Brain Few

Στὸ καλὸ ἱστολόγιο Danger Few εἷς ἐκ τῶν μελῶν του ἀνάρτησε ἀπόσπασμα ἀπὸ συνέντευξη τοῦ Π. Κονδύλη, τὸ ὁποῖο ἀφορᾶ τὴν ἄποψή του γιὰ τὴν ἐπιστήμη. Στὰ σχόλια, ὁ χρήστης καὶ μέλος τῶν D.F. Hollowsky θεωρεῖ, κάπως χαιρέκακα, ὅτι ὁ Κονδύλης εἶναι ἀντιφατικὸς γιατὶ ἄλλες θέσεις ὑποστηρίζει στὴν συνέντευξή του κι ἄλλες ὑποστηρίζει σὲ ἄρθρο τὸ ὁποῖο ἀργότερα ἐκδόθηκε μὲ τίτλο Ἐπιστήμη, Ἰσχὺς καὶ Ἀπόφαση. Παραθέτει καὶ ὁρισμένα τμήματα τοῦ βιβλίου καλοῦ κακοῦ.

Τί ὑποστηρίζει ὁ Κονδύλης στὴ συνέντευξη; Ὑποστηρίζει ὅτι ἡ ἐπιστήμη εἶναι ἡ ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας· ὅτι ἡ (ἀξιολογικὰ ἐλεύθερη) ἐπιστήμη δὲν πρέπει νὰ ἀξιώνει ἀπὸ τὴν κοινωνία τὴν ἀναγόρευσή της ὡς ὕψιστης ἀξίας· ὅτι ἡ ἐπιστήμη παραμένει «ἐπιστημονικὴ» μόνο ὅταν δὲν ἀσχολεῖται μὲ τὸν ἠθικὸ-κανονιστικὸ προσανατολισμὸ καὶ δὲν συγκροτεῖται ὡς τέτοια. Καὶ τέλος, ὅτι ἡ ἐπιστήμη –ὅπως τὴν ὅρισε παραπάνω– δὲν ἀποτελεῖ τὴν κυρίαρχη μορφὴ σκέψης μέσα σὲ μιὰ κοινωνία.

Μὲ δυὸ λόγια, ὅτι ἡ ἐπιστήμη δὲν ἔχει ἀπήχηση στὴν κοινωνία, ἄρα δὲν θὰ μποροῦσε, ἀκόμα κι ἂν τὸ ἐπιδίωκε, νὰ ἀσκήσει κοινωνικὴ κυριαρχία.

Τί ὑποστηρίζει ὁ Κονδύλης στὸ Ἐπιστήμη, Ἰσχὺς καὶ Ἀπόφαση; Ὅτι ἐντὸς τῶν ἐπιστημονικῶν κύκλων γίνονται συγκρούσεις μὲ ἔπαθλο τὴν ἐπικράτηση τῆς ἐπιστημονικῆς θεωρίας τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου ἐπιστήμονα ἀκριβῶς γιατὶ οἱ ἐπιστημονικοὶ κύκλοι εἶναι κι αὐτοὶ μιὰ (μικρὴ) κοινωνία (σσ. 20, 26), καὶ σὲ κάθε κοινωνία ὑπάρχουν συγκρούσεις μὲ ἔπαθλο τὴν ἰσχύ.

Πουθενά, ὅμως, στὰ ἀποσπάσματα ποὺ παραθέτει ὁ Hollowsky, δὲν ἰσχυρίζεται ὁ Κονδύλης ὅτι ἡ σύγκρουση γιὰ τὴν ἰσχὺ ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν ἐπιστημόνων γίνεται (ἢ πρέπει νὰ γίνεται -ἀπὸ ἀξιολογικὰ ἐλεύθερη, κονδυλικὴ σκοπιά) μὲ σκοπὸ τοῦ ἐπιστήμονα τὴν ἐπικράτηση στὸ χῶρο ἔξω ἀπὸ τὸν κύκλο αὐτὸν (δηλαδή, τὴν κυριαρχία στὴν κοινωνία). Τέτοιος σκοπὸς θὰ ἀποτελοῦσε ἀσυνέπεια (βλ. τὴ συνέντευξη). Οὔτε διαπιστώνει (ἢ ἰσχυρίζεται) ὅτι ἡ σύγκρουση αὐτὴ ἐντὸς τοῦ κύκλου (πρέπει νὰ) γίνεται μὲ κριτήρια κάποιες ἠθικὲς-κανονιστικὲς ἀρχές. Ἀντίθετα:

«εἶναι σωστὸ ὅτι ἡ γνώση προϋποθέτει ἀξιολογήσεις, ὅμως οἱ γνωστικὲς-ἐπιστημολογικὲς ἀξιολογήσεις καὶ ἀξίες ἔχουν ἔννοια καὶ ὑφὴ ἐντελῶς διαφορετικὴ ἀπὸ ἐκείνη τῶν ἠθικῶν ἀξιολογήσεων καὶ ἀξιῶν»

Ὀφειλόμενες Ἀπαντήσεις»)

Ὅτι ὁ καθένας θεωρητικὸς θέλει νὰ βρεῖ «τὴ θέση του στὴν κοινωνία τῶν θεωρητικῶν» δὲν συνεπάγεται (ἢ δὲν προκύπτει ἀπὸ τὰ κονδυλικὰ κείμενα) ὅτι εἶναι ἐπιστημονικὰ ἀποδεκτὸ νὰ τὴν ἐπιδιώξει μέσω ἠθικῶν-κανονιστικῶν ἀρχῶν ἢ μὲ τελικὸ σκοπὸ τὴν (κατὰ Κονδύλη, ἔτσι κι ἀλλιῶς μάταιη) προσπάθεια κυριάρχησής του στὴν ὑπόλοιπη κοινωνία («ἐκτὸς σπουδαστηρίου»). Ἄλλο πράγμα ἡ κυριαρχία ἐντὸς τοῦ ἐπιστημονικοῦ κύκλου καὶ μὲ μὴ κανονιστικὰ κριτήρια, κι ἄλλο ἡ κυριαρχία στὴν κοινωνία διὰ τῆς ἐπιστήμης ἢ ἐντὸς τοῦ ἐπιστημονικοῦ κύκλου μὲ ἠθικὲς (ἢ κομματικὲς) ἀξίες.

Ἡ θέση ὅτι ἡ γνώση εἶναι ἰσχύς αἰτιολογεῖται κονδυλικὰ ἀπὸ τὸ ἀξίωμα ὅτι τὸ «ἐνδιαφέρον» καὶ τὸ «ἀδιάφορο» εἶναι ὑποκειμενικά (πράγμα ποὺ εἶναι πρωτογενὲς χαρακτηριστικὸ τῆς κονδυλικῆς θεωρίας τῆς ἀπόφασης, τὸ ὑποκείμενο νὰ διαχωρίζει τὸν «προκαταρκτικὸ κόσμο» σὲ ἐνδιαφέρον καὶ σὲ ἀδιάφορο ἢ ἀνύπαρκτο τμῆμα (Ἰσχὺς καὶ Ἀπόφαση, σσ. 23-6)), ἡ ἀπόφαση διαχωρισμοῦ συναρτᾶται μὲ τὴν προσπάθεια αὐτοσυντήρησης τοῦ ὑποκειμένου ἄρα καὶ μὲ τὴν ἰσχύ του, καὶ ἀπὸ τὸ ὅτι ἡ ἐπιστήμη προϋποθέτει ὅτι «προτάσσω τὴ μελέτη ἐκείνου τοῦ πράγματος ἀπέναντι στὴ μελέτη τοῦ ἄλλου ἢ ἐκείνης τῆς πλευρᾶς του ἔναντι τῆς ἄλλης».

Ἡ θέση ὅτι τὸ «ὕψιστο κριτήριο εἶναι ἡ ἐφαρμοσιμότητα καὶ ὄχι ἡ ἀλήθεια» (Ἐπιστήμη, Ἰσχὺς καὶ Ἀπόφαση, σ. 35) δὲν εἶναι κάτι ποὺ ὑποστήριξε ἀργότερα ὁ Κονδύλης. Στὸ προγενέστερο Ἰσχὺς καὶ Ἀπόφαση γράφει τὰ ἑξῆς (ποὺ ὁ Hollowsky δὲν ἔλεγξε):

hollowsky kondylis

Στὸ κάτω-κάτω τῆς γραφῆς, ποῦ λέει ὁ Κονδύλης (σὲ προγενέστερα τοῦ Ἐπιστήμη, Ἰσχὺς καὶ Ἀπόφαση κείμενα) ὅτι ἀξιολογικὴ ἐλευθερία καὶ ἀξιολογικὰ ἐλεύθερη ἔρευνα συνεπάγονται ἀπουσία κυριαρχικῶν ἀξιώσεων;

Ἔχοντας κατὰ νοῦ κάποια «α-πρακτική αλήθεια υπεράνω του κόσμου των γούστων«, ὁ Hollowsky ἀναρωτιέμαι τί ἐννοεῖ ὅταν φαντάζεται ὅτι ἡ ἀλήθεια πέρα ἀπὸ τὸν κόσμο τοῦ γούστου εἶναι ἀ-πρακτική.

Θὰ μποροῦσε σχετικὰ κάποιος νὰ ἀντιπαραθέσει τὸ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ Ἀόρατο Χρονολόγιο τῆς Σκέψης, ὅπου ὁ Κονδύλης ὑποστηρίζει ὅτι ἡ ἐπίγνωση τῆς σχετικότητας τῆς γνώσης δὲν συνεπάγεται τὴν ἀναίρεσή της («Κατὰ τὴν πεποίθηση μου, ἡ γνώση τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων εἶναι κατ’ ἀρχὴν δυνατή«), ὅπως καί:

«Ὅποιος ζητᾶ τὸν ἐξοβελισμὸ τῆς ἀξιολογικῆς οὐδετερότητας ἐπειδὴ εἶναι δυσεπίτευκτη, ὑποπίπτει στὸν ἴδιο παραλογισμό, σὰν νὰ ζητοῦσε τὴν κατάργηση τῶν δικαστηρίων ἐπειδὴ ἡ ἀνθρώπινη δικαιοσύνη ἦταν καὶ θὰ εἶναι πάντοτε ἀτελὴς»

Τώρα, τὸ «ἀ-πρακτικὴ ἀλήθεια»  εἶναι ὅ,τι καταλαβαίνει ὁ Η. μὲ τὴ φράση «ἀξιολογικὰ ἐλεύθερες γνώσεις» τοῦ Κονδύλη. Ἀλλὰ ἡ γνώση συνυφαίνεται γιὰ τὸν Κονδύλη μὲ ἕνα γνωστικὸ ἀντικείμενο τὸ ὁποῖο (καὶ τοῦ ὁποίου ἡ γνώση) κρίνεται ὑποκειμενικὰ ἐνδιαφέρον, δηλαδὴ ὑπαρξιακὰ σχετίζεται μὲ τὸν γνώστη. Πόσο «ἀπρακτικὸ» εἶναι αὐτὸ κατὰ τὸν Κονδύλη, τὸ γνωρίζει μόνο ὁ Hollowsky. Ἂν ἡ δέουσα στὰση εἶναι ἡ ὁλοκληρωτικὴ σιωπὴ τοῦ θεωρητικοῦ πρὸς τὴν κοινωνία, αὐτὸ δὲν εἶναι ἐπειδὴ ἡ θεωρία δὲν ἀφορᾶ τὸν κόσμο καὶ εἶναι ἀ-πρακτική, ἀλλὰ ἐπειδὴ ὁ κόσμος (καὶ ἡ κοινωνία) οὔτως ἢ ἄλλως ἐφαρμόζει τὴν θεωρία στὴν πράξη (π.χ. λαμβάνοντας ἀποφάσεις, ὁ μηχανισμὸς λήψης τῶν ὁποίων, ἡ προϊστορία καὶ ἡ συνέχεια ἐξηγοῦνται κονδυλικά) ἐνῶ ταυτόχρονα αὐτὴ ἡ θεωρία δὲν ἔχει καμμία ἠθικὴ-δεοντολογικὴ συμβουλὴ νὰ προτείνει.

Φυσικά, ὁ Hollowsky, φαίνεται νὰ ἔχει διαβάσει ἐλάχιστα κείμενα τοῦ Κονδύλη (ὅπως ἄλλωστε κι ἕνας φίλος του, ποὺ ἔγραψε στὸ διαδίκτυο ὅτι μὲ τὸ ζόρι τελείωσε τὸ Ἰσχὺς καὶ Ἀπόφαση, ἐνῶ ἔχει ἐκδόσει δεκάδες σελίδες γιὰ τὸν Κονδύλη!), και ἀναμενόμενο εἶναι νὰ ἀποφαίνεται ἔτσι. Στὸ ἄρθρο του μὲ τίτλο «Ὀφειλόμενες Ἀπαντήσεις» (τὸ ὁποῖο βρίσκεται στὸ περ. Λεβιάθαν, ποὺ μᾶλλον ἐπιπόλαια ξεφυλλίζει ὁ H.) ὁ Κονδύλης ἀναφέρει τὴν ἄποψή του γιὰ τὴν ὀρθὴ ἐπιστημονικὴ μέθοδο:

«τὸ κριτήριο εἶναι ἡ γονιμότητα τῆς προοπτικῆς, δηλαδὴ πόσα καὶ ποιὰ ἐμπειρικὰ φαινόμενα ἐξηγοῦνται ἀπὸ τὴν κάθε σκοπιά· τὸ ἴδιο κριτήριο ἀποφασίζει γιὰ τὴ σχετικὴ ὑπεροχὴ τῆς μιᾶς σκοπιᾶς καὶ τῆς μιᾶς προοπτικῆς ἀπέναντι στὶς ἄλλες»

Τὸ ἴδιο ὑποστηρίζει καὶ σὲ συνέντευξη στὸ Ἀόρατο Χρονολόγιο τῆς Σκέψης (ποὺ ἐπίσης ἐπιπόλαια διάβασε ὁ σχολιαστής):

«τὸ ἀποτέλεσμα μετριέται μὲ τὴν ἀπάντηση στὸ ἐρώτημα: πόσα καὶ πόσο σημαντικὰ ἐμπειρικὰ φαινόμενα, πόση ζωντανὴ ἱστορία κατάφερα νὰ κάμω μ’ αὐτὸν τὸν τρόπο πιὸ κατανοητή; «

Ἡ ὑποκειμενικότητα τῆς παρατήρησης (Ἐπιστήμη, Ἰσχὺς καὶ Ἀπόφαση, σ. 31) δὲν ἀναιρεῖ, λοιπόν, τὴν δυνατότητα γιὰ ἀλήθεια, στὸ βαθμὸ ποὺ ἡ μία προοπτικὴ ἐξηγεῖ περισσότερο ἢ καλύτερα τὰ ἴδια φαινόμενα, καὶ στὸ βαθμὸ στὸν ὁποῖο ἔχουμε ἐπίγνωση τῆς σχετικότητας τῆς ἀνθρώπινης προοπτικῆς (π.χ. σὲ σχέση μὲ ἐκεῖνες τῶν ζώων, καὶ γενικά).

Σχετικὰ μὲ τὴν ἀσυνέπεια τοῦ Κονδύλη γιὰ τὴν «ἀπουσία ὁλοκληρωτικῆς σιωπῆς», ὁ ἴδιος γράφει:

«Ἡ ἀξιολογικὰ ἐλεύθερη περιγραφικὴ θεωρία τῆς ἀπόφασης δὲν ἔχει νὰ προτείνει τίποτε στοὺς ἀνθρώπους σχετικὰ μὲ τὸ πῶς ὀφείλουν νὰ διαμορφώσουν τὴ ζωή τους. Ὅπου λείπουν οἱ ἀξιώσεις ἰσχύος, ἐκεῖ πρέπει νὰ ἐπακολουθήσει ὄχι ἁπλῶς ἡ ἀποχὴ ἀπὸ πρακτικὲς συστάσεις, ἀλλὰ καὶ ἡ ὁλοκληρωτικὴ σιωπή· ἀκόμα καὶ ἡ δημόσια ἀνακοίνωση τῆς ἀξιολογικὰ ἐλεύθερης θεωρίας τῆς ἀπόφασης [ἀ.ἐ.θ.] ἀποτελεῖ ἀσυνέπεια» (Ἰσχὺς καὶ Ἀπόφαση, σ. 229) τῆς «συγγραφικῆς ματαιοδοξίας»: Αὐτὴ δὲν εἶναι παρὰ μιὰ φράση γιὰ τὴν –ἀντὶ τῆς ἀξίωσης κοινωνικῆς ἰσχύος– ἀξίωση ἰσχύος ἐντὸς τοῦ ἐπιστημονικοῦ κύκλου (βλ. παραπάνω, Ἐπιστήμη, Ἰσχὺς καὶ Ἀπόφαση). Ἡ τελευταία (ἡ ἰσχὺς ἐντὸς τοῦ ἐπιστημονικοῦ κύκλου), ἔμμεσα καὶ στὸν βαθμὸ ποὺ ἡ ἐπιστήμη γίνεται ἀποδεκτὴ ἀπὸ τὴν κοινωνία ὡς ἀντικειμενικὴ ἀξία, μπορεῖ ὄντως νὰ μετατραπεῖ σὲ κοινωνικὴ ἰσχύ. Γι’ αὐτό, ὁ Κονδύλης ἰσχυρίζεται –ἐνάντια σὲ ἐπιστημονισμούς– ὅτι ἡ ἀ.ἐ.θ. θὰ γινόταν ἀσυνεπὴς ἂν ἀξίωνε τὴν πανανθρώπινη ἀποδοχὴ τῆς ἐπιστήμης ὡς ὕψιστης/ἀντικειμενικῆς ἀξίας ἀντὶ νὰ αὐτοκατανοεῖται ὡς ζήτημα ὑποκειμενικοῦ «γούστου», κι ὅτι τὸ εἰδικὸ βάρος τῆς καθαρῆς θεωρίας μέσα στὴν κοινωνία εἶναι ὄχι ἀξιόλογο ἀλλὰ ἀμελητέο.

Ἡ ἀπουσία κοινωνικῶν ἀξιώσεων ἰσχύος δὲν συνεπάγεται ἀπουσία ἀξιώσεων ἰσχύος ἐντὸς τοῦ ἐπιστημονικοῦ κύκλου (τέτοιες ἀξιώσεις ἀναφέρει ὁ ἴδιος ὁ Κονδύλης). Ὅταν μιὰ θεωρία δὲν προτείνει πρὸς τὴν κοινωνία (δηλαδή, ἐκτὸς ἐπιστημονικοῦ κύκλου) οὔτε πῶς νὰ διαμορφώσουν τὴ ζωή τους οὔτε τί νὰ κάνουν στὴν πράξη, τότε ὡς πρὸς τὴν κοινωνία ἡ σιωπὴ εἶναι λογικὸ συμπέρασμα. Ὡς πρὸς τὸν ἐπιστημονικὸ κύκλο, ὅμως, τὰ πράγματα εἶναι διαφορετικά. Τὸ γεγονὸς βέβαια, ὅτι μιὰ θεωρία ἢ ἕνα βιβλίο ἐκδιδόμενο μπορεῖ νὰ γνωσθεῖ/διαβαστεῖ ὄχι μόνο ἀπὸ τὸν στενὸ ἐπιστημονικὸ κύκλο ἀλλὰ κι ἀπὸ ἄλλους, περιπλέκει τὰ πράγματα. Ὅμως, ἔτσι κι ἀλλιῶς ἡ ἐπιστήμη δὲν ἔχει ἀπήχηση στὴν κοινωνία (βλ. παραπάνω).

Ὁ Hollowsky ἔχει, βέβαια, σπουδαία ἐμπειρία στὴν ἀνίχνευση τῆς ἀντίφασης, ἀφοῦ ὁ ἴδιος ἄλλοτε ὑποστήριζε ὅτι Σκοπὸς πρέπει νὰ εἶναι τὸ «no blood for ὁτιδήποτε» κι ὅτι ἡ διάκριση «καλὴ βία» – «κακὴ βία» εἶναι «παραμύθι», ἐνῶ ἀντίθετα, ἄλλοτε ἔθετε ὡς πρότυπο τὸν Ἰησοῦ, ποὺ ἄσκησε –προφανῶς καλὴ– βία ὅταν μαστίγωσε τοὺς ἐμπόρους στὸ Ναό. Εἶπα-ξεῖπα, δηλαδή.

Μιλᾶμε γιὰ μεγάλες καταστασιορθόδοξες καταστάσεις τοῦ Νοήματος.

Advertisements
This entry was posted in φιλοσοφίες and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s