Καὶ οἱ ἀντιδυτικοί;

Σὲ δυὸ συνέχειες (α’ καὶ β’) ἐξέτασα τὶς ἀπόψεις τῶν δυτικιστῶν καὶ τῶν Φαναριωτῶν γιὰ τὸ πῶς θὰ γλίτωνε ἡ Ἑλλὰς ἀπὸ τὴν Τουρκιά.

Ἐδῶ, καὶ ἐν συντομία, θὰ ἀναφερθῶ στοὺς δικούς μου. Ἐννοῶ τοὺς ἀνθενωτικοὺς ἢ μετέπειτα Ἀνθενωτικούς. Νομίζω ὅτι ὑπάρχουν δυὸ κατηγορίες, χονδρικά. Ἡ μία ἐκπροσωπεῖται ἀπὸ ὅσους πίστευαν στὴ δυνατότητα ἐκχριστιανισμοῦ τῶν Τούρκων ἢ ὅτι τὸ τίμημα αἵματος τῆς τουρκικῆς κατάκτησης θὰ ἦταν μικρό (κι ὄχι ἁπλῶς μικρότερο τῆς λατινικῆς). Ἔχω τὴν ὑποψία ὅτι σὲ αὐτοὺς συγκαταλέγεται ὁ Γρηγόριος Παλαμᾶς. Πάντως, ὁ ἴδιος ὑπέστη σωματικὲς ἐπιθέσεις ἀπὸ τοὺς Τούρκους κατὰ τὴ διάρκεια θεολογικῶν συζητήσεων μαζί τους σὲ τουρκοκρατούμενα ἐδάφη, καὶ δὲν ξέρω κατὰ πόσο ἐπέμεινε στὶς θέσεις του. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει μιὰ δεύτερη περίπτωση, ὅπου ἀπαντώντας ἕνας Πατριάρχης ἐπὶ Τουρκοκρατίας σὲ Δυτικὸ τοῦ λέει ὅτι οἱ Γενίτσαροι εἶναι ἑλληνικῆς καταγωγῆς κι ὅτι ἂν δώσει ὁ Θεὸς καὶ γίνουν χριστιανοὶ οἱ Τοῦρκοι, τότε θὰ εἶναι ἀνίκητοι. Ἴσως τὸ λέει ρητορικά, γιὰ νὰ δείξει ὅτι οἱ Ἕλληνες τῆς ἐποχῆς του ἦταν ἀκόμη ἀξιόλογοι. Ἡ δεύτερη ἐκπροσωπεῖται ἀπὸ ὅσους ἦταν ἐνάντιοι τόσο στὴ Δύση ὅσο καὶ στὴν Ἀσία. Ὁ Συμεών, μητροπολίτης Θεσσαλονίκης καὶ ἅγιος, ἢ μερίδα τῶν μοναχῶν εἶναι χαρακτηριστικὰ παραδείγματα. Ὁ πρῶτος ἀναθεμάτισε ὅσους θὰ προχωροῦσαν στὴν εἰρηνικὴ παράδοση τῆς Θεσσαλονίκης στοὺς Τούