Περὶ ἀγαλμάτων

Πάντα λυπόμουν τὸν οἶκτο τῶν πολιτικολογούντων πρὸς τοὺς ἀπολίτικους. Τοὺς τὸν ἐπέστρεφα διπλό. Γιατὶ οἱ κοινοὶ αὐτοὶ ἄνθρωποι νομίζουν ὅτι θὰ ἀλλάξει κάτι ἀποφασιστικὸ ἂν συγκροτηθεῖ μιὰ ἐπιτροπή, κι ἂν γίνει μιὰ γιγαντιαία πορεία· ἄν, γενικῶς, ποῦμε στὸν κόσμο, στοὺς «πολίτες» καὶ τὸν «λαό», τὴν ἀποψάρα μας (ἡ ὁποία μπορεῖ -πράγματι- νὰ εἶναι πολὺ καλὰ τεκμηριωμένη). Τότε, ἴσως μαζέψουμε κι ἄλλους μαζί μας, καὶ τελικὰ ἀλλάξουμε τὴν Ἱστορία. Πρέπει νὰ τοποθετηθοῦμε, εἶναι καθῆκον μας πρὸς τὴν Ἀνθρωπότητα. Νὰ ὑποδείξουμε τὶς παγίδες καὶ τὶς εὐκαιρίες. Πρέπει νὰ μιλήσουμε -Δὲν πρέπει νὰ σιωπήσουμε. Καὶ νὰ ἐπαναλάβουμε τὴ γνωστὴ ἀπόφανση τοῦ ὀλιγάρχη Πλάτωνα, ὅτι ὅποιος δὲν ἀσχολεῖται μὲ τὴν πολιτικὴ θὰ κυβερνηθεῖ ἀπὸ ὅσους κακοὺς ἀσχολοῦνται μὲ αὐτήν. Συμφωνῶ ὅτι γιὰ κάποια πράγματα εἶναι δυνατὴ μιὰ παρέμβαση. Ἀλλὰ αὐτὰ εἶναι λίγα.

Συνήθως, οἱ ἐνασχολούμενοι μὲ τὴν πολιτικὴ εἶναι σκράπες στὴ Φυσικὴ καὶ τὰ Μαθηματικά. Αὐτὰ μᾶς λένε ὅτι ἡ τελικὴ συνισταμένη τῶν δυνάμεων F εἶναι τὸ διανυσματικὸ ἄθροισμα τῶν συνιστωσῶν δυνάμεων F1, F2…Fx. Ἂν λοιπόν, ἡ συνισταμένη εἶναι λ.χ. -2000 (χάριν εὐκολίας δεχόμαστε ὅτι βρίσκονται ὅλες οἱ συνιστῶσες δυνάμεις σὲ μία εὐθεία), καὶ συνίσταται ἀπὸ τὶς -6000, +1000, +1300, +800, +900, τότε ἡ συνιστώσα μας +500 (μὲ πολὺ κόπο, ἀκτιβισμὸ καὶ πολλὲς ἐργατοῶρες) δὲν θὰ ἀλλάξει τὴν κατάσταση ἀποφασιστικά. Ὁ Μεσσιανισμὸς καὶ ἡ ἐσχατολογία μπορεῖ νὰ μᾶς νανουρίζει ὡραῖα. Συμφωνῶ, ἀρκεῖ νὰ μὴν εἶναι θύραθεν.

