Ἰωάννης Γ΄ Δούκας Βατάτζης († 3-11-1254), ἕνας φιλολαϊκὸς Ἕλληνας αὐτοκράτορας

John_III_Doukas_Vatatzes

Ὁ αὐτοκράτορας ποὺ εφαρμόζοντας ἀποτελεσματικὴ κοινωνικὴ φιλοαγροτικὴ πολιτική ἐνίσχυσε τὴν ντόπια παραγωγὴ καὶ οἰκονομία. Δημιούργησε στρατιωτικὰ ἀγροκτήματα ὑπὸ τὸν ὅρο τῆς προσφορᾶς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἀποκατέστησε στὰ σύνορα μὲ τοὺς Σελτζούκους τὸ σύστημα τῆς ἄμυνας τῶν συνόρων κτίζοντας ὀχυρά. Μὴ μπορώντας λόγω στρατιωτικῆς ἀδυναμίας νὰ ἀκυρώσει τὶς ληστρικὲς ἐμπορικὲς συμφωνίες μὲ τὴ Βενετία κ.ἄ, ἔκανε κάτι πιὸ ἀποτελεσματικό: Ἀπαγόρευσε στοὺς ὑπηκόους του νὰ ἀγοράζουν εἴδη πολυτελείας ἀπὸ τὸ ἐξωτερικό. Κάθε πολίτης ἔπρεπε νὰ ἀρκεστεῖ σὲ ὅ,τι παρῆγε ἡ Νίκαια. «Ἐπειδὴ ἑώρα τὸν Ρωμαϊκὸν πλοῦτον μάτην κενούμενον ἐς τὰ ἐξ ἀλλοδαπῶν ἐθνῶν ἐνδύματα, ὅσα τε ἐκ Σηρῶν Βαβυλώνιαι καὶ Ἀσσύριαι ταλασιουργίαι ποικίλως δημιουργοῦσι, καὶ ὅσα χεῖρες Ἰταλῶν εὐφυῶς ἐξυφαίνουσιν, ἐξήνεγκε δόγμα, μηδένα τῶν ὑπηκόων χρῆσθαι αὐτοῖς, εἰ μὴ βούλοιτο, ὅστις ποτ’ ἄρ’ εἴη, αὐτὸς τε καὶ γένος ἄτιμος εἶναι· ἀλλ’ ἡ μόνοις τοῖς ὅσα ἡ Ρωμαίων γῆ γεωργεῖ καὶ αἱ Ρωμαίων ἀσκοῦσι χεῖρες», γράφει ὁ Νικηφόρος Γρηγορᾶς (Ρωμαϊκὴ Ἱστορία, Β’, 6, δ’)

Εἶναι χαρακτηριστικὴ ἡ ἱστορία μὲ τὸ στέμμα τῶν ἀβγῶν, ποὺ ἀναφέρει ὁ Νικηφόρος Γρηγορᾶς: Στὴ σύζυγό του δώρισε ἕνα διάδημα μὲ πολύτιμους λίθους ἀγορασμένο μὲ τὴν πώληση τῶν ἀβγῶν ἀπὸ τὸ κτῆμα του. «Ὡς ὀλίγου χρόνου πρὸς τῶν συναχθέντων ἐντεῦθεν χρημάτων στέφανον κατασκευασθῆναι τῆ βασιλίδι, λίθοις καὶ μαργάροις λίαν πολυτελέσι διηνθισμένον, ὃν καὶ ὠάτον ὁ βασιλεὺς ἐπωνόμασε, διὰ τὸ ἐκ τῆς τῶν ὠῶν πράσεως κατεσκευάσθαι αὐτόν» (Ρωμαϊκὴ Ἱστορία, B’, 6, γ’)

Ἡ Νίκαια δὲν δοκίμασε ποτὲ ἔλλειψη χρημάτων καὶ οἱ οἰκονομικές της συνθῆκες ἦταν κατὰ πολὺ υγιέστερες ἐκείνων στὰ χρόνια τῶν Ἀγγέλων

Ἕνα πολὺ ἄλλο σημαντικὸ στοιχεῖο εἶναι ἡ ἰδεολογία του. Ὁ Ἰωάννης Βατατζής γράφει στὴν ἀπαντητική του ἐπιστολὴ στὸν πάπα Γρηγόριο μεταξὰ ἄλλων τὰ ἑξῆς (πρωτοδημοσιευμένη στὸ περιοδικὸ Ἀθήναιον, τόμος 1ος, Ἀθήνα 1872, σσ. 372-378) : «Ἐσήμαινε δὲ τὸ τοιοῦτον γράμμα, ὅτι τε ἐν τῶ γένει τῶν Ἑλλήνων ἡμῶν ἡ σοφία βασιλεύει […] Ἐκεῖνο δὲ πῶς ἠγνοήθη, ἢ καὶ μὴ ἀγνοηθέν, πῶς ἐσιγήθη, τό, συν τῆ βασιλευούση παρ’ ἡμῖν σοφία, καὶ τὴν κατὰ κόσμον ταύτην βασιλείαν τῶ ἡμῶν προσκεκληρῶσθαι γένει παρὰ τοὺ μεγάλου Κωνσταντίνου […] ἡμεῖς δὲ οὐκ ἀνταπαιτήσομέν σε διαβλέψαι τε καὶ γνῶναι τὸ προσὸν ἡμῖν δίκαιον ἐς τὴν ἀρχήν τε καὶ τὸ κράτος τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ὃ τὴν ἀρχὴν μὲν ἔλαβεν ἀπὸ τῶν χρόνων τοῦ μεγάλου Κωνσταντίνου, διὰ πλείστων δὲ ὁδεῦσαι τῶν ἀρξάντων μετ’ ἐκεῖνον ἐκ τοῦ ἡμετέρου γένους, καὶ ἐς ὅλην χιλιετηρίδα παραταθέν, ἄχρι καὶ ἡμῶν ἔφθασεν; Αὐτίκα οἱ τῆς βασιλείας μου γενάρχαι, οἱ ἀπὸ τοῦ γένους τῶν Δουκῶν τε καὶ Κομνηνῶν, ἵνα μὴ τοὺς ἑτέρους λέγω, τοὺς ἀπὸ γενῶν Ἑλληνικῶν ἄρξαντας· οὗτοι γοῦν οἱ ἐκ τοῦ ἐμοῦ γένους, εἰς πολλὰς ἐτῶν ἑκατοστ[ύας] τὴν ἀρχὴν κατέσχον τῆς Κωνσταντινουπόλεως»

Στὸ διαδίκτυο ἔχω πέσει σὲ κάτι ἀπίστευτα ἄτομα ποὺ ἀμφισβητοῦν τὴν γνησιότητα τῆς ἐπιστολῆς. Διαβάζει κανεὶς στὸ Βακαλόπουλου, Νέος Ελληνισμός, οι ρίζες, η καταγωγή των Ελλήνων και η διαμόρφωση του έθνους, (1204 – Μέσα 15ου αιώνα), σελ. 77, σημ. 1: «Την επιστολή αυτή του Βατάτση την θεώρησε ο Heisenberg νόθο, πλαστογραφημένη από ένα ορθόδοξο φανατικό του 17ου αι., και αμφισβήτησε μάλιστα την ύπαρξη ελληνισμού κατά τον 13ο αι., αλλά ο Grumel, ο οποίος χρονολόγησε την επιστολή του Βατάτση στα 1237, απέκρουσε και τους δύο ισχυρισμούς, αφού μάλιστα εξακρίβωσε και δημοσίευσε την επιστολή του πάπα Γρηγορίου Θ’, στην οποία αναφερόταν ο Βατάτσης (V. Grumel, L’ authenticite de la lettre de Jean Vatatzes, empereur de Nicee, au pape Grecoire IX, Echos d’Orient 29 (1930), 450-458)».

This entry was posted in Ρωμανία, ιστορία and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s