Λυκιαρδόπουλος – Καρυωτάκης

Στὴν προηγούμενη ἀνάρτηση παρατέθηκε τμῆμα τῆς ἄποψης ποὺ ἔχει ὁ Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος γιὰ τὸν Ἐλύτη. Τοῦ προσάπτει διάφορα. Μὲ μερικὰ ἀπὸ αὐτὰ συμφωνῶ καὶ μὲ μερικὰ ἄλλα διαφωνῶ. Ἄλλωστε, οὔτε ἐμένα μ’ ἀρέσουν ὁ Ἐλύτης κι ὁ Σεφέρης (κι ὁ Ρίτσος…).

Ἕνα ἀπὸ τὰ πράγματα μὲ τὰ ὁποῖα διαφωνῶ μὲ τὸν Γ.Λ. εἶναι ἡ (ἀριστερὴ καὶ λυκιαρδοπουλική) ἀντιπαράθεση μεταξὺ «ἑλληνοκεντρικῆς καὶ ἀντικαρυωτακικῆς Γενιᾶς τοῦ ’30» καὶ ἑνὸς Καρυωτάκη τάχατες ἀδιάφορου γιὰ ἑλληνοκεντρισμοὺς καὶ ἄλλα κακὰ ἢ ἀνέπαφου ἀπὸ ὅλα αὐτά. Ὁ Λυκιαρδόπουλος ἔχει ἄδικο ὅταν συσχετίζει ἀντικαρυωτακισμὸ καὶ ἐθνικισμό στοὺς ποιητὲς τῆς Γενιᾶς τοῦ ’30 ἂν ὄχι γιὰ κάποιο ἄλλο λόγο, τουλάχιστον γιατὶ ὁ Καρυωτάκης ἔγραψε ποιήματα τὰ ὁποῖα μόνο ἀριστερὰ δὲν μποροῦν νὰ χαρακτηριστοῦν. Ὅμως, ἡ ἀνάγκη γιὰ νὰ ἀνακαλύπτονται στὸ παρελθὸν «ἀντι-σύμβολα» τὰ ὁποῖα νὰ ἀντιπαρατίθενται στὴν καθεστωτικὴ («ἐθνικιστικὴ»-ἑλληνοκεντρικὴ) ἀντίληψη γιὰ τὴν νεοελληνικὴ ποίηση, μεταμορφώνει ἕναν φιλοσοφημένο ποιητὴ καὶ συνδικαλιστὴ σὲ ἀντιεθνικιστή.

Ὅπως σημειώνει σὲ ἕνα ἐνδιαφέρον ἄρθρο ὁ Κ. Κουτσουρέλης,

τα πολιτικού περιεχομένου ποιήματα του Καρυωτάκη μετριούνται στα δάχτυλα του ενός μόλις χεριού – ποσότητα δίχως άλλο απογοητευτική για έναν τόσο πολιτικοποιημένο, όπως μας τον παρουσιάζουν, ποιητή. … οι πολιτικές ιδέες του, όσες τέλος πάντων ανιχνεύονται στο έργο του, ουδεμία σχέση έχουν με τις ιδέες της Αριστεράς· αντιθέτως, προφανής είναι η επιρροή που έχει δεχθεί από αντιλήψεις αντισημιτικές, αντιφεμινιστικές, φιλομοναρχικές, ακόμη και προερχόμενες από τον αγροτιστικό και αντιπλουτοκρατικό φασισμό […] το «ελληνικό» στοιχείο στα κείμενά του δεν είναι αμελητέο, αφού από αυτά δεν απουσιάζει ούτε η «ελληνική εικονοποιία» και παράδοση, ούτε καν ο πατριωτισμός και η ηρωολατρία.

Ἐπίσης σημαντικὴ εἶναι ἡ ἐπισήμανση ὅτι

Τα περισσότερα μέλη της Γενιάς του ’30 (Σεφέρης, Ελύτης, Καραντώνης, Ρίτσος, Εμπειρίκος, Εγγονόπουλος) εκφράστηκαν πάντοτε θετικά για τον Καρυωτάκη, παρά τις αυτονόητες αποστάσεις που ζήτησαν να πάρουν από αυτόν. Ακόμη και συγγραφείς που αρχικά τον απέρριπταν, όπως ο Γ. Θεοτοκάς και ο Κ. Θ. Δημαράς […], σε ωριμότερα κείμενά τους αναθεώρησαν προς το ευμενέστερο την πρώτη τους κρίση.

