Γιατί νὰ μὴν εἴχαμε κι ἐμεῖς Ἀναγέννηση;

Δὲν καταλαβαίνω γιατί ἐπανέρχεται στὸ διηνεκὲς καὶ περιοδικὰ ὁ Μεγάλος τοῦ Γένους Καημός, νὰ εἴχαμε κι ἐμεῖς Ἀναγέννηση.

Ἡ Ἀναγέννηση προϋποθέτει Σκοτεινοὺς Χρόνους, σχεδὸν πλήρη ἐξαφάνιση τῆς παιδείας καὶ παραμέληση τῆς ἀντιγραφῆς τῆς ἀρχαίας γραμματείας, ὀπισθοδρόμηση τῆς τέχνης*, πολιτικὴ ὀπισθοδρόμηση (φεουδαρχία ἀντὶ ρωμαϊκῆς νομοθεσίας). Γιατί; Ὥστε νὰ ὑπάρξει ἡ ἀπαραίτητη ἀποστασιοποίηση ἀπὸ τὴν Ἀρχαιότητα ποὺ θὰ τὴ μετέτρεπε σὲ Ἱδανικό.  

Καημός μας -μιλάω γιὰ Ἕλληνες- δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ὅλα τὰ παραπάνω «προκειμένου, ἀργότερα, νὰ κάνουμε κι ἐμεῖς τὴν Ἀναγέννησή μας». Ὅποιος ἀπαιτεῖ ἀπὸ τοὺς Βυζαντινούς ἕναν βυζαντινὸ Πετράρχη καὶ Δάντη ἂς ζήταγε πρῶτα οἱ Βυζαντινοὶ νὰ μὴν ἀντέγραφαν τὰ ἀρχαῖα συγγράμματα (πέρα ἀπὸ τὸ μύθο περὶ στατικῆς βυζαντινῆς προσήλωσης στὴν Παράδοση, καθὼς καὶ τὸ μύθο περὶ τῆς βυζαντινῆς διγλωσσίας) χάριν τῆς λαϊκῆς τοτινῆς γλώσσας τους, γιατὶ ἦταν ἀκριβῶς ἡ ἄγνοια-ἀδιαφορία γιὰ τὶς λόγιες ἀρχαῖες γλῶσσες αὐτὴ ποὺ ἄφησε χῶρο γιὰ τὴν λογοτεχνικὴ ἔκφραση στὴ μητρικὴ μεσαιωνικὴ ἰταλική.

Ὅπως γράφει ὁ Πανόφσκυ, “It is precisely because Byzantine art had never reached such a nadir [ἐννοεῖ: βαθμὸ ἀπώλειας τῆς κλασικῆς παράδοσης τόσο μεγάλο ὅσο στὴ Δύση] that it would not have achieved a full-scale Renaissance even if Constantinople had not been conquered by the Turks in 1453«.

Ὁ βυζαντινολόγος P. Brown λέει ὅτι ἐπειδὴ ἡ Ἀρχαιότητα ἦταν ζωντανὸ παρὸν γιὰ τοὺς Βυζαντινούς, δὲν τέθηκε ποτὲ θέμα «Ἀναγέννησης»:

«Οἱ ἄνθρωποι ζοῦσαν στὸ κλασικὸ παρελθόν τους μὲ τέτοια φυσικότητα ὥστε τὸ μεσαιωνικὸ Βυζάντιο ποτὲ….δὲν γνώρισε μιὰ «Ἀναγέννηση»: οἱ Βυζαντινοὶ ποτὲ δὲν θεώρησαν ὅτι τὸ κλασικό τους παρελθὸν εἶχε πεθάνει, γι’ αὐτὸ καὶ σπάνια ἐπιχείρησαν συνειδητὰ νὰ τὸ «ἀναστήσουν». Τὸ συντηροῦσαν κάθε τόσο μὲ μιὰν ἀνακάθαρση»

(Ὁ κόσμος τῆς ὕστερης ἀρχαιότητας 150-750 μ.Χ., σ. 187).

