Ὁ Διάβολος στὴ Βυζαντινὴ Τέχνη

Θωμά Μ. Προβατάκη, Ο Διάβολος εις την Βυζαντινήν τέχνην. Θεσσαλονίκη 1980

σ. 275:  Στὶς ἁγιογραφίες ο διάβολος απεικονίζεται πάντα μικρός σε σχέση με τους ανθρώπους και το Χριστό, καὶ ὄχι ἰσοϋψὴς μὲ αὐτούς (τὸ Χριστὸ ἀλλὰ καὶ τοὺς κοινοὺς θνητούς). Αὐτὸ δὲν εἶναι τυχαῖο καὶ ἀθέλητο. Ζωγραφίζεται ἔτσι γιατὶ «δια ταύτης [σμίκρυνσης] τονίζεται η έλλειψις οντολογικής διαρχίας». Δηλαδή, ὁ βυζαντινὸς καλλιτέχνης δηλώνει ὅτι δὲν ὑφίσταται διαμάχη μεταξὺ ἰσοδύναμων δυνάμεων τοῦ Καλοῦ-Κακοῦ, ὅτι στὴν Ὀρθοδοξία δὲν ὑφίσταται Δυισμός. Ἀλλά -συμπληρώνω- κι ὅτι (δυνητικὰ καὶ ἀνάλογα μὲ τὴ συμπεριφορὰ τοῦ ἀνθρώπου) ὁ Διάβολος δὲν μπορεῖ νὰ ἀσκήσει ἐπίδραση οὔτε στὸν ἁπλὸ ἄνθρωπο.

 

σ. 277:  Στην κόλαση «ο θεατής διακρίνει το κύριον από το δευτερεύον με την βοήθειαν μελανών μόνον κηλίδων διαφορετικής πυκνότητος. Δεν υπάρχουν έτεροι τόνοι, ούτε προβάλλονται μέλη ή τμήματα αυτών διαφωτοσκιάσεων, διότι από τον κόσμον των δαιμόνων ελλείπει η πηγή του φωτός. Τα πάντα καλύπτει σκότος αμετάβλητον»

 

σσ. 284-5:

«Εις όλας αυτάς τας συνθέσεις διακρίνει τις έν βασικόν χαρακτηριστικόν: την παραμόρφωσιν (deformation). Είτε δηλαδή ιστορείται είς δαίμων κατά τον τύπον υπό τον οποίον μετασχηματισθείς ενεφανίσθη, είτε ιστορήθη επί τη βάσει του πολυμηχάνου έργου του και της γενικής περί αυτού ορθοδόξου διδασκαλίας, η παραμόρφωσις των χαρακτηριστικών του ήτο απαραίτητος….Η παραμόρφωση έγκειται είτε εις τον υπερτονισμόν μέλους τινός του σώματος των δαιμόνων… Αλλαχού το βλέμμα των δαιμόνων είναι λοξόν, οπότε φανερώνει μοχθηρίαν, αλλαχού συνδυάζεται μετ’ ελαφράς συσπάσεως των χειλέων, οπότε δεικνύει πονηρίαν, αλλαχού αι ρυτίδες του μετώπου εντάσσονται εις τοιαύτην μεταξύ των σχέσιν, ώστε δια της επιτυγχανομένης συνοφρυώσεως εκφράζεται αμέσως ο θυμός και ο φθόνος και άλλα παρόμοια. Λίαν συνήθη είναι η άτακτος κόμη και τα σαρκώδη χείλη,. Το πρώτον φανερώνει την σύγχυσιν η οποία επικρατεί εις τους δαίμονας και το δεύτερον την ηδονήν. Εάν εις τα ανωτέρω στοιχεία προστεθή και η κίνησις των σωμάτων των δαιμόνων ολοκληρούται η έκφρασις της ψυχικής καταστάσεώς των. Το συνηθέστερον χαρακτηριστικόν γνώρισμα των δαιμόνων όλων των μορφών είναι η ζωηρά κίνησις των σωμάτων των. Αύτη επιτυγχάνεται είτε δια της κάμψεως ή της στροφής του κορμού είτε δια της ατάκτου και αφυσίκου ενίοτε κινήσεως μέλους τινός. Η ηρεμία η οποία διακρίνει τους ιστορηθέντας αγίους και η κατά μέτωπον στάσις πολλών εξ αυτών είναι άγνωστος, ως είδομεν, εις τας συνθέσεις των δαιμόνων, την θέσιν του ελλείποντος αγαθού της ηρεμίας καταλαμβάνει μία ψυχική έντασις, έν άγχος και μία έκδηλος νευρικότης. Ταύτα δε επιτείνουν η στάσις profil, αι φλόγες, αι οποία εξέρχονται εκ των στομάτων και των οφθαλμών δρακοντοειδών, ανθρωπομόρφων κ.λπ. δαιμόνων και το υποσκότεινον περιβάλλον εις το οποίον τοποθετούνται συνήθως. Συνοψίζοντες τα ανωτέρω σημειούμεν ότι αι θυελλώδεις εκφράσεις, τας οποίας εμφανίζουν τα πρόσωπα των ιστορηθέντων δαιμόνων, και αι βίαιοι κινήσεις των σωμάτων των αποτελούν την ορατήν συνισταμένην των αοράτων ενεργειών των. Δια των συνθέσεων των δαιμόνων γενικώς δηλούνται τα ίχνη της δραστηριότητός των και μαρτυρείται το ανθρωποφθόρον έργον των»

Advertisements
This entry was posted in τέχνη, βυζαντινή τέχνη and tagged , , , . Bookmark the permalink.

6 Responses to Ὁ Διάβολος στὴ Βυζαντινὴ Τέχνη

  1. Ο/Η Herr K. λέει:

    κοντός, σαρκώδη χείλη… μήπως κάνει και 17ωρα σε γιούρογκρουπ; ; -)

    Μου αρέσει!

  2. Παράθεμα: Περί κολάσεως – manolisgvardis

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s