Ἐλεύθερη ἀγορά

Κάποιοι, κάποτε (ξε)πούλησαν τὴν Ὀλυμπιακὴ Ἀεροπορία μὲ τὴ δικαιολογία ὅτι κόστιζε πολλὰ στὸ κράτος, δηλαδὴ στοὺς πολίτες. Ἐκεῖνοι ποὺ τὴν ἀγόρασαν, μὲ τὴ σειρά τους τὴν ἀπαξίωσαν. Στὸ τέλος διαλύθηκε κι ἐνσωματώθηκε σὲ μιὰ μικρὴ ἑταιριούλα. Ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ ἡ Ο.Α. ἔκανε τὸ ταξίδι Ἀθήνα-Νέα Ὑόρκη, ἔχουμε καταντήσει ὁ Ἕλληνας νὰ πηγαίνει μέσω Κωνσταντινούπολης στὴν Ἀμερική. Ἡ ἐμμονὴ κάποιων Ἑλλήνων μὲ τὸν «κρατισμὸ», μὲ «τὸ ΠΑΣΟΚ ποὺ διόρισε ἀργόμισθους στὴν Ο.Α.» εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα, μεταξὺ ἄλλων, τὴν ἐνίσχυση τῆς Τουρκίας, τῶν τουρκικῶν ἀερογραμμῶν καὶ ἀεροδρομίων σὲ βάρος τῆς Ἑλλάδας.

Ἡ δικαιολογία ὅτι «οἱ ζημιογόνες ἑταιρεῖες πρέπει νὰ ἰδιωτικοποιοῦνται» δὲν μπορεῖ νὰ ἐφαρμοστεῖ σὲ κερδοφόρες ἑταιρεῖες ὅπως τὸν ΟΠΑΠ ἢ τὴ ΔΕΗ, ποὺ πωλήθηκαν ἢ θὰ πωληθοῦν σὲ ἰδιῶτες. Συνεπῶς, δὲν ἀποτελεῖ τὴν πραγματικὴ αἰτία γιὰ τὴν πώληση τῆς Ο.Α., ἀλλὰ τὴν ἀποκρύβει.

Μιὰ ἀπὸ τὶς νεοφιλελεύθερες ἀντιφάσεις ἔγκειται στὴν ἄποψη ὅτι «δὲν ὑπάρχει ἱδανικὴ κοινωνία» (δηλαδή, τελείως ἐλεύθερη καὶ ἠθικὴ ἀγορά) ὅταν αὐτὴ συνδυάζεται μὲ τὴν ἄποψη ὅτι  στὴν ἐλεύθερη ἀγορά οἱ ἰσχυροὶ καὶ πλούσιοι

«δεν έχουν ανθρώπους με εξουσία να εκδίδουν ευνοϊκούς νόμους, δεν έχουν προνόμια που δεν έχουν οι υπόλοιποι. Δεν έχουν πρόσβαση στον δημόσιο πλούτο – γιατί δεν θα υπάρχει – για να τον καταχρώνται μέσω της ανάθεσης μεγαλεπήβολων δημοσίων έργων».

Ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἐλεύθερη ἀγορὰ ὅπως ἱδανικὰ τὴν φανταζόμαστε, τότε ὑπάρχουν -σήμερα καὶ γιὰ πάντα- πλούσιοι καὶ ἰσχυροὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν (σὲ μικρότερο ἢ μεγαλύτερο βαθμό – ἀδιάφορο) «ανθρώπους με εξουσία να εκδίδουν ευνοϊκούς νόμους» καὶ ἔχουν «προνόμια που δεν έχουν οι υπόλοιποι». Ἡ κατάσταση αὐτὴ δὲν εἶναι μεταβατική, προσωρινὴ ὥσπου νὰ φτάσουμε στὴν ἱδανικὴ, τέλεια ἐλεύθερη ἀγορά. Εἶναι ἡ αἰώνια κατάσταση -ὅπως ἡ παραδοχὴ τῶν ὁπαδῶν της ἔχει. Ἐλεύθερη ἀγορὰ (ἐ.ἀ.) εἶναι ἀναγκαστικὰ -ἀκριβῶς λόγω τῆς ἀπουσίας ἔστω καὶ τοῦ παραμικροῦ οὐτοπισμοῦ- ἡ κοινωνία ὅπου οἱ πλούσιοι καὶ ἰσχυροὶ καθορίζουν νόμους καὶ ἀποκτοῦν προνόμια χάρη σὲ ἐξωπολιτικὰ πλεονεκτήματα ὅπως ὁ πλοῦτος καὶ ἡ ἰσχύς. Δὲν μπορεῖς νὰ ἐπικαλεῖσαι τὴν ἐ.ἀ. ὡς ἰδεατὴ καὶ καλύτερη κατάσταση ἐνόσω παραδέχεσαι ὅτι δὲν ὑπάρχει οὐτοπία. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα ἂν πραγματικὰ πιστεύεις καὶ ἐνεργεῖς ὡσὰν νὰ μὴν ὑπάρχει περίπτωση πραγμάτωσης στὸ μέλλον τῆς ἰδανικῆς ἐκείνης κατάστασης (πολὺ τὸ ἀμφιβάλλω γιὰ τὴν πλειονότητα τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ἐ.ἀ.).

Πράγματι, σὲ μιὰ τέτοια τέλεια ἢ ἀτελὴ ἐλεύθερη ἀγορὰ δὲν ὑπάρχει δημόσιος πλοῦτος ἢ ὑπάρχει ελάχιστος. Ὄχι ὅμως γιατὶ καθένας θὰ ἔχει μόνο τὰ δικά του, ἀλλὰ γιατὶ τὸν ἔχουν προηγουμένως καταστήσει ἰδιωτικὸ λόγω τῆς ἰσχύος τους οἱ «ἰσχυροὶ καὶ οἱ πλούσιοι». Ἀναρωτιέμαι ἂν ὁ δυτικὸς Μεσαίωνας μὲ τὸ χάος τῆς φεουδαρχίας εἶναι τὸ πολιτικὸ πρότυπο τῶν ὁπαδῶν τῆς ἐλεύθερης οἰκονομίας καὶ τῶν κατάρων ἐνάντια στοὺς φόρους -ἀλλὰ κι ἐκεῖ ὑπάρχει πρόβλημα στὸν ἱστορικὸ αὐτὸν παραλληλισμό. Γιατὶ ὅπου καὶ νὰ κοιτάξω, στὴν Ἀθήνα, στὴ Ρώμη, στὸ Βυζάντιο, παντοῦ, κάθε κρατικὸ καὶ πολιτειακὸ μόρφωμα ὅριζε ἕνα τμῆμα τοῦ πλούτου ὡς δημόσιο, ὡς κοινό, καὶ προσπαθοῦσε νὰ τὸ αὐξήσει χάριν κοινῆς ὠφέλειας, τιμωρώντας παράλληλα ὅποιον ἐπιχειροῦσε νὰ τὸ κλέψει. Οἱ τῆς «ἐλεύθερης ἀγορᾶς» παρουσιάζουν τὸ ζήτημα μὲ τρόπο τέτοιο ὥστε νὰ πιστέψει κάποιος ὅτι πρώτη ἡ ΕΣΣΔ καὶ ὁ Κέυνς εἰσῆγαν τὴν φορολόγηση καὶ τὴν ἀναδιανεμητικὴ πολιτική, ἢ τὴν ἔννοια τοῦ δημόσιου. Τὸ ὑπερχιλιετὲς βυζαντινὸ κράτος δὲν ἦταν ἐλεύθερη ἀγορά (οὔτε φυσικὰ καὶ οἰκονομία μὲ σοβιετικὸ κεντρικὸ σχεδιασμό). Ἡ ἀρχαία Ἀθήνα δὲν ἦταν ἐλεύθερη ἀγορά, ἀνάγκαζε τοὺς πλούσιους νὰ πληρώνουν. Ἡ ἀρχαία Ρώμη προνοοῦσε γιὰ τοὺς βετεράνους της ἀλλὰ καὶ τὶς ἄπορες μάζες.

Διαβάζω:

«Στην ελεύθερη αγορά ανήκει κάθε άνθρωπος που συναλλάσσεται οικειοθελώς με άλλους ανθρώπους. Είναι ο κρεοπώλης της γειτονιάς σου, ο κουρέας που σε κουρεύει, ο ιδιοκτήτης του καταστήματος ενδυμάτων, το e-shop από το οποίο παραγγέλνεις προϊόντα από κάθε γωνιά του πλανήτη, είναι οι εργαζόμενοι που απασχολούνται σε αυτές τις επιχειρήσεις. Η ελεύθερη αγορά είσαι εσύ κι εγώ.»

Οἱ συναλλαγὲς μὲ ποιοὺς κανόνες γίνονται, ποιὲς τιμωρίες ὑφίστανται γιὰ τὴν παράβαση τῶν κανόνων; Ποιὸς τὶς νομοθετεῖ παρὰ κάτι ποὺ «δὲν ὑπάρχει», δηλαδή μιὰ συλλογικότητα ποὺ λέγεται Κράτος, κοινωνία, ἔθνος (σωματεῖο κ.ο.κ.); Δὲν μπορεῖ κανένας νὰ τοὺς παραβιάσει γιατὶ «θὰ χάσει τὴν καλὴ φήμη του»; Ἂς ἀρχίσω ἀπὸ τὸ τελευταῖο: Μιὰ χαρὰ μπορεῖ, καὶ ἀπόδειξη γι’ αὐτὸ εἶναι ὁ ἕλληνας ἐλεύθερος ἐπαγγελματίας, ποὺ φοροδιέφευγε -ὄχι μόνο τώρα, στὴν δύσκολη ἐποχή, ὅπου ἔχει «δικαιολογίες», ἀλλὰ- κατὰ τὶς ἐποχὲς τῶν παχιῶν ἀγελάδων (ὅταν δὲν εἶχε λόγο νὰ φοροδιαφύγει), ποὺ κάνει τὴν ἁρπαχτή, καὶ δὲν τιμωρεῖται οὔτε ἀπὸ τὸ κράτος οὔτε ἀπὸ τὴν κοινωνία. Ἀλλὰ γιὰ τὸ Ἀόρατο Χέρι λίγο παρακάτω. Ἔπειτα, οἱ νόμοι δὲν θεσπίζονται στὸ μαθηματικὸ κενὸ ἀπὸ κάποια δῆθεν «ὀρθολογιστικὰ σκεπτόμενα ἄτομα ποὺ κατέχουν ἴση ποσότητα πληροφορίας», ἀλλὰ εἶναι ἀποτελέσματα συμβιβασμῶν συμβατῶν μὲ τοὺς ἰσχύοντες συσχετισμοὺς κοινωνικῆς ἰσχύος, ὅπως κι ἂν γίνεται αὐτὴ κοινωνικὰ ἀντιληπτή. Σὲ μιὰ κοινωνία ὅπου ἡ βία καὶ τὰ ὅπλα εἶναι ἡ ultima ratio, κοινωνικὰ ἰσχυρὸς νὰ νομοθετήσει εἶναι ὅποιος διαθέτει δύναμη τῶν ὅπλων. Σὲ μιὰ κοινωνία ὅπου ἡ συμμόρφωση τῶν μαζῶν συντελεῖται μέσω τῶν ΜΜΕ, κοινωνικὰ ἰσχυρὸς εἶναι ὅποιος κατέχει τὰ ΜΜΕ (κι ὄχι στιλέτα ἢ πολλὰ καλάσνικωφ). Σὲ μιὰ κοινωνία ὅπου ἤδη ὑπάρχουν πλούσιοι, ὁ νόμος δὲν ρυθμίζεται (ἔστω καὶ μὲ συμβιβασμούς) μὲ κριτήριο τὴν ἰσότητα ἀλλὰ μὲ κριτήριο τὴ διασφάλιση ὄτι ἡ ἀνισότητα (πλουσίων-φτωχῶν κ.ο.κ.) θὰ ἐξακολουθεῖ νὰ ὑφίσταται ἢ καὶ νὰ μεγαλώνει. Καὶ αὐτοὶ ποὺ τὸν ρυθμίζουν εἶναι οἱ πλούσιοι καὶ οἱ ἰσχυροί.

Ὅταν, λοιπόν, υποστηρίζεται ὅτι

«Η ελεύθερη αγορά είσαι εσύ κι εγώ».

εἶναι σὰν νὰ σβήνεται μαγικὰ (ὡς ἄνευ σημασίας κι ἐπίδρασης) ὅλο τὸ πλαίσιο/φόντο τῶν δεδομένων συσχετισμῶν ἰσχύος, τῶν προκαταλήψεων, τῶν «ἀνορθολογισμῶν» προκειμένου νὰ προβάλλει ἀτόφια καὶ «ἀνόθευτη» ἡ δῆθεν «Σχέση τῶν Σχέσεων», ἡ ἐμπορικὴ σχέση ἀγοραστῆ καὶ ἐμπόρου.

Ὅ,τι κι ἂν ποῦν σὲ κάποιον ποὺ θέτει πάνω ἀπὸ κάθε τι τὴν ἐλευθερία τῆς ἀγορᾶς, αὐτὸς θὰ ἐπικαλεστεῖ τὴν «ἀτομικὴ ἐλευθερία» ὡς ἀπόλυτο μέγεθος. Ἂν τοῦ ξαναποῦν ὅτι τὸ περιεχόμενο τῆς «ἀτομικῆς ἐλευθερίας» δὲν εἶναι φυσικὸ μέγεθος μὲ πάντοτε ἴδιο περιεχόμενο ἀλλὰ καθορίζεται ἀπὸ τὴν εκάστοτε κοινωνία μέσα στὴν ὁποία ὑφίσταται καὶ γίνεται ἀντιληπτὸ τὸ ἄτομο ὡς ἄτομο, τότε ὁ ὑποστηρικτὴς τῆς ἐ.ἀ. θὰ ἀπαντήσει ὅτι «αὐτὸ ποὺ λένε Κοινωνία δὲν ὑπάρχει». Ἂν τὸν ρωτήσουν ποιὰ εἶναι τὰ ὅρια τῆς ἀτομικῆς ἐλευθερίας, τότε θὰ ξαναπαντήσει ὅτι «ἡ ἐλευθερία τοῦ ἑνὸς σταματᾶ ἐκεῖ ποὺ ἀρχίζει ἡ ἐλευθερία τοῦ ἄλλου». Ἄν, παρὰ τὰ πάμπολλα -ἄπειρα- ἱστορικὰ/κοινωνικὰ παραδείγματα ποὺ ἀποδεικνύουν ὅτι ἡ ἐλευθερία τοῦ ἑνὸς δὲν σταμάτησε ἐκεῖ ὅπου (ὑποτίθεται ὅτι ἄρχιζε) ἡ ἐλευθερία τοῦ ἄλλου, ξαναρωτήσουν τὸν ὑποστηρικτὴ τῆς ἐ.ἀ. τί  θὰ πεῖ «τὰ ὅρια τοῦ ἑνὸς σταματοῦν ἐκεῖ ποὺ βρίσκονται τὰ ὅρια τοῦ ἄλλου», τότε ἀναγκαστικὰ ὁ ὑποστηρικτὴς τῆς ἐ.ἀ. θὰ καταφύγει στὸ ἰδεολόγημα («ἰδεολόγημα» γιατὶ τὸν θεωρεῖ σχεδόν ὡς φυσικὸ μέγεθος μὲ δεδομένο περιεχόμενο) τοῦ Νόμου, δηλαδή στὸ κανονιστικὸ «βάσει τοῦ Νόμου», τοῦ ΦΕΚ κ.ο.κ. Κι ἂν ξαναερωτηθεῖ ποιὸς καθορίζει τὸ ΦΕΚ, θὰ ξαναπαντήσει ὅτι τὸν κανονίζει ἡ συλλογικὴ θέληση ἢ ἡ κοινωνικὴ συναίνεση. Ἀλλὰ μόλις παραπάνω ὁ ὑποστηρικτὴς τῆς ἐ.ἀ. ἔχει διακηρύξει ὅτι δὲν ὑπάρχει κοινωνία, ἄρα (κι ἂς μὴν τὸ κατανοεῖ) οὔτε καὶ ἡ συναίνεση τοῦ φανταστικοῦ ὄντος ποὺ λέγεται «κοινωνία» ἢ «συλλογικότητα». Κάθε «ἐμεῖς» συνιστᾶ ψυχικὴ διαταραχή (ἢ πληθυντικὸ μεγαλοπρέπειας).

Ἡ κεντρικὴ (νέο)φιλελεύθερη ἄποψη εἶναι ὅτι τὸ ἄτομο δρᾶ βάσει τοῦ ὀρθολογιστικοῦ συμφέροντός του καὶ ὅτι, συνεπῶς, δὲν εἶναι σκόπιμο νὰ προβεῖ σὲ ἐνέργειες ποὺ θὰ χαλάσουν τὴν «ἐμπορικὴ φήμη του» ἐπειδὴ οἱ συναλλασσόμενοι μαζί του θὰ ἀντιδράσουν εναντίον του. Γι’ αὐτό, θέλοντας καὶ μή, τὸ νεο/φιλελεύθερο ἄτομο ἀναγκάζεται νὰ «λαμβάνει ὑπόψη καὶ τὸ συμφέρον τῶν ἄλλων», τῆς κοινωνίας δηλαδή, κατὰ τὴ δράση του. Ὅμως, ἡ ἀφήγηση αὐτὴ κάπου ἔχει ἕνα πρόβλημα:

Μπορεῖ ὅταν τὸ ἀτομικὸ συμφέρον ἐρθει σὲ σύγκρουση μὲ τὸ κοινωνικὸ (δηλ. τὸ συμφέρον τῶν συναλλασσόμενων), τὸ ἄτομο νὰ ἐπιλέξει τὸ ἀτομικὸ ἀντὶ τοῦ συμφέροντος τῶν συναλλασσόμενων/κοινωνικοῦ. Εἶναι ἀλήθεια ὅτι τὸ ἄτομο, ἂν εἶναι ὀρθολογικὰ σκεπτόμενο (ποιὸς τὸ ἐγγυᾶται; Καὶ ποιὸς ἐγγυᾶται γιὰ τὴν τιμωρία του ἂν αὐτὸ δὲν εἶναι;), θὰ ἐπιλέξει τὸ μακροπρόθεσμο ἀτομικὸ συμφέρον κι ὄχι τὸ βραχυπρόθεσμο ἀτομικὸ συμφέρον, ποὺ πετυχαίνεται μὲ ἐξαπάτηση κ.ο.κ. Τι γίνεται ὅμως ὅταν τὸ μακροπρόθεσμο κοινωνικὸ συμφέρον (τὸ νομιζόμενο ὡς τέτοιο ἀπὸ τοῦς συναλλασσόμενους) μπορεῖ νὰ ἐπιτευχθεῖ μόνο μετὰ τὴν πάροδο διαστήματος μεγαλύτερου ἀπὸ τὴν προβλεπόμενη διάρκεια ζωῆς τοῦ συγκεκριμένου ἀτόμου; Τότε, καταρχήν, δὲν μπορεῖ νὰ συνυπάρξει  τὸ ἀτομικὸ συμφέρον (μακροπρόθεσμο ἢ βραχυπρόθεσμο) μὲ τὸ κοινωνικὸ συμφέρον (τὸ μακροπρόθεσμο). Σὲ αὐτὴν  τὴν περίπτωση καὶ «ὀρθολογιστικὰ σκεπτόμενο«, τὸ ἄτομο πρέπει νὰ προκρίνει τὸ μακροπρόθεσμο ἀτομικό του συμφέρον ἐναντίον τοῦ μακροπρόθεσμου κοινωνικοῦ συμφέροντος, νὰ δράσει ὡσὰν νὰ μὴν ὑπάρχει αὔριο τὴν ἑπομένη τοῦ θανάτου του. Τέτοια παραδείγματα δὲν προέρχονται μόνο ἀπὸ τὸ χῶρο τῆς οἰκονομίας, ἀλλὰ καὶ τῆς πολιτικῆς δράσης. Κανένας Ἕλληνας τῆς Τουρκοκρατίας, «ὀρθολογικὰ σκεπτόμενος» δὲν εἶχε λόγο ὄχι ἁπλῶς νὰ πάρει τὰ ὅπλα κατὰ τῶν Ὀθωμανῶν ἀλλὰ καὶ νὰ παραμείνει χριστιανός. Τὸ «ὀρθολογικὸ συμφέρον» θὰ τοῦ ὑποδείκνυε ὅτι ἡ ἀπαλλαγὴ τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τοὺς Ὀθωμανοὺς ἦταν ἀπίθανη κατὰ τὸ διάστημα τῆς δικῆς του ζωῆς, καὶ τὸ καλύτερο ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ κάνει θὰ ἦταν νὰ ἐξισλαμιστεῖ.

Θὰ ἀπαιτεῖτο μιὰ σοβιετικὴ λογικὴ «ἐμεῖς ἀποφασίζουμε νὰ πεθαίνουμε στὰ κολχὸζ γιὰ νὰ ζήσουν τρισευτυχισμένα τὰ δισέγγονά μας σὲ ἕναν σοσιαλιστικὸ κόσμο» ἢ μιὰ χριστιανικὴ λογικὴ μὲ μεταφυσικὴ ἀντίστοιχη δικαιολόγηση, γιὰ νὰ μὴν βάλει τὸ ὁποιοδήποτε ἀτομικὸ (ὀρθολογικὰ συναγόμενο) συμφέρον ὑπεράνω τοῦ μακροπρόθεσμου κοινωνικοῦ.

Ἔτσι, τὸ ἀτομικὸ συμφέρον ὀρθολογιστικὰ συλλαμβανόμενο δὲν ὁδηγεῖ ἀπαραίτητα στὴν πρόνοια τοῦ ἀτόμου γιὰ τὴν κοινωνία, δηλαδὴ δὲν μπορεῖ νὰ ἐγγυηθεῖ τὸ κοινωνικὸ συμφέρον καὶ τὴν εὐημερία, κι ἐν τέλει οὔτε καὶ τὴν κοινωνικὴ τάξη.

Advertisements
This entry was posted in Δεξιά, Ελλάδα, κοινωνία and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s