Κι ὅπως γράφει κι ὁ τεχνοκριτικὸς Ernst Kitzinger, οἱ ἀνανεώσεις τοῦ ἐνδιαφέροντος γιὰ τὴν Ἀρχαιότητα μπολιάζονταν στὴ Ρωμανία μὲ τὶς ἐπιβιώσεις της, ποὺ ἦταν πάντα σημαντικές. Γι’ αὐτό, συνεχίζει, ὁ ὅρος «Ἀναγέννηση» εἶναι προβληματικὸς γιὰ τὴν περιγραφὴ τῆς Ρωμανίας καὶ τῆς τέχνης της (Studies in late antique, Byzantine and medieval western art, τ. 1, σ. 505).

Ἡ Ἀναγέννηση στὸ Βυζάντιο, παρόμοια μὲ ἐκείνη τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Δύσης, προϋπέθετε τὴν ἀποστασιοποίηση τῆς Ρωμανίας ἀπὸ τὴν Ἀρχαιότητα σὲ βαθμὸ ἀντίστοιχο μὲ ἐκεῖνον τῆς Δύσης. Ὅμως, ἡ Δύση ἐπανακάλυψε τὸν 13ο-14ο αἰ. τὴν Ἀρχαιότητα ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἢ κυρίως ἐπειδὴ ὑπῆρχε κάποιος ἄλλος, ἡ Ρωμανία, νὰ τῆς προσφέρει τὰ ἀρχαῖα συγγράμματα (ὁ ρόλος τῶν Ἀράβων ἦταν πολὺ μικρότερος). Ἂν ἡ Ρωμανία εἶχε τὴν ἴδια σχέση μὲ τὴν Ἀρχαιότητα τὴν ὁποία εἶχε ἡ Δύση (ἀπώλειας τῶν ἀρχαίων συγγραμμάτων, ἀδιαφορίας γιὰ τὴν ἀντιγραφή τους κ.λπ.), τότε ἀπὸ ποῦ καὶ πῶς θὰ «ἀναγεννιόταν» ὥστε νὰ μεταδώσει τὴν «Βυζαντινὴ Ἀναγέννηση» στὴ Δύση;

Κοντολογίς, ἦταν ἀδύνατη καὶ ἄχρηστη ἡ Ἀναγέννηση στὸ Βυζάντιο. Κι ὅμως, οἱ ἕλληνες Δυτικιστὲς ἐπιμένουν, παρὰ τὰ ἱστορικὰ καὶ λογικὰ δεδομένα, νὰ ἀπαιτοῦν ἀπὸ τὴ Ρωμανία κάτι ποὺ θὰ εἶχε ὡς συνέπεια νὰ μὴν ὑπάρχει ἀναγεννησιακὴ Ἰταλία καὶ Δύση. Μάλιστα, οἱ ἕλληνες Δυτικιστὲς ψάχνουν γιὰ ὑπεύθυνους, καὶ βρίσκουν τὴν Ἐκκλησία. Νομίζουν ὅτι ἂν δὲν ὑπῆρχαν ὁ Νοταρᾶς κι ὁ Γεννάδιος Σχολάριος, θὰ εἶχαν ἐκδιωχθεῖ οἱ Ὀθωμανοὶ καὶ θὰ εἶχε γίνει ἡ Ἑλλάδα «πραγματικὰ Δύση».