Δὲν ἐννοῶ ὅτι ἡ ἀπάθεια εἶναι καλή. Ἀλλὰ ὅτι τὸ πάθος εἶναι χαμένο. Εἶναι ψυχοθεραπεία σκέτη, δηλαδὴ φούμαρα. Πληρώνεις, ἀκοῦς τὰ ὡραῖα λόγια (ποὺ λὲς ἐσύ), ψυχοθεραπεύεσαι καὶ μετὰ φεύγεις. Εἶναι τρόπος ζωῆς ὁ πολιτικὸς ἀκτιβισμός, κι ὡς ἐκ τούτου ὄχι ἀνώτερος ἀλλὰ ἕνας ἀκόμα· τῆς σειρᾶς. Οἱ βέροι Ἀριστεροὶ ποὺ τὸ ξέρουν, ἔχουν «πιάσει τὰ πόστα» (Μ.Κ.Ο., Ὑπουργεῖα κ.λπ.) καὶ ζοῦν ζωὴ χαρισάμενη ἀσκώντας τὸ χόμπυ τους κι ἀπὸ πάνω. Οἱ λοιποὶ αὐξάνουν τὸ ἡρωικὸ Μαρτυρολόγιο τῆς Ἀριστερᾶς· τὶς Κυριακὲς ἀπὸ νωρὶς στὰ καφενεῖα, τὰ Σάββατα ἀπὸ βραδὶς στὰ μπαράκια ἢ στὰ παγκάκια μὲ τὶς μπύρες, ὅπου δείχνουν ὁ ἕνας στὸν ἄλλο τὶς λαβωματιές τους.

Ἀξίζει νὰ τὸ δεῖ κανεὶς αὐτὸ στὰ δημοψηφίσματα, τὰ ὁποῖα ὑποτίθεται εἶναι ἡ ἀτόφια ἐκδήλωση τῆς θέλησης τοῦ λαοῦ: Ἀρκεῖ μιὰ δολοφονία, ἕνα «τυχαῖο» συμβάν, καὶ ἀλλάζει ἀμέσως ἡ ἄποψη τοῦ «κυρίαρχου λαοῦ» (δὲν προτείνω καμμιὰ δικτατορία, φυσικά, ὁ princeps εἶναι ἀκόμη πιὸ πολὺ ἕρμαιο τῶν συμβούλων του), λὲς καὶ εἶναι τεταρτοετὲς νήπιο.

Λοιπόν, γι’ αὐτό, σήμερα θὰ μιλήσουμε γιὰ τὰ ἀγάλματα. Ὄχι γιὰ τὰ ἀγάλματα τὰ ὁποῖα παρακαλοῦσε νὰ τοὺ δώσουν διάφορα πράγματα ὁ Διογένης Κυνικὸς λέγοντας στοὺς παρευρισκόμενους ὅτι ἐξασκεῖται στὴν ἄρνηση τῶν ἄλλων νὰ τοῦ δίνουν πράγματα. Οὔτε γιὰ τὰ ἀγάλματα τὰ ὁποῖα πετροβολοῦσε ὅλη μέρα ἕνας ἀσκητὴς στὴν Αἴγυπτο ζητώντας τους τὸ βράδυ συγγνώμη, ὥστε νὰ παραδειγματιστεῖ ἀπὸ τὴν ἀπάθειά τους στὶς προσβολὲς ποὺ αὐτὰ ὑφίσταντο, καὶ νὰ τὴ μιμηθεῖ. Ἀλλὰ γιὰ τὰ ἔμψυχα ἀγάλματα τῆς ἀρχαιότητας.

Ἕνας γνωστὸς μύθος σχετικὰ μὲ τὰ λατρευτικὰ ἀγάλματα κατὰ τὴν Ὕστερη Ἀρχαιότητα εἶναι ὁ ἑξῆς:

«Οἱ χριστιανοί, καὶ μόνον οἱ χριστιανοί, πίστευαν ὅτι τὰ ἀγάλματα κατοικοῦνται ἀπὸ ὑπερφυσικὲς ὀντότητες καὶ μάλιστα κακές (τοὺς «δαίμονες»). Οἱ μὴ χριστιανοὶ καὶ εἰδικὰ οἱ φιλόσοφοι ἦταν ὀρθολογιστὲς ποὺ δὲν πίστευαν ὅτι εἶναι δυνατὸν τὰ φτιαχτὰ ἀγάλματα νὰ κατοικοῦνται ἀπὸ ὑπερφυσικὰ ὄντα, ποὺ ἄλλωστε -λέει ὁ μύθος- οἱ τοτινοὶ μὴ χριστιανοὶ φιλόσοφοι δὲν πίστευαν ὅτι ὑπάρχουν».

Στὴν πραγματικότητα, ἡ τοτινὴ διαίρεση «χριστιανοὶ – μὴ χριστιανοὶ» δὲν ταυτιζόταν μὲ τὴν διαίρεση «πίστη ὅτι τὰ ἀγάλματα κατοικοῦνται ἀπὸ ὑπερφυσικὲς ὀντότητες – πίστη ὅτι τὰ ἀγάλματα δὲν κατοικοῦνται ἀπὸ ὑπερφυσικὲς ὀντότητες παρὰ εἶναι ἁπλὰ κατασκευάσματα».

Κι αὐτὸ γιατὶ ὑπῆρχαν τόσο χριστιανοὶ οἱ ὁποῖοι πίστευαν ὅτι τὰ ἀγάλματα δὲν εἶναι θεοὶ παρὰ μόνο πέτρα, ἄργυρος, χρυσὸς κ.λπ. ὅσο καὶ μὴ χριστιανοὶ οἱ ὁποῖοι πίστευαν ὅτι τὰ ἀγάλματα εἶναι κατοικημένα ἀπὸ ὑπερφυσικὲς ὀντότητες, ὄχι ἀπαραίτητα καλές.

Γιὰ τὴ στάση τῶν χριστιανῶν δὲν χρειάζεται νὰ πῶ πολλά. Ἡ ἄποψη κάποιων ὅτι στὰ ἀγάλματα κρύβονται δαίμονες εἶναι ἀρκετὰ γνωστή. Π.χ. στὸ Βίο τοῦ Πορφύριου Γάζας, γίνεται ἀναφορὰ στὸν δαίμονα ποὺ κατοικεῖ μέσα στὸ ἄγαλμα τῆς Ἀφροδίτης. Γιὰ τὴν ἄλλη ἄποψη, ποὺ ἀποσιωπᾶται ἢ παραγνωρίζεται, ἀρκεῖ τὸ παράδειγμα τοῦ ἡγουμένου Σενούθιου, ὁ ὁποῖος σὲ μιὰ ὁμιλία του λέει ὅτι τὰ ἀγάλματα δὲν εἶναι παρὰ «ξύλο, πέτρα, ἀσήμι, χρυσός» (βλ. D. Wayne Young, Coptic Manuscripts from the White Monastery: Works of Shenute. Textband, Wien 1993, σ. 176).

Κανονικά, δηλαδὴ ἂν δὲν ὑπῆρχε ἄγνοια καὶ ἀντιχριστιανικὴ προκατάληψη, θὰ ἔπρεπε νὰ ἦταν αὐτονόητη ἡ διττὴ αὐτὴ θέση τῶν χριστιανῶν. Γιατὶ, στὸ ἐπίμαχο ἐδάφιο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, λέγεται ὅτι οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν εἶναι δαίμονες, ἀλλὰ τὸ ἑβραϊκὸ πρωτότυπο ἀναφέρει ὅτι οἱ θεοὶ εἶναι ἕνα τίποτα· κι ὄχι δαίμονες. Ἀλλά, ποῦ νὰ συζητήσεις μὲ βλήματα.

Ἡ στάση τῶν μὴ χριστιανῶν (τῶν «ἐθνικῶν», ὅπως κακῶς ὁμαδοποιεῖται ἕνα σύνολο ἄσχετων μεταξύ τους θρησκευτῶν εἴτε χάριν διανοητικῆς τεμπελιᾶς εἴτε γιὰ νὰ τονιστεῖ ἡ ἀντιπαράθεση τῶν χριστιανῶν πρὸς αὐτὸ καὶ κατ’ ἀκολουθία, τοῦ συνόλου αὐτοῦ πρὸς τοὺς χριστιανούς) εἶναι ἐξίσου ἄγνωστη. Ἂς παραθέσω τρία κείμενα, μὴ χριστιανῶν, τοῦ 3ου μ.Χ., τοῦ 4ου μ.Χ. καὶ τοῦ 6ου μ.Χ. αἰ.:

-Κοπτικὸ παγανιστικὸ κείμενο ἀπὸ τὸ Nag Hammadi (Αἴγυπτος, 3ος αἰ), Nag Hammadi Codex VI 69:28–70:2, J.-P. Mahé (ἔκδ.), Hermès en Haute-Égypte, τ. 2, Quebec 1982:

«Τὰ ἀγάλματα εἶναι ἔμψυχα καὶ ἔχουν συνείδηση, γεμάτα μὲ πνεῦμα καὶ κάνουν μεγάλες πράξεις˙ τὰ ἀγάλματα γνωρίζουν τὸ μέλλον καὶ τὸ προβλέπουν μὲ λαχνούς, μὲ προφητεία, μὲ ὄνειρα καὶ μὲ πολλοὺς τρόπους. Τὰ ἀγάλματα κάνουν τοὺς ἀνθρώπους νὰ ἀρρωσταίνουν καὶ τὰ ἀγάλματα τοὺς θεραπεύουν, φέρνοντας σὲ αὐτοὺς πόνο καὶ εὐχαρίστηση, ὅπως ἀξίζει στὸν καθένα»

-Εὐνάπιος, Βίοι Σοφιστῶν, 4ος αἰ. (ἔκδ. Giangrande 44.10-22):

«προσκυνήσαμε τὴ θεὰ (Ἑκάτη), μετὰ (ὁ Μάξιμος) ἔκαψε ἕναν κόκκο λιβανιοῦ, ἀπήγγειλε πρὸς τὸν ἑαυτό του κάποιον ὕμνο καὶ […] στὴν ἀρχὴ τὸ ἄγαλμα (τῆς Ἑκάτης) χαμογελοῦσε καὶ στὴ συνέχεια γελοῦσε ἀπροκάλυπτα»

-Δαμάσκιος -ὁ διευθυντὴς τῆς Ἀκαδημίας τῆς Ἀθήνας-, Βίος Ἰσιδώρου, 6ος αἰ. γιὰ τὴν Αἴγυπτο (ἔκδ. Zintzen 147.2-8):

«Ὁ Ἡραΐσκος εἶχε τὸ ἔμφυτο δῶρο νὰ διακρίνει ἀνάμεσα σὲ ζωντανὰ καὶ σὲ ἄψυχα ἱερὰ ἀγάλματα. Δὲν ἔπρεπε νὰ κάνει κάτι ἄλλο παρὰ νὰ τὸ κοιτάξει καὶ ἀμέσως ἡ καρδιά του ἐπηρεαζόταν ἀπὸ τὸν θεϊκὸ παροξυσμὸ ἐνῶ τὸ σῶμα καὶ ἡ ψυχή του χοροπήδαγαν σὰν νὰ κατέχονταν ἀπὸ τὸ θεό. Ἀλλὰ ἂν δὲν ἐπηρεαζόταν ἔτσι, τὸ ἄγαλμα ἦταν ἄψυχο καὶ κενὸ ἀπὸ θεϊκὴ ἐπίπνοια. Μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο ἀναγνώρισε ὅτι τὸ ἄρρητο ἄγαλμα τοῦ Αἰώνα κατεχόταν ἀπὸ τὸ θεὸ που λατρευόταν ἀπὸ τοὺς Ἀλεξανδρινούς, ὄντας ταυτόχρονα ὁ Ὄσιρις καὶ ὁ Ἄδωνις, ὡς ἀποτέλεσμα μιᾶς πραγματικὰ μυστικῆς θεοκρασίας».

Ὁ ἐθνικὸς φιλόσοφος Ὀλύμπιος ἔλεγε στοὺς ἐθνικοὺς ὑπερασπιστὲς τοῦ Σεραπείου ὅτι οἱ θεοὶ ποὺ κατοικοῦσαν στὰ ἀγάλματα εἶχαν ἀναχωρήσει γιὰ τὸν οὐρανό (!) προτοῦ αὐτὰ καταστραφοῦν. Ἔτσι γράφει -συμφωνώντας μὲ τὰ παραπάνω παγανιστικὰ κείμενα- ὁ χριστιανὸς ἱστοριογράφος τοῦ 5ου αἰώνα Σωζομενός, Ἐκκλησιαστικὴ Ἱστορία, ἔκδ. J. Bidez – G. C. Hansen, Sozomenus Kirchengeschichte, [Die Griechischen Christlichen Schriftsteller der Ersten Jahrhunderte 50] Berlin 1960., 320.20-24.

Νομίζω ὅτι δὲν χωρᾶ ἀμφιβολία ὅτι καὶ οἱ μὴ χριστιανοὶ πίστευαν στὴν ὕπαρξη ὑπερφυσικῶν ὀντοτήτων ποὺ ἐνίοτε κατοικοῦσαν στὰ ἀγάλματα. Τὸ ἐνδιαφέρον σὲ αὐτὰ ποὺ γράφει ὁ Εὐνάπιος εἶναι ὅτι εἶναι παρὼν καὶ ὅτι δὲν ἀμφισβήτησε τὴν ὑπερφυσικὴ ἀλήθεια ὅσων ἔβλεπε. Ἐνῶ τὸ ἐνδιαφέρον σὲ ὅσα γράφει ὁ Δαμάσκιος (αὐτὸς ποὺ ἦταν διευθυντὴς στὴν Ἀκαδημία τῶν Ἀθηνῶν, γιὰ τὸ κλείσιμο τῆς ὁποίας κλαῖνε ὅλοι) εἶναι ὅτι ὄχι ἁπλῶς συμφωνεῖ μὲ τὸν Ἡραΐσκο, ὅτι δηλαδὴ τὰ ἀγάλματα κατέχονται ἀπὸ «θεούς», ἀλλὰ καὶ ἀποδέχεται τὴ μεθοδολογία ἀνίχνευσης τοῦ ἂν κάποιο ἄγαλμα εἶναι ἔμψυχο ἢ μή.

Εἶναι ποὺ κατηγοροῦνε σήμερα τοὺς τοτινοὺς χριστιανοὺς ὡς θρησκόληπτους ἐπειδὴ διακήρυτταν ὅτι τὰ λατρευτικὰ ἀγάλματα τῶν ἐθνικῶν κατοικοῦνται ἀπὸ ὑπερφυσικὲς ὀντότητες. Αἴ, αὐτὸ ἀκριβῶς, τὸ ἴδιο, διακήρυτταν καὶ οἱ τοτινοὶ ἐθνικοί, ἀλλὰ ἐκείνους δὲν τοὺς στιγματίζουν ὡς θρησκόληπτους, ἐκεῖνοι ἦταν οἱ ὀρθολογιστὲς ποὺ ἀντιστέκονταν στὸν ἰουδαιοχριστιανισμό· κι ἐδῶ, γελᾶμε.

Ἕνα ὡραῖο ἀγγεῖο τοῦ 4ου αἰ. π.Χ. Τὸ ἄγαλμα τοῦ Ἀπόλλωνα μέσα στὸ ναό. Τί ὡραῖα.

13450958_1129855087071392_2818593161024917525_n

Δίπλα του, ἔξω ἀπὸ τὸ ναό, πάλι ὁ Ἀπόλλωνας μὲ τὴ λύρα του. Μά, τί συμβαίνει; Δύο εἶναι οἱ Ἀπόλλωνες ταυτόχρονα;

Ἁπλά, εἶναι γιορτή (καὶ γι’ αὐτὸ οἱ θύρες τοῦ ναοῦ εἶναι ἀνοικτές, καὶ φαίνεται τὸ ἄγαλμα μέσα στὸ ναό. Ὁ «πραγματικὸς» «Ἀπόλλωνας», ἡ ὀντότητα αὐτή, βρίσκεται ἔξω ἀπὸ τὸ ναό. Πιθανὸν παρευρίσκεται σὲ μία θυσία ποὺ γίνεται πρὸς τιμήν του. Ἄλλωστε, γιορτάζει.

Αὐτὰ τὰ μεταφυσικὰ ἀναφέρω γιὰ νὰ δείξω πῶς ἂντιλαμβάνονταν οἱ ἐθνικοὶ τοὺς θεούς τους καὶ τὰ ἀγάλματά τους.

Advertisements
This entry was posted in πολιτικά, Ύστερη Αρχαιότητα, Αρχαιότητα, Αριστερά and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s