Μυστράς – μιὰ ἀπολογία γιὰ τὴν βυζαντινὴ ἀρχιτεκτονική.

Ποτὲ δὲν ἀντιλήφθηκα γιατί ἡ βυζαντινὴ ἀρχιτεκτονικὴ σνομπάρεται κι ὑποτιμᾶται ἔναντι τῆς γοτθικῆς. Ὁ Ἕλληνας ἐκστασιάζεται μὲ τὰ ἀτελείωτα γοτθικὰ ὕψη καὶ τὶς ἀτελείωτες γωνίες τῶν καθεδρικῶν, καὶ εἶναι «συγκαταβατικὸς» πρὸς τοὺς τροῦλους καὶ τὶς «χαμηλὲς» ἐκκλησίες τῆς πατρίδας του. Δὲν κηρύττω κάποιον ἀντιδυτικισμό, καὶ μοῦ εἶναι ἐντελῶς ξένη ἡ γιανναρικὴ καταδίκη τοῦ γοτθικοῦ στὺλ μέσω τῆς (ἀμφισβητούμενης, πλέον) συσχέτισής του μὲ τὸν Σχολαστικισμό. Ὑπάρχει, σίγουρα, κάτι πραγματικὰ ὡραῖο στὸ γοτθικὸ στυλ. Ὅμως ὑποψιάζομαι ὅτι τὸ μικρὸ μέγεθος, ὕψος κ.λπ. τῶν βυζαντινῶν ἐκκλησιῶν σὲ σχέση μὲ τὶς γοτθικὲς καὶ ρωμανικὲς κάνει πολλοὺς στὴν Ἑλλάδα νὰ θεωροῦν τὶς βυζαντινὲς ἐκκλησίες κτίσματα γιὰ τὴν κατασκευὴ τῶν ὁποίων χρειάστηκε λιγότερη τέχνη, φαντασία καὶ κόπος ἀπ’ ὅ,τι γιὰ τὶς γοτθικές. Δὲν ἀσχολοῦμαι, βέβαια, μὲ ὅσους ἀπορρίπτουν τὴ βυζαντινὴ ἀρχιτεκτονικὴ γιὰ θρησκευτικοὺς λόγους -λὲς καὶ νομίζουν πὼς ἡ γοτθικὴ ἀρχιτεκτονικὴ δὲν ἦταν κυρίως θρησκευτική (ὅπως καὶ ἡ ἀρχαιοελληνική).

Κατ’ ἀρχάς, ἀγνοοῦνται παράγοντες ὅπως ἡ σεισμικότητα τοῦ ἑλληνικοῦ ἐδάφους. Ὅμως, οἱ λόγοι γιὰ τὴν οἰκοδόμηση (σχετικά) μικροῦ μεγέθους ἐκκλησιῶν ἀπορρέουν περισσότερο ἀπὸ τὴν ρωμαϊκὴ «ἰδεολογία» παρὰ ἀπὸ τὴν ὑποτιθέμενη τεχνικὴ κατωτερότητα τῶν Ρωμαίων: Ἡ Ρωμανία δὲν συνέχισε τὴν κατασκευὴ πανύψηλων καὶ μεγάλων ἐκκλησιῶν ὅπως τῆς Ἁγίας Σοφίας, γιατὶ ἐπικρατοῦσαν ἀντιλήψεις ὅπως ἡ «ἰδιωτικοποίηση τῆς λατρείας», μὲ χρηματοδότηση τῆς ἀνοικοδόμησης ὄχι ἀπὸ ὁλόκληρες πόλεις (ὅπως στὴ μεσαιωνικὴ Δύση) ἀλλὰ ἀπὸ μεμονωμένες οἰκογένειες, πρόσωπα ἢ μοναστήρια. Ἔπειτα, οἱ Ρωμιοὶ δὲν εἶχαν -ὅπως εἶχαν οἱ σύγχρονοί τους Δυτικοί- τὴν ἀντίληψη τῆς Μητρόπολης μιὰς πόλης, στὴν ὁποία μποροῦσε νὰ ἐκκλησιαστεῖ σχεδὸν μιὰ ὁλόκληρη δυτικὴ μεσαιωνικὴ πόλη, ἀλλὰ προτιμοῦσαν νὰ χτίζουν πολλὲς «μικρὲς» ἐκκλησίες σὲ μιὰ πόλη, μία γιὰ κάθε συνοικία. Τέλος, εἶχαν μιὰ κάποια ἀντίληψη τῆς μοναδικότητας: Ἀσφαλῶς καὶ μποροῦσαν νὰ ξαναχτίσουν μιὰ καὶ περισσότερες Ἁγίες Σοφίες, ἀλλὰ τὸ αποτέλεσμα θὰ ἦταν μιὰ ἄγονη μίμηση ὅπως ἡ ὀθωμανικὴ μίμηση τῆς Ἁγίας Σοφίας: ἑκατοντάδες τζαμιὰ τὴν ἀντιγράφουν μονότονα (μὲ κάποιες παραλλαγές, φυσικά) ἐπὶ ἑκατοντάδες χρόνια.

Μονή Παντοκράτορος

μιὰ «μικρὴ βυζαντινὴ ἐκκλησία»: Μονὴ Παντοκράτορος, Κωνσταντινούπολης

 

Ἡ ἀπαίτηση γιὰ αὔξηση τοῦ χώρου στὴν ρωμέικη ἐκκλησία δὲν ἱκανοποιεῖτο μὲ αὔξηση τοῦ ὄγκου καὶ τοῦ ὕψους ἀλλὰ μὲ τὴν προσθήκη πλευρικῶν χώρων καὶ παρεκκλησιῶν, τὰ ὁποῖα σχεδιάζονταν ὡς αναπόσπαστα τμήματα τῆς κύριας ἐκκλησίας. Μεταξὺ 9ου καὶ 11ου αἰ., οἱ τύποι τῶν ἐκκλησιῶν πολλαπλασιάζονται.

Ὅσο γιὰ τὸ σχέδιο τοῦ ναοῦ, παρ’ ὅλο ποὺ ἀπὸ κάποια στιγμὴ σταθεροποιήθηκε (σάμπως, ὁ γοτθικὸς καθεδρικὸς δὲν εἶναι μιὰ διηνεκὴς ἐπανάληψη καὶ ἐκλέπτυνση τῆς βασιλικῆς; ), μποροῦσαν νὰ γίνονται τροποποιήσεις: Π.χ., μὲ ἀλλαγὲς στὴ στήριξη τοῦ τρούλου στὴ Νέα Μονὴ Χίου (11ος αἰ.), ἡ τελευταία ἀποτέλεσε τὸ πρῶτο δεῖγμα ἑνὸς νέου τύπου, τοῦ νησιωτικοῦ ὀκταγωνικοῦ ναοῦ. Ἡ κάτοψη παραμένει ἐντελῶς ἴδια μὲ τὴν ἀλλαγὴ στὸν προϋπάρχοντα ναό, ἀλλὰ τρισδιάστατα ἐξεταζόμενη, ἔχουμε κάτι ἐντελῶς καινούργιο.

Ἀλλὰ ἤδη εἶπα πολλά:

Ὁδηγήτρια:

P1010702

 

P1010706

 

P1010700

 

P1010698

 

P1010695

 

P1010690

 

P1010689

 

Ἁγία Σοφία:

P1010789

 

P1010782

 

Ἅγιος Νικόλαος:

P1010811

 

P1010814

 

P1010812

 

 

 

 

Advertisements
This entry was posted in τέχνη, Δύση, Ρωμανία, βυζαντινή αρχιτεκτονική and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s