Ἡ ἴδια ἡ λ. «Ἀναγέννηση» εἶναι προβληματική, θεωρεῖ λ.χ. αὐτονόητα ἀνώτερη καλλιτεχνικὰ τὴν κλασικὴ τέχνη σὲ σχέση μὲ ἐκείνη τῆς Ὕστερης Ἀρχαιότητας, τοῦ Μεσαίωνα ἢ τὴν ἑλληνιστικὴ. Ἐπίσης, ἡ χρήση της γιὰ τὸ Βυζάντιο εἶναι προβληματικὴ ὅπως καὶ τοῦ βυζαντινοῦ «οὐμανισμοῦ». Οὔτε οἱ Ἀρχαῖοι Ἕλληνες ἦταν «οὐμανιστὲς» οὔτε καὶ οἱ Βυζαντινοί. Κάποιοι Δυτικοὶ τὸν 15ο κ.ἑ. αἰῶνα αὐτοαποκλήθηκαν «οὐμανιστές», κόλλησαν καὶ τὴν ταμπέλα στὴν Ἀρχαιότητα (ρωμαϊκὴ κι ἑλληνική) γιὰ νὰ δείξουν «ἀπὸ ποῦ ἕλκουν τὴν πνευματικὴ καταγωγή τους» (σὲ ἀντίθεση μὲ τοὺς ἀπαίσιους παληο-Σχολαστικιστές), καὶ κατοχύρωσαν τὸ copyright τῆς Ἀρχαιότητας· πολὺ ἀργότερα (τὸν 20ὸ αἰ.), ἀνακαλύφθηκε, ξανὰ στὴ Δύση, –ὅπως μὲ τὴν Ἀρχαιότητα– ὁ «Βυζαντινὸς Οὐμανισμός», ἡ «Μακεδονικὴ Ἀναγέννηση» κ.λπ. ἀπὸ διάφορους πιὸ σοβαρὰ σκεπτόμενους ἱστορικοὺς καὶ φιλόσοφους, μὲ τὴν ἐλπίδα νὰ κάνουν τοὺς ὑπόλοιπους Δυτικοὺς νὰ δοῦν μὲ ἄλλο μάτι τὸ Βυζάντιο.

Ἀλλὰ «οὐμανιστές» (μὲ τὴν ἔννοια τῆς πονοψυχίας, τῆς ἀνθρωπιᾶς καὶ τοῦ σεβασμοῦ στὸν Ἄνθρωπο ὡς Αὐταξία κ.λπ. ἢ μὲ τὴν ἔννοια τοῦ ἐκκοσμικευμένου ὀρθολογιστῆ λογίου) δὲν ἦταν οὔτε οἱ Ἀρχαῖοι Έλληνες. Γιὰ τοὺς Ἀρχαίους ὑπῆρχε μόνο ἡ Πόλις καὶ οἱ Βάρβαροι ἔξω ἀπὸ αὐτήν.

Ὥστε, εἴτε διαιωνίζουμε τὴν αὐτοεκτίμηση τῶν «οὐμανιστῶν» τοῦ 15ου αἰ. καὶ τὴν «Ἀναγέννηση» εἴτε τὴ σταματᾶμε.

Καημός μας θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι ὅτι στὰ 1200 ὑπῆρχε ἕνα κράτος καὶ κοινωνία, ποὺ ἦταν ἄμεση συνέχεια τῆς Ἀρχαιότητας, λάθος, ἦταν ἡ Ἀρχαιότητα ἐκχριστιανισμένη: μὲ ρωμαϊκὴ νομοθεσία, ἑλληνιστικὸ βασιλιά, σχεδὸν ὁλόιδιο ἐκπαιδευτικὸ πρόγραμμα κ.λπ., κι αὐτὸ καταστράφηκε. Ὄχι νὰ καταστρεφόταν ὥστε προσπαθώντας νὰ τὸ ξαναδημιουργήσουμε (ὅπως ἡ Δύση) νὰ παράγουμε τὴ Νεωτερικότητα. Ἀλλὰ νὰ τὸ διασώζαμε, καὶ κάποια στιγμὴ ὅταν ἔπαυαν οἱ βαρβαρικὲς ἐπιδρομές, νὰ τὸ προχωρούσαμε, μὲ τὸν δικό μας τρόπο.

* Π.χ. στὴ Δύση δὲν μποροῦσαν νὰ φτιάξουν λίθινες ὀροφὲς καὶ καμάρες ὣς τὸ 1000 μ.Χ. περίπου.

Advertisements
This entry was posted in Δυτικοί, Δύση, Ρωμανία, ανθρωπισμός, βυζαντινή τέχνη and tagged , , , . Bookmark the permalink.

3 Responses to Γιατί νὰ μὴν εἴχαμε κι ἐμεῖς Ἀναγέννηση;

  1. Παράθεμα: Φαναριωτισμός – manolisgvardis

  2. Παράθεμα: Τουρκοκρατία II: σπασμένοι ἐγκέφαλοι | Χρονογραφίες

  3. Παράθεμα: Τουρκοκρατία II: σπασμένοι ἐγκέφαλοι | Χρονογραφίες

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s