Πλωτίνος, βίος καὶ Ἐννεὰς πρώτη

Αποσπάσματα [μτφ. Κάκτου]

ΠΟΡΦΥΡΙΟΥ, Περὶ τοῦ Πλωτίνου βίου καὶ τῆς τάξεως τῶν βιβλίων αὐτοῦ

1

Ο Πλωτίνος, έδειχνε να ντρέπεται που βρισκόταν μέσα σε σώμα

2

Δεν ενέκρινε τη βρώση της σάρκας ούτε των κατοικίδιων ζώων. Δεν έπαιρνε λουτρά αλλά καθημερινώς έκανε εντριβή στο σπίτι του

7

Εγώ, ο Πορφύριος από την Τύρο

8

Ο γραφικός του χαρακτήρας ήταν ακατάστατος και δεν χώριζε καλά τις συλλαβές ούτε πρόσεχε την ορθογραφία…Αυτές τις συνήθειες δεν τις άλλαξε ώς το τέλος του.

10

Ο Ολύμπιος…υιοθέτησε περιφρονητική συμπεριφορά απέναντι στον Πλωτίνο. Οι επιθέσεις του ανθρώπου αυτού έφτασαν σε σημείο ώστε να δοκιμάσει την αστροβολία εναντίον του με τη μαγεία…Ο Πλωτίνος είχε αισθανθεί τα μάγια και δήλωσε ότι εκείνη τη στιγμή τα άκρα του είχαν συσπαστεί και το σώμα του είχε ζαρώσει «σαν σφιχτοδεμένο πουγκί»

10

Ο Αμέλιος ζήτησε από τον Πλωτίνο να πάει μαζί του, ο Πλωτίνος είπε: «οι θεοί να έρθουν σε μένα, όχι εγώ σ’ εκείνους»

11.

Είχε μεγάλη διεισδυτικότητα στους ανθρώπινους χαρακτήρες

Προέλεγε επίσης το μέλλον κάθε παιδιού που έμενε μαζί του

13

Έκανε λάθη σε ορισμένες λέξεις· έλεγε, επί παραδείγματι, ἀναμνημίσκεται αντί ἀναμιμνήσκεται, τα ίδια λάθη με αυτά που έκανε στα γραπτά του

15

Όταν ο ρήτορας Διοφάνης διάβασε μια υπεράσπιση του Αλκιβιάδη του πλατωνικού Συμποσίου και υποστήριξε ότι ο μαθητής χάρη της προόδου της αρετής του έπρεπε να δεχτεί τη σωματική επαφή με τον δάσκαλο, αν αυτός το επιθυμούσε, ο Πλωτίνος σηκώθηκε επανειλημμένως για να φύγει από την αίθουσα, αλλά πίεσε τον εαυτό του να παραμείνει, και όταν τελείωσε το μάθημα ανέθεσε σε μένα, τον Πορφύριο, να συντάξω μιαν ανασκευή των παραπάνω.

17

Κάποιοι από την Ελλάδα άρχισαν να κατηγορούν τον Πλωτίνο ότι οικειοποιήθηκε τις ιδέες του Νουμήνιου

Βασιλεύς είναι το κανονικό μου όνομα, μετάφραση του ονόματος που έχω στη μητρική μου γλώσσα, που είναι Μάλχος, όπως ο πατέρας μου, και «Μάλχος» στα ελληνικά σημαίνει «Βασιλεύς»

18

Κάποιοι σύγχρονοί του πίστεψαν πως ο Πλωτίνος υποκρίνεται βασιζόμενος στην κλοπή των ιδεών του Νουμήνιου αλλά ότι τον θεωρούσαν επίσης μέγα μωρολόγο και τον καταφρονούσαν

23

Στο συγγραφικό του έργο τον επόπτευαν και τον καθοδηγούσαν οι θείες δυνάμεις

ΕΝΝΕΑΣ ΠΡΩΤΗ

I, 1, 9 Περὶ τοῦ τί τὸ ζῶον καὶ τὶς ὁ ἄνθρωπος

Τα σφάλματά μας προέρχονται από την επικράτηση του χειρότερου τμήματός μας, αφού είμαστε πολλαπλά όντα – μιλώ για την επιθυμία, τον θυμό ή την κακή φαντασία

I, 1, 11

Τα θηρία πώς έχουν ζωή; Αν όπως λέγεται, υπάρχουν εντός τους αμαρτωλές ανθρώπινες ψυχές, τότε το χωριστό τμήμα της ψυχής δεν ανήκει στα θηρία

I, 2, 3 Περί Ἀρετῶν

Η ψυχή είναι κακή καθόσον είναι στενά ενωμένη με το σώμα και μοιράζεται τις αισθήσεις του και σχηματίζει γνώμες μαζί του

I, 2, 5

Και όσο για την επιθυμία; Είναι φανερό ότι δεν επιθυμεί τίποτε κακό· δεν θα έχει την επιθυμία των φαγητών και των ποτών γι’ αυτήν την ίδια αλλά για τις ανάγκες του σώματος· ούτε τις ερωτικές επιθυμίες – αν έχει κάποιες από αυτές, νομίζω, θα είναι οι φυσικές χωρίς το ανεξέλεγκτο στοιχείο· αν έχει και άλλες, αυτές θα οφείλονται στη φαντασία, η οποία ρέπει προς αυτές.

I, 3, 5, Περὶ Διαλεκτικῆς

Η φρόνηση είναι ένα είδος ανώτερου συλλογισμού που στοχεύει στο καθολικό· ασχολείται με το πόσο μια στάση είναι συνεπής, αν σε μια περίπτωση πρέπει να αποφύγεις μια πράξη ή αν την επιτελέσεις ή μήπως υπάρχει κάποια καλύτερη.

I, 4, 7, Περὶ εὐδαιμονίας

Δεν θεωρεί καμιά καλή τύχη ως σπουδαία, όσο σημαντική και αν είναι […] Ο άνθρωπος που θα έπρεπε να πιστεύει ότι ο θάνατος είναι καλύτερος από τη μετά του σώματος ζωή. […] Η φύση του κόσμου είναι τέτοια που φέρνει παρόμοιες ατυχίες και πρέπει να τον ακολουθήσουμε υπάκουα. […]

I, 4, 8

Όσο για τα δικά του βάσανα, αν είναι πολύ μεγάλα, θα τα υπομένει όσο μπορεί· όταν τον ξεπεράσουν, είναι αυτά που δεν θα τον υπομένουν πλέον […] ο πόνος δεν του αφαιρεί οπωσδήποτε το αυτεξούσιο. […] Και όταν τα βάσανα χτυπούν τους άλλους; Θα ήταν αδυναμία της ψυχής να τους συμπονέσουμε. […] Αν κάποιος πει ότι είναι στη φύση μας να πονούμε με τις συμφορές των οικείων μας, ας μάθει ότι δεν είναι τέτοιοι όλοι οι άνθρωποι και ότι είναι έργο της αρετής να οδηγεί τις κοινές φύσεις στο καλύτερο…και καλύτερα να μην ενδίδουμε σε αυτά που οι κοινές φύσεις θεωρούν ως δεινά

I, 4, 9

Αλλά αν έχει χάσει τις αισθήσεις του, από την πίεση της αρρώστιας ή τις βασκανίες των μάγων;

I, 4, 11

Ο σοφός θα ήθελε όλοι οι άνθρωποι να ήταν ευτυχισμένοι και να μην τους συνέβαινε κανένα κακό, αλλά, κι αν κάτι τέτοιο δεν συμβεί, αυτός είναι οπωσδήποτε ευδαίμων.

I, 4, 12

Όταν ρωτούν ποιες είναι οι ηδονές μιας τέτοιας ζωής, δεν ζητούν να εμπεριέχει αυτή τις ακόλαστες ή τις σωματικές ηδονές – αυτές οι ηδονές δεν γίνεται να είναι παρούσες και προξενούν την εξαφάνιση της ευδαιμονίας

I, 4, 14

Ο άνθρωπος, και μάλιστα ο σοφός δεν είναι η σύνθεση ψυχής και σώματος· απόδειξη γι’ αυτό αποτελεί ο αποχωρισμός από το σώμα και η περιφρόνηση των σωματικών αγαθών.

Ο σοφός…θα ελαττώσει και θα αφανίσει από αμέλεια τα πλεονεκτήματα του σώματος και θα απωθήσει την εξουσία και τα αξιώματα. Φροντίζοντας την υγεία του σώματος, δεν θα θελήσει να αποφύγει καμιά εμπειρία από ασθένειες και πόνους

I, 4, 16

Θα δίνει στο σώμα του όσα αυτό χρειάζεται και ο ίδιος μπορεί, αλλά θα είναι διαφορετικός από αυτό και ελεύθερος να το εγκαταλείψει· και θα το αφήσει, όταν θα ορίσει η φύση, αλλά μπορεί να αποφασίσει και ο ίδιος γι’ αυτό…Θα φροντίσει και θα κουβαλά όσο μπορεί, όπως κάνει ο μουσικός με τη λύρα του για όσο καιρό τη χρειάζεται· αν δεν μπορεί να τη χρησιμοποιήσει, την αλλάζει με άλλη, ή αφήνει εντελώς τη χρήση της λύρας και εγκαταλείπει τις ενέργειες που έχουν να κάνουν με αυτήν και ασχολείται με άλλη εργασία, χωρίς λύρα – αυτήν την αφήνει δίπλα του και την περιεργάζεται τραγουδώντας χωρίς όργανο. Αλλά το όργανο δεν του δόθηκε εξαρχής μάταια· μέχρι τώρα το χρησιμοποίησε πολλές φορές.

I, 6, 5, Περὶ τοῦ καλοῦ

Η ψυχή ασχημαίνει με τη μείξη, την κράση και τη σύγχυση με το σωματικό και την ύλη

I, 6, 6

Ποια θα μπορούσε να είναι η αληθινή σωφροσύνη παρά μόνο η μη υποταγή στις σωματικές ηδονές και η αποφυγή τους ως ακάθαρτων και ανάξιων αγνού ανθρώπου;

Ι.6.9

«Ποτὲ τὸ μάτι δὲν θὰ ἔβλεπε τὸν ἥλιο, ἂν δὲν ἀποκτοῦσε ἡλιοειδὴ φύση, καὶ ποτὲ τἡ ψυχὴ δὲν θὰ ἀντικρίσει τὸ ὡραῖο ἂν δὲν γίνει πρῶτα ὡραία ἡ ἴδια»

I, 7, 3, Περὶ τοῦ πρώτου ἀγαθοῦ και τῶν ἄλλων ἀγαθῶν

Αν όμως υπάρχουν η ζωή και η ψυχή μετά θάνατον, είναι καλό, εφόσον αυτή συνεχίζει τη δραστηριότητά της καλύτερα χωρίς σώμα. Αν γίνεται μέρος της καθολικής ψυχής, τι κακό είναι αυτό;

Η ζωή είναι σύνθεση ψυχής και σώματος

Η ζωή είναι καλή για όσους έχουν καλή ζωή, όχι ως σύνθεση ψυχής και σώματος, αλλά επειδή με την αρετή η ζωή αμύνεται στο κακό· και ο θάνατος είναι μεγαλύτερο καλό. Οφείλουμε να πούμε ότι η ζωή μετά σώματος είναι κακό από μόνη της, αλλά η ψυχή έρχεται στο καλό με την αρετή, όχι βιώνοντας τη σύνθετη ζωή, αλλά διαχωρίζοντας από τώρα τον εαυτό της

I, 8, 3, Περὶ τοῦ τίνα καὶ πόθεν τὰ κακά

Το κακό, αν υπάρχει, βρίσκεται μεταξύ των μη υπαρχόντων, ως μια μορφή μη όντος

Όλος ο κόσμος των αισθήσεων είναι ένα παρόμοιο μη ον

Πρέπει να υπάρχει κάτι άπειρο από μόνο του και άμορφο από μόνο του και όλα όσα χαρακτηρίζουν τη φύση του κακού….Αυτό που υπόκειται των σχημάτων και των μορφών και των μέτρων και των ορίων και κοσμείται με ξένα κοσμήματα και δεν έχει το καλό αφ’ εαυτού και είναι είδωλο των αληθώς όντων…αυτό είναι το πρωταρχικό και απόλυτο κακό

I, 8, 4

Αλλά τότε ποια είναι η κακή ψυχή;…Εκείνες στις οποίες το τμήμα της ψυχής όπου συνήθως φωλιάζει το κακό έχει υποδουλωθεί, δηλαδή το άλογο τμήμα της ψυχής που δέχεται το κακό

Η αρχή του γίγνεσθαι είναι η φύση της ύλης, που είναι τόσο κακή ώστε μολύνει με το κακό της αυτό που δεν είναι εντός της…Αφού είναι παντελώς άμοιρη του καλού και στερημένη από αυτό και της λείπει απολύτως, η ύλη….

Η τέλεια ψυχή…αποστρέφεται την ύλη

I, 8, 5

Όταν κάτι έχει παντελή έλλειψη, και αυτό είναι η ύλη, είναι το αληθινά κακό και δεν έχει κανένα τμήμα του καλού. Γιατί η ύλη δεν έχει καν Είναι

I, 8, 6

Η φυγή δεν σημαίνει την αναχώρηση από τη γη, αφού και επί της γης μπορεί να είναι κανείς άγιος και δίκαιος με φρόνηση

Το κακό θα υπάρχει αναγκαστικά, εφόσον το καλό πρέπει να έχει το αντίθετό του

I, 8, 7

Το κακό προέρχεται από την αρχαία φύση, όπως ονομάζει ο Πλάτων την ύλη που δεν έχει μπορεί ακόμη σε τάξη

Πώς μπορεί κανείς να ξεφύγει; Όχι μέσα στον τόπο, αλλά αποκτώντας αρετή και χωριζόμενος από το σώμα του και παρομοίως από την ύλη

Αυτό είναι το κακό…αυτό είναι η ύλη που δεν έχει τίποτε από το καλό. Αυτή είναι η αναγκαιότητα του κακού

I, 8, 8

Αλλά αν κάποιος πει ότι δεν γινόμαστε κακοί λόγω της ύλης, επειδή η άγνοια δεν προέρχεται από την ύλη, ούτε οι πονηρές επιθυμίες…

Οι ιδιότητες που κάνουν το κακό είναι στην ύλη και χωρίς αυτή δεν κάνουν τίποτε, όπως το σχήμα του πέλεκυ δεν κάνει τίποτε χωρίς το σίδηρο· επομένως οι μορφές στην ύλη δεν είναι όπως θα ήταν από μόνες τους· είναι ένυλοι λόγοι που φθείρονται μέσα στην ύλη…Γιατί η ύλη κυριαρχώντας σε αυτό που απεικονίζεται εντός της, το φθείρει και το καταστρέφει

Αν λοιπόν το σώμα είναι το αίτιο του κακού, παρομοίως η ύλη θα είναι και αυτή αίτιο του κακού. Αλλά, θα πει κάποιος, πρέπει να το δαμάσουμε. Αυτό όμως που μπορεί να το δαμάσει δεν εξαγνίζεται παρά μόνο με τη φυγή. Και οι επιθυμίες γίνονται σφοδρότερες από τη μείξη με τέτοια σώματα…και η κρίση ορισμένων έχει αμβλυνθεί, επειδή η κακία των σωμάτων τους αφαιρεί τη ζέση και τη δραστηριότητα

I, 8, 10

Αν η ύλη δεν έχει ιδιότητες, με ποιο τρόπο είναι το κακό; Λέγεται χωρίς ιδιότητες, επειδή αφ’ εαυτής δεν κατέχει καμιά από τις ιδιότητες που θα λάβει και που είναι εντός της σαν μέσα σε υποκείμενο

Δεν ονομάζεται κακή επειδή έχει αλλά επειδή δεν έχει ιδιότητες

I, 8, 11

Αν το κακό βρίσκεται στη στέρηση, θα είναι σε εκείνο που στερείται μορφής και δεν υπάρχει αφ’ εαυτού

Επειδή …και άλλοι λένε ότι παρ’ όλο που αυτή [η ύλη] υπάρχει, δεν είναι το κακό. Δεν πρέπει τότε να ζητήσει κανείς αλλού το κακό, αλλά να το θέσει μέσα στην ψυχή ως απουσία του καλού

I, 8, 14

Δεν υπάρχουν δύο χωριστοί τόποι για την ύλη και την ψυχή –για παράδειγμα, η γη για την ύλη και ο αέρας για την ψυχή– αλλά ο χωριστός τόπος της ψυχής είναι εκτός της ύλης· αυτό σημαίνει ότι δεν ενώνεται με την ύλη, ότι δεν γίνεται Ένα [σύνθετο Είναι] από ψυχή και σώμα και ότι δεν βρίσκεται πάνω στην ύλη όπως πάνω σε μια βάση

Η ύλη είναι παρούσα· την [ψυχή] εκλιπαρεί θέλοντας να εισχωρήσει μέσα της

Τις αναγκάζει [τις ψυχές] να έρθουν προς αυτήν· η ψυχή δεν θα ερχόταν προς την ύλη, αν αυτή δεν της ήταν παρούσα. Αυτή είναι η πτώση της ψυχής, να έρχεται έτσι στην ύλη και να ασθενεί

Η ύλη συνεπώς είναι η αιτία και της ασθένειας της ψυχής και της κακίας: είναι κακή πριν από την ψυχή, και πρωταρχικά κακή

I, 8, 15

Αν κάποιος πει ότι το κακό δεν υπάρχει στα όντα, θα πρέπει να αναιρέσει και το καλό και να μην επιθυμεί πλέον τίποτε

Η φαντασία είναι η πρόσκρουση του παράλογου τμήματος της ψυχής με κάτι το εξωτερικό

I, 9 Περὶ ἐξαγωγῆς

Μη βγάλεις με βία την ψυχή σου για να μη φύγει έτσι· γιατί αν βγει έτσι, θα πάρει κάτι μαζί της προκειμένου να φύγει

Αν κάθε άνθρωπος έχει ένα χρόνο δοσμένο από τη μοίρα, δεν είναι σωστό να φύγει πριν αυτός τελειώσει, εκτός και αν, λέμε, είναι αναγκαίο. Και αν η θέση του καθενός στον άλλο κόσμο εξαρτάται από την κατάσταση που ήταν όταν έφυγε, δεν πρέπει να βγάζει την ψυχή του όσο υπάρχει πιθανότητα προόδου

Advertisements
This entry was posted in φιλοσοφίες, Ύστερη Αρχαιότητα, Αρχαιότητα and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s