Σίγουρα, οἱ «φιλοκαρυωτακικοί» «ἀντιεθνικιστές» ἀγνοοῦν τὸ ποίημα τοῦ Καρυωτάκη «Κωνσταντίνος Παλαιολόγος«:

Καὶ ρίχτηκε μὲ τ᾿ ἄτι του μὲς στῶν ἐχθρῶν τὰ πλήθια,
τὸ πύρινο τὸ βλέμμα του σκορποῦσε τὴν τρομάρα,
καὶ τὸ σπαθί του τὴ θανή. Στὰ χάλκινά του στήθια,
ἐξέσπασε ἡ ὄργητα σὲ βροντερὴ κατάρα.

Ἐθόλωσαν τὰ μάτια του. Τ᾿ ἁγνὸ τὸ μέτωπό του,
θαρρεῖς ὁ φωτοστέφανος τῆς Δόξας τ᾿ ἀγκαλιάζει.
Κι ἔπεσε χάμου ὁ Τρανός! Θρηνῆστε τὸ χαμό του.
Μά, μή! Σὲ τέτοιο θάνατο ὁ θρῆνος δὲν ταιριάζει.

Κι ἔπεσε χάμου ὁ Τρανός! Κυλίστηκε στὸ χῶμα,
ἕνας Τιτᾶν π᾿ ἀκόμα χτὲς ἐστόλιζ᾿ ἕνα θρόνο,
κι ἐσφάλισε – ὀϊμένανε! – γιὰ πάντ᾿ αὐτὸ τὸ στόμα,
ποὺ κάθε πίκρα ρούφαγε κι ἔχυν᾿ ἐλπίδες μόνο,

Μαρμαρωμένε Βασιλιά, πολὺ δὲ θὰ προσμένεις.
Ἕνα πρωὶ ἀπ᾿ τὰ νερὰ τοῦ Βόσπορου κεῖ πέρα
θὲ νὰ προβάλει λαμπερός, μιᾶς Λευτεριᾶς χαμένης,
ὁ ἀσημένιος ἥλιος. Ὤ, δοξασμένη μέρα!

Βέβαια, στὴ λόγικὴ τῶν φασιστῶν καὶ τῶν «ἀπάτριδων» δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξει τρίτη θέση, εἴτε θὰ εἶσαι «ἐθνικιστὴς» (δηλ. φασίστας) εἴτε ἀπάτριδας. Ὁ Καρυωτάκης δὲν ἦταν τίποτε ἀπὸ τὰ δύο. Ἄνετα μπορεῖ ἡ φιλοπατρία κι ἡ ἑλληνικότητα νὰ συνδυάζονται μὲ μηδενιστικὲς καὶ πεσσιμιστικὲς ἀντιλήψεις καὶ μοτίβα -οὔτε τὰ τελευταῖα συνδυάζονται ἀποκλειστικὰ μὲ ἀπελευθερωτικὲς κι ἀριστερὲς πολιτικὲς ἀντιλήψεις.

Σίγουρα, ὅμως, ὁ Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος θὰ ἔχει ὑπόψη του

-ποιήματα ποὺ ἐξυμνοῦν τὸν Ἑλληνικὸ οὐρανὸ, τὴν ἑλληνικὴ θάλασσα καὶ τὴν Ἑλληνικὴ γῆ, ὅπως τὸ «Γυρισμός«:

χῶμα, οὐρανὲ καὶ θάλασσα τῆς Ἀττικῆς, ποὺ σᾶς χρωστῶ
τὰ πάντα

ἢ τὸ «Ἀθήνα«, μὲ τὴν ἀναγεννησιακὴ λατρεία τῆς Ἀκρόπολης:

Βασίλισσα ἡ Ἀκρόπολη ἐκεῖ πέρα
πορφύρα ἔχει τὴ δύση φορεμένη.

-στίχους μὲ μιὰ ἀντιεβραϊκὴ στάση ὅπως

Λευτεριά, Λευτεριά, θὰ σ᾿ ἀγοράσουν
ἔμποροι καὶ κονσόρτια κι ἑβραῖοι.

-ποιήματα ποὺ ἔχουν μικρὴ ἢ μεγάλη σχέση μὲ τὴ θεματολογία τοῦ 1821, ὅπως ὁ «Διάκος«, ὁ «Κανάρης«, ὁ «Byron«, καὶ πατριωτικὰ ποιήματα ὅπως τὸ «Εἰς Ἀνδρέαν Κάλβον«

-στίχους μὲ τάσεις μισογυνικὲς καὶ ἐλιτιστικές, ὅπως:

Ἄσε τὰ γύναια καὶ τὸ μαστροπὸ
Λαό σουὙποθῆκαι«)

Μικράν, μικράν, κατάπτυστον
ψυχὴν ἔχουν οἱ μάζαι,
ἰδιοτελῆ καρδιάν,
καὶ παρειὰν ἀναίσθητον
εἰς τοὺς κολάφους.Εἰς Ἀνδρέαν Κάλβον«)

Ἀσφαλῶς, ἡ ἀντιπάθεια τοῦ Καρυωτάκη πρὸς τὸ στρατὸ δὲν πρέπει νὰ ἑρμηνευτεῖ ὡς ἀντιεθνικισμὸς ὑπαρξιστικὸς ἢ ἀριστερός, ἀλλὰ νὰ συνδυαστεῖ μὲ τὶς παραπάνω ἰδέες του. Ὡς ποιητὴς καὶ εὐαίσθητος ἄνθρωπος δὲν ἦταν ὁ καταλληλότερος γιὰ σφαγὲς καὶ μάχες. Ἐπίσης, ἀντιπαθοῦσε τὴν ἀνάμιξη τοῦ στρατοῦ στὴν πολιτική στὴ δεκαετία τοῦ 1920. Ἀλλὰ αὐτὸ δὲν τὸν κάνει ἀντι-«ἑλληνοκεντρικό» ἢ ἀν(θ)έλληνα.

Ὅλη ἡ προσπάθεια νὰ ἑρμηνευτεῖ ὁ Καρυωτάκης ἀποκλειστικὰ ὡς τραγικὸς αὐτόχειρας ποὺ μεταξὺ ἄλλων περιφρόνησε τὶς «ἑλληνοκεντρικὲς βλακεῖες», τὴν ρηχότητα καὶ τὴν ἐλαφρότητα τῶν μὴ ἀριστερῶν ποιητῶν τοῦ Μεσοπολέμου δὲν λαμβάνει ὑπόψη τὰ παραπάνω ποιήματα. Ἐπίσης, δημιουργεῖ ἤ/καὶ ὑπερτονίζει μιὰ ἀντιπαράθεση τῆς ὁποίας τὸ ἐπίκεντρο δὲν ἦταν ὁ ἑλληνοκεντρισμός, «ποὺ δὲν εἶχε ὁ Καρυωτάκης καὶ εἶχαν οἱ [δῆθεν] ἀντίπαλοί του».

Βέβαια, κι ἐγὼ ἔχω τὶς κονδυλικὲς προκαταλήψεις μου γιὰ τὴν ἑρμηνεία τοῦ Λυκιαρδόπουλου. Ἐπίσης, δὲν ὑπερασπίζομαι π.χ. τὶς ἀντισημιτικὲς κ.λπ. νύξεις σὲ στίχους του.

Ἀλλά, εἴτε συμφωνεῖ κανεὶς εἴτε διαφωνεῖ μὲ μερικὲς ἢ ὅλες τὶς προαναφερθεῖσες ἰδέες τοῦ Καρυωτάκη, δὲν μπορεῖ νὰ τὸν παρερμηνεύει χρησιμοποιώντας τον ὡς προγονικὸ ἀντι-σύμβολο.

This entry was posted in ποίηση, τέχνη and tagged , , , . Bookmark the permalink.

1 Response to Λυκιαρδόπουλος – Καρυωτάκης

  1. Ο/Η coerdia λέει:

    Γιάννη, ο Λυκιαρδόπουλος νομίζω δεν λέει ότι ο Καρυωτάκης ήταν αντίθετος στην Ελλάδα, o altra cosa, αλλά ότι κάποιοι ήταν αντίθετοι με αυτόν. Πράγμα που κατά κάποιο τρόπο εξακολουθεί να συμβαίνει ακόμα και σήμερα λόγω της μελαγχολίας του ή της αυτοχειρίας του ή λόγω των πεποιθήσεων του. Δεν ξέρω αν θυμάσαι το κείμενό του για την απεργία των Δ.Υ. π.χ. που είναι ένα πάρα πολύ ωραίο κείμενο ακόμα και για σήμερα (που έχουμε απεργία:).
    Ο διάλογος με το Λυκιαρδόπουλο είναι ως εξής:
    «-Λευτεριά,λευτεριά σὲ νοσταλγοῦνε
    μακρινὰ δάση, ρημαγμένοι κῆποι »
    «-τα δάση που ονειρεύεσαι καίγονται τα χαράματα»,
    «-Πάμε να δούμε ρε παιδιά τον λύκο»
    🙂
    Ποτέ δεν κατάλαβα ωστόσο αυτή τη συζήτηση των Σημειώσεων για την πράξη και την ιδέα που καταφεύγει στην ποίηση και άρα οι Χριστιανοί δεν μπορεί να είναι καλλιτέχνες κ.ο.κ.
    Καλό απόγευμα.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s