶν του καὶ νὰ μὴν τὶς ἀναφέρει· περίμενα οἱ Νεοέλληνες νὰ υἱοθετοῦνε τὴν ἄποψη τῆς Κομνηνῆς, τὴν ἀντίληψη, ἐν τέλει, τῶν προγόνων μας (γιὰ τὸν ἑαυτό τους καὶ γιὰ τοὺς Δυτικούς), οἱ ὁποῖοι τότε πολέμησαν (ἀπεγνωσμένα ἀλλὰ ἀποτυχημένα) γιὰ νὰ μὴν καταστεῖ ἀποικία, φέουδο καὶ δυτικὴ μπανανία ἡ χώρα τους, δηλαδὴ ἡ χώρα τῶν πατέρων μας, ἡ δική μας χώρα. Καὶ ὄχι νὰ διαιωνίζουν ὡς ἔγκυρη τὴν ἄποψη τῶν Εὐρωπαίων ποὺ χιμοῦσαν ἀπὸ τὴ Δύση τραυλίζοντας διάφορα συνθήματα ὡς φερετζὲ τῆς ληστρικῆς συμπεριφορᾶς τους· ὄχι νὰ συμφωνοῦν μὲ τὴν ἄποψη ἐκείνων, τῶν ὁποίων σήμερα οἱ ἀπόγονοι μᾶς κουνᾶνε τὸ δάχτυλο ἀπειλητικὰ καὶ μᾶς ἐγκαλοῦν γιὰ «ἔλλειψη ἐμπιστοσύνης».

Advertisements
This entry was posted in Δυτικοί, Δύση, Ρωμανία and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s