Τοπίο, χῶρος καὶ προοπτικὴ στοὺς Ἀρχαίους Ἕλληνες

Στους αρχαίους Έλληνες «η γραμμική προοπτική παρέμενε πάντοτε μερική. Αντί ενός κεντρικού άξονος, εις τον οποίον θα συνεκεντρούντο όλαι αι παραλλήλως υποχωρούσαι γραμμαί, εχρησιμοποιούντο αρκετά σημεία έχοντα διαφόρων βαθμών σημεία οράσεως […] Ουδέποτε συνελαμβάνετο ως ενότης ο χώρος της εικόνος, δηλ. ουδέποτε εθεάτο εξ ενός μοναδικού σημείου οράσεως. […] Μόνον κατά την Αναγέννησιν διηρευνήθησαν το πρώτον συστηματικώς, ως τα εννοούμεν ημείς, η γραμμική και η εναέριος προοπτική. […] Ήσαν ικανοί να αναπραστήσουν επιτυχώς την εντύπωσιν του χώρου, χωρίς όμως ακριβή προοπτικήν, μεθ’ ομοιμόρφου κατανομής φωτός. Το φως εισήγετο πάντοτε εκ διαφόρων πλευρών»
(Gisela M.A. Richter, Αρχαία Ελληνική Τέχνη, σσ. 293, 299)

«Στην κλασική, όπως και στην αρχαϊκή, αγγειογραφία ο χώρος είναι ως επί το πλείστον ουδέτερος και η ανθρώπινη μορφή κυριαρχεί στο σχεδιασμό, συχνά εις βάρος όλων των άλλων. Κάποτε ένας κίονας, ένα δένδρο, μια κρήνη ή κάποιο άλλο μεμονωμένο αντικείμενο περιλαμβάνεται στην παράσταση για να δηλωθεί συνοπτικά το σκηνικό της, αλλά τέτοια σκηνικά ποτέ δεν χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία «ατμόσφαιρας» και δεν τους επιτρέπεται να αποσπούν την προσοχή από τις ανθρώπινες μορφές (η κυριότερη πρόκληση για τον καλλιτέχνη ήταν…όχι να δημιουργήσει ένα ψευδαισθητικό «παράθυρο»)» [… ] «Παρ’ όλο που η προοπτική απόδοση των αντικειμένων το χώρο ήταν εφεύρεση Ελλήνων ζωγράφων του πέμπτου αιώνα, φαίνεται ότι ένας άλλος σχεδόν σύγχρονος νεωτερισμός, δηλαδή η απόδοση μιας αίσθησης όγκου με τη βοήθεια της φωτοσκίασης, έβρισκε μεγαλύτερη απήχηση στους Έλληνες, ίσως επειδή δεν απαιτούσε τον περιορισμό του ρόλου της έμφασης της ανθρώπινης μορφή σε σχέση με τον περίγυρό της ο ελληνικός όρος για την τεχνική αυτή ήταν σκιαγραφία. Η σκιαγραφία αναπτύχθηκε αρχικά προς το τέλος του πέμπτου αιώνα π.Χ. από έναν Αθηναίο ζωγράφο ονόματι Απολλόδωρο…» […] (κλασική και πρώιμη ελληνιστική ζωγραφική:) «Ενδιαφέρονταν να πείσουν το θεατή ότι τα αντικείμενα που ζωγράφιζαν είχαν τρισδιάστατη υπόσταση στο χώρο, μόλις όμως πετύχαιναν αυτόν το στόχο, δεν τους απασχολούσε πολύ ο χώρος αυτός καθ’ εαυτός…Οι ανθρώπινες μορφές είναι πολύ σημαντικές και η αίσθηση του χώρου αποδίδεται μόνο στο βαθμό που χρειάζεται για να αποδοθεί ένα σχετικό με τις μορφές πλαίσιο» […] (Το Ψηφιδωτό του Αλέξανδρου, που υποτίθεται ότι αντιγράφει ένα πίνακα του τέλους του τέταρτου αιώνα π.Χ.:) « ο χώρος όπου διαδραματίζεται η μάχη, αποδίδεται στον ελάχιστο εκείνο βαθμό που αρκεί για τη συνοχή του πίνακα –ένα ρηχό…πεδίο, που…χαρακτηρίζεται από ένα γυμνό δένδρο και μερικά αντικείμενα στο μπροστινό μέρος» […] (στους Πίνακες της Ιλιάδας (tabulae iliacae)) «έχει χρησιμοποιηθεί η συνεχής αφήγηση, που συνεπάγεται την επανάληψη της ίδιας μορφής τουλάχιστον σε μία περίπτωση» (λ.χ. Αινείας, Τήλεφος στη ζωφόρο του Τήλεφου) […] (Στη ζωφόρο του Τηλέφου (Πέργαμος, ναός Διός, περί το 150 π.Χ.):) «η απεικόνιση του χώρου πετυχαίνεται ουσιαστικά με τη διαμόρφωση δύο σειρών: μιας χαμηλότερης στο μπροστινό μέρος και μιας ψηλότερης στο πίσω μέρος»

 

J.J. Pollitt,  Ἡ τέχνη στὴν ἑλληνιστικὴ ἐποχή, σσ. 241, 244, 249, 259, 261.

Όλα αυτά θυμίζουν την βυζαντινή απόδοση της προοπτικής κι οπωσδήποτε εναντιώνονται στο (για να θυμηθούμε και έναν υποστηρικτή του) «ελληνοδυτικό» παραμύθι περί βυζαντινής απομάκρυνσης από την ελληνικότητα και της εκ νέου ανακάλυψής της από την Αναγέννηση.

Advertisements
This entry was posted in τέχνη, Αρχαιότητα, ελληνορωμαϊκή τέχνη and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s