Γιὰ τὰ γλυπτὰ τῆς Θεσσαλονίκης

Μὲ ἀφορμὴ τὴν ἀπομάκρυνση ἑνὸς γλυπτοῦ -ἑνὸς κακόγουστου ἀφηρημένου τούβλου, κατ’ ἐμέ- ἀπὸ τὴν πλατεία Ἁγίας Σοφίας,  ἡ πρόεδρος τοῦ Α’ Δ. Διαμερίσματος Ἑ. Χοντολίδου ἔγραψε στὸ διαδίκτυο:

«Είναι γνωστό ότι η Θεσσαλονίκη πάσχει από γλυπτική. Ένα από τα ωραία και πολύ πρόσφατα γλυπτά της ειναι το ινουκσουκ, αρχετυπικό γλυπτό των ιθαγενών του Καναδά. Το γλυπτό αυτό βανδαλίστηκε τόσες φορές που ο πρόξενος του Καναδά απηύδησε και ζήτησε να απο απο απομακρυνθεί. Σημερα επικυρώθηκε από το δημοτικό συμβούλιο. Κάθε πολη εχει τα γλυπτά που της αξίζουν. Ας μείνουμε με τους παπάδες και τα εθνικής πνοής γλυπτά. Τι κρίμα!«

11742649_10153197804328800_8500966642580530758_n

Τὸ γλυπτό

Σύμφωνα μὲ τὸν Καστοριάδη,

«Η παιδεία αρχίζει με τη γέννηση του ανθρώπου και τελειώνει με τον θάνατό του. Συντελείται παντού και πάντα. Οι τοίχοι της πόλης, τα βιβλία, τα θεάματα, τα γεγονότα εκπαιδεύουν τους πολίτες —σήμερα δε κατά κύριο λόγο «παρεκπαιδεύουν»… Ο Πλάτων έλεγε ήδη ότι ακόμα και οι τοίχοι της πόλης εκπαιδεύουν τους ανθρώπους και νομίζω ότι αυτό είναι μια τρομερά σημαντική και βαριά αλήθεια. Η εκπαίδευση ενός ανθρώπου, η παιδεία ενός ανθρώπου αρχίζει από την ηλικία μηδέν και φτάνει ως την ηλικία ωμέγα, δηλ. τη στιγμή που θα πεθάνει, συνεχώς διαμορφώνεται αυτός ο άνθρωπος. Διαμορφώνεται από τι; Διαμορφώνεται από όλα όσα προσλαμβάνει. Διαμορφώνεται από όλα όσα είναι γύρω του. Λοιπόν, τί διαμόρφωση υφίστατο ένας αρχαίος Αθηναίος περπατώντας, βλέποντας την Ακρόπολη, την Αγορά, τη Στοά και τα λοιπά και τα λοιπά και τί διαμόρφωση υφίσταται ένας σημερινός Αθηναίος ζώντας μέσα σε αυτό το φρικτό τερατούργημα που λέγεται Αθήνα και που έγινε τερατούργημα μέσα σε σαράντα χρόνια, δυνάμει όλων των μεγαλοφυών πολιτικών μας;»

Ὅ,τι, λοιπόν, βλέπουν στὸ δημόσιο χῶρο οἱ πολίτες θὰ τοὺς ἐκπαιδεύει καὶ θὰ τοὺς κατευθύνει σὲ ὅλη τὴ ζωή τους, θέλουν δὲ θέλουν. Καὶ τὰ ἀγάλματα καὶ τὰ γλυπτὰ μιᾶς πόλης κάνουν τὸ ἴδιο: ἐκπαιδεύουν καὶ ἐπαναλαμβάνουν τὸ παρελθὸν στὸ διηνεκές. Τὰ σημαντικότερα ἀγάλματα, ποὺ μένουν στὴ μνήμη, εἶναι πρόσφατων πολιτικῶν καὶ ἄλλων: Βενιζέλος, Κων/νος Α’, Καραμανλῆς (Ἀν. Παπανδρέου στὴν Καλαμαριά).

Δὲν ξέρω ἂν ἀληθεύει αὐτὸ ποὺ λένε γιὰ τὰ ἀγάλματα στὴν Κίνα, τῶν ἀνθρώπων ποὺ θεωρήθηκαν κοινωνικὰ «ἀντι-πρότυπα» καὶ «τοὺς ἔκαναν ἄγαλμα» γιὰ νὰ τοὺς θυμοῦνται γιὰ πάντα μὲ ἀντίστοιχα συναισθήματα, στὴν Ἑλλάδα ὅμως ὅταν κάνεις ἄγαλμα κάποιους, τοὺς ἐπιβάλλεις ὡς πρότυπα. Ἀκολουθοῦν κάτι τερατώδη ἀγάλματα διάφορων Μακεδονομάχων ἢ Ἀγωνιστῶν τοῦ 1821 μὲ παπούτσι Νο 50. Τὰ περισσότερα ἀγάλματα τῆς πόλης εἶναι προσανατολισμένα στὴν πολιτικὴ καὶ στρατιωτικὴ ἱστορία τῶν πρόσφατων χρόνων. Ἂν ἐξαιρέσεις τὸν Μεγαλέξανδρο καὶ τὸ τριγύρω σύμπλεγμα, τὰ ὑπόλοιπα σοῦ δίνουν τὴν ἐντύπωση «πατριωτικοῦ καθήκοντος στὰ γρήγορα καμωμένου», καὶ προκαλοῦν τὰ γέλια ἀντὶ νὰ πετύχουν τὸ σκοπό τους, τὴ σύνδεση νεκρῶν καὶ ζωντανῶν. Πόσο ἔχουν ἀποτύχει στὸ σκοπό τους φαίνεται ἂν τὰ συγκρίνει κανεὶς μὲ τὸ ἄγαλμα τῆς «Μητέρας Πατρίδας ποὺ καλεῖ» στὸ Στάλινγκραντ. Γιὰ τὰ μεταμοντέρνα «ἀριστουργήματα» δὲν τίθεται ζήτημα τέτοιου σκοποῦ, γιατὶ ἡ μεταμοντέρνα τέχνη δὲν ἔχει καμμία διάθεση ἐπικοινωνίας μὲ τὸν θεατή, καὶ τὸ φιλοσοφικὸ ἐρώτημα ποὺ προκύπτει εἶναι γιατί νὰ καθίσταται δημόσιο (κι ἐντέλει νὰ χρηματοδοτεῖται) κάτι τοῦ ὁποίου ὁ δημιουργὸς δὲν προ(σ)καλεῖ σὲ διάλογο ἐπὶ τῇ βάση κάποιας κοινῆς ἀξίας. Ὑπάρχουν κι ὡραῖα, φυσικά, λ.χ. τὸ ἄγαλμα τῆς λουόμενης ἔξω ἀπὸ τὸ Βασιλικὸ Θέατρο, ἢ στὴν πλατεία Ναβαρίνου, στὸ Κρατικὸ Ὠδεῖο κ.ἀ. Κι ἕνας ποιητής, ὁ Ἐμπειρίκος. Ἀλλὰ τὸ ἐθνικὸ παρελθὸν θὰ μποροῦσε νὰ ἰδωθεῖ ὄχι μὲ στεγνὰ «πατριωτικὲς» ἢ «ἀριστερὲς (ἢ «στρατευμένες»)» καὶ κομματικὲς παρωπίδες.

Ἡ Θεσσαλονίκη ἔχει ἱστορία 2330 χρόνων. Γιατί πρέπει νὰ θεωρεῖται αὐταπόδεικτη ἀξία ἡ ἐπιλογὴ (διαχρονικὰ ἀπὸ τοὺς κρατοῦντες) τῆς λοβοτομῆς τῆς συλλογικῆς μνήμης κι ὁ περιορισμός της στὰ 50, 70 (μιὰ ζωὴ) ἢ 200 χρόνια; Ὡς ἡ μεγαλύτερη πόλη τῆς Μακεδονίας, θὰ μποροῦσε νὰ προβάλλει τοὺς 24 αἰῶνες ὄχι μόνο τῆς πόλης ἀλλὰ καὶ τῆς εὐρύτερης περιοχῆς. Δὲν ὑπάρχει στὴ Θεσσαλονίκη ἕνα ἄγαλμα τοῦ Εὐριπίδη: Μήπως δὲν δίδαξε στὴ Μακεδονία κάποια ἀπὸ τὰ σημαντικὰ ἔργα του; Δὲν θὰ ἦταν καλὸ νὰ τὸ θυμᾶται αὐτὸ ὅποιος τὸ βλέπει; δὲν θὰ συνεισέφερε στὸ νὰ παρακινηθεῖ νὰ ἀσχοληθεῖ ἔστω ἕνας στοὺς χίλιους ποὺ θὰ ἔβλεπαν τὸ ἄγαλμα μὲ τὸ διάβασμα τῶν τραγωδιῶν του;

Ἤ, πάλι: Ξέρουμε ὅτι οἱ «Μαγεμένες» ἁρπάχτηκαν ἀπὸ τοὺς Γάλλους μὲ τὴν ἄδεια τῶν πολυπολιτισμικῶν Ὀθωμανῶν. Τόσο δύσκολο θὰ ἦταν νὰ φτιαχτοῦν μαρμάρινα ἀντίγραφά τους καὶ νὰ τοποθετηθοῦν κάπου στὴν πλατεία;

Στὴν πλατεια Ἀριστοτέλους ὑπάρχει ἕνα ἄγαλμα τοῦ Ἀριστοτέλη· ἂς ποῦμε ὅτι εἶναι ὡραῖο, στὴ μίζερη ἄκρη τῆς πλατείας. Ὅμως γιατί νὰ μὴν φανερωνόταν ἡ ἀλληλουχία τῶν φιλοσόφων, ἡ «συνέχεια» τῆς φιλοσοφίας τουλάχιστον ὣς λ.χ. τὸν Πλωτίνο; Πρὶν ἀπὸ τὸν Ἀριστοτέλη ἦταν ὁ δάσκαλός του Πλάτωνας. Καὶ πιὸ πρὶν ὅσο καὶ πιὸ μετὰ ἀπὸ τὸν Πλάτωνα καὶ τὸν Ἀριστοτέλη ἦταν ἄλλοι. Θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι γεμάτη περιμετρικὰ ἡ πλατεία μὲ ἀγάλματα φιλοσόφων, ἀρχαίων ποιητῶν, πολιτικῶν τῆς ἀρχαίας Ἀθήνας κ.λπ. Καὶ νὰ γινόταν κάτι ἀντίστοιχο σὲ ἄλλες πλατεῖες;

Εἶναι δυνατὸν νὰ μὴν ὑπάρχει ἕνα ἄγαλμα τοῦ ἱδρυτὴ τῆς πόλης, τοῦ Κασσάνδρου; Ἢ τῆς Θεσσαλονίκης (ἀδελφῆς τοῦ Μ. Ἀλέξανδρου) ἀπὸ τὴν ὁποία πῆρε τὸ ὄνομα ἡ πόλη; Στὰ ἀρχαία καὶ ρωμαϊκὰ χρόνια ὑπῆρχε τὸ ἄγαλμα τῆς προσωποποιημένης Τύχης τῆς πόλης. Τέτοια ἀγάλματα ὑπῆρχαν σὲ κάθε ἑλληνιστικὴ πόλη. Αὐτὸ τὸ ἄγαλμα ὑπῆρχε στὰ βυζαντινὰ χρόνια κι ὀνομαζόταν ἡ «Εὐταξία» τῆς πόλης, καὶ ἦταν τοποθετημένο στὸν Ἅη Δημήτρη. Στὸ Ἀρχαιολογικὸ πρέπει νὰ ὑπάρχουν τέτοια ἀπομεινάρια σὲ μικρὴ κλίμακα ἀπὸ παρόμοια ἀντίγραφα. Γιατί δὲν μπορεῖ ἡ πολιτεία ἢ ὁ Δῆμος νὰ ἀποφασίσει, καὶ κάποιος γλύπτης νὰ φτιάξει ἕνα ἀντίγραφο; Ἡ Κωνσταντινούπολη ἦταν γεμάτη μὲ ἀρχαῖα ἀγάλματα (καὶ στῆλες μὲ ἀγάλματα στὴν κορυφή τους), τὸ ἴδιο καὶ ὅλες οἱ ἑλληνορωμαϊκὲς πόλεις, τὸ ἴδιο γινόταν καὶ σὲ διάφορες σύγχρονες δ/εὐρωπαϊκὲς πόλεις.

Ἀντίστοιχα πράγματα θὰ μποροῦσαν νὰ γίνουν καὶ στὴ Νέα Παραλία: Καὶ δὲν τίθεται θέμα κιτσαρίας ἢ ἐθνικιστικῆς ἀρχαιολατρίας. Θὰ μποροῦσαν, γιὰ ἀρχή, νὰ τοποθετηθοῦν ἀντίγραφα ἀπὸ ἰταλικὰ ἀναγεννησιακὰ ἔργα. Καὶ ἀντίγραφα κλασικιστικῶν ἀγαλμάτων ἀπὸ ἄλλες πόλεις. Ἀκόμη καὶ ἀντίγραφα ἀπὸ ἀγάλματα τῆς Ὕστερης Ἀρχαιότητας, ποὺ εἶναι ἀρκετὰ διαφορετικὰ ἀπὸ τὰ γνωστὰ κλασσικιστικά. Χωρὶς νὰ γίνει ἡ πόλη Λὰς Βέγκας (μὲ ἀντίγραφα πυραμίδων), οὔτε Σκόπια, μὲ ὑπερμεγέθη ἀγάλματα καὶ τερατώδη σκηνικὰ τὰ ὁποῖα μοιάζουν μὲ γαμήλιες τοῦρτες. Ὡραῖες οἱ ὀμπρέλες τῆς Νέας Παραλίας, ἀλλὰ δὲν ἀπεικονίζουν ἄνθρωπο, θὰ μποροῦσαν νὰ ὑπάρχουν στὸ Πεκίνο. Ποιὰ εἶναι ἡ ἰδιαιτερότητα ποὺ ἀποκομίζει ἕνας ἐπισκέπτης τῆς πόλης ὅταν βλέπει μόνο κιτς μακεδονομαχικὰ ἀγάλματα, σοσιαλιστικὲς τιτανομαχίες, κομματικὰ βαμπὶρ καὶ μεταμοντέρνα παραμιλητά;  Ἂν ρίξει κάποιος μιὰ ματιὰ στὸν κατάλογο μὲ τὰ ἀγάλματα τῆς πόλης, θὰ διαπιστώσει πόσους σπουδαίους Ἀρχαίους (κι ὄχι ἁπλῶς «ἐθνικὰ σπουδαίους») περιέχει αὐτός: Κανέναν ἢ ἐλάχιστους.

Ἐπιπλέον, ἡ Θεσσαλονίκη εἶναι κυριολεκτικὰ ἡ πρωτεύουσα τοῦ βυζαντινοῦ μωσαϊκοῦ. Πέρα ἀπὸ τὰ μακεδονικά, ἑλληνιστικὰ καὶ ρωμαϊκὰ μωσαϊκά, τῶν ὁποίων τὰ ἀντίγραφα θὰ ἔπρεπε νὰ ὑπάρχουν σὲ πλατεῖες καὶ κεντρικοὺς δρόμους, θὰ μποροῦσε νὰ γίνει τὸ ἴδιο καὶ μὲ τὰ βυζαντινὰ μωσαϊκά. Αὐτὰ δὲν «ἀπεικονίζουν μόνο παπάδες καὶ ἁγίους». Δείχνουν καὶ ἁπλὸ κόσμο, καὶ εἰδικότερα σκηνὲς ἀπὸ διάφορες πτυχὲς τῆς (τοτινῆς) ζωῆς. Θὰ ἦταν πολὺ ὡραῖο νὰ γινόταν ἀντιγραφή τους, καὶ νὰ γίνονταν ψηφιδωτὲς ἀναπαραστάσεις διάφορων προσωπικοτήτων τῆς βυζαντινῆς Θεσσαλονίκης καὶ Μακεδονίας ἀλλὰ καὶ διάφορων ἄλλων προσώπων τῆς βυζαντινῆς ἱστορίας, λογίων κ.λπ. Εἶναι ἄγνωστο ὅτι ἡ σημερινὴ μορφὴ τῶν τραγωδιῶν δόθηκε ἀπὸ τὸν βυζαντινὸ λόγιο Δημήτριο Τρικλίνιο, ὁ ὁποῖος ἔκανε κριτικὲς ἐκδόσεις τῶν κειμένων αὐτῶν. Τὰ κείμενα τῶν ποιητῶν ποὺ διαβάζονται παντοῦ σὲ ὅλο τὸν κόσμο ἔχουν πάρει τὴ μορφή τους σὲ αὐτὴ τὴν πόλη. Δὲν τὸν καθιστᾶ αὐτὸ σημαντικὸ πρόσωπο, ἄξιο νὰ τὸν θυμόμαστε; Ὁ Εὐστάθιος Θεσσαλονίκης ἔχει κάνει σχόλια στὸν Ὅμηρο τὰ ὁποῖα ἀκόμη θεωροῦνται σημαντικά. Ἀπὸ τὴν πόλη αὐτὴ πέρασε ὡς μητροπολίτης ὁ Λέων ὁ Μαθηματικός, ποὺ ὄχι ἁπλῶς ἔκδοσε τοὺς ἀρχαίους μαθηματικούς, ἀλλὰ προχώρησε κι ἄλλο, καὶ εἶχε φτιάξει τὸ βυζαντινὸ σύστημα φρυκτωριῶν, σὰ νὰ λέμε σήματα μόρς τῆς ἐποχῆς. Ὁ Κόντογλου, ἂν θυμᾶμαι καλά, εἶχε ζωγραφίσει τὸ παλιὸ Δημαρχεῖο τῆς Ἀθήνας μὲ τὸ δικό του στύλ, καὶ εἶχε ἀπεικονίσει διάφορες μορφὲς τῆς ἱστορίας, ἀρχαίας, νέας καὶ βυζαντινῆς (παλιότερα, εἶχα ἀναρτήσει φωτογραφίες μὲ ἀρκετὲς ἀπὸ τὶς τοιχογραφίες). Δὲ θὰ μποροῦσε νὰ γίνει τὸ ἴδιο κι ἐδῶ ἀλλὰ μὲ ψηφιδωτά;

Τέλος: Γιατί τόσο «κόλλημα» μὲ τὰ ἀντίγραφα; Ἐπειδὴ ἀκριβῶς μὲ αὐτὰ ἀρχίζει νὰ συνηθίζει τόσο τὸ μάτι τοῦ ἁπλοῦ ἀνθρώπου ὅσο καὶ νὰ παρακινεῖται στὴν παραγωγὴ ἴδιου στὺλ ἔργων ὅποιος μπορεῖ νὰ παράγει τέτοια ἔργα. Ἡ ἀρχαία καὶ ἡ βυζαντινὴ τέχνη εἶναι πηγὴ δυνητικὰ ἄπειρης ἔμπνευσης. Ἄλλωστε, τὰ σωζόμενα κλασικὰ ἀγάλματα εἶναι στὴν πραγματικότητα ρωμαϊκὰ ἀντίγραφα στὶς περισσότερες περιπτώσεις.

Γιὰ παράδειγμα: Ἀπέναντι ἀπὸ τὴ ΧΑΝΘ εἶναι ἕνα πολὺ ὡραῖο ψηφιδωτό, ὄχι αὐστηρὰ βυζαντινό, ἀλλὰ ποὺ μεταξὺ ἄλλων παριστάνει ἕναν ἄγγελο· ὁ ἄγγελος αὐτὸς μοιάζει πολὺ μὲ ψηφιδωτὸ στὸν Ἅη Δημήτρη (πρῶτοι βυζαντινοὶ αἰῶνες), μὲ ἄγγελο ποὺ στεφανώνει τὸν ἅγιο Δημήτριο, ἀλλὰ οὔτε κακοποιεῖ τὸ βυζαντινὸ στοχεῖο, οὔτε μᾶς πετάει στὰ μοῦτρα ἀκόμα ἕνα μοντέρνο. Εἶναι μιὰ σύνθεση μοντέρνου καὶ βυζαντινοῦ.

10525841_758797917510446_4071902727253751748_n10568957_758797847510453_2294155083236850615_n

Βέβαια, ὅταν κάποιος δὲν ξέρει γιὰ τὰ ψηφιδωτὰ τῆς μονῆς Λατόμου καὶ τῆς Ροτόντας καὶ τῶν Δώδεκα Ἀποστόλων ἢ δὲν θέλει νὰ ξέρει γι’ αὐτά, εἶναι δύσκολο νὰ σκεφτεῖ στὰ σοβαρὰ τέτοιες ἰδέες. Μοῦ εἶναι ἄγνωστο ἂν γίνονται κἂν μαθήματα ψηφιδωτοῦ ἀπὸ τὸ Δῆμο Θεσσαλονίκης ἢ τοὺς τριγύρω Δήμους.

Καὶ στὸ κάτω-κάτω εἶναι λιγάκι δύσκολο νὰ μὴ γελοιοποιηθεῖ τέτοια ἰδέα στὴ χώρα τῶν ἐγχώριων Τζιχαντιστῶν, ποὺ σπᾶνε καὶ βάφουν ἀγάλματα (κλασικὰ ἢ ἀφηρημένα) καὶ ἔχουν ἱστορικὴ μνήμη (συγκριτικὰ μὲ τὴν ἱστορία τῆς πόλης) χρυσόψαρου.

Ὅσο γιὰ τοὺς πολιτικούς, μποροῦν νὰ ἀλληλολιβανίζονται ἀναγείροντας ἀγάλματα παλιότερων πολιτικῶν προκειμένου νὰ γίνουν κι οἱ ἴδιοι κάποτε ἄγαλμα.

11058526_920108268046076_2252230101682212818_n

11295537_920108264712743_1770885892720116690_n

Advertisements
This entry was posted in Θεσσαλονίκη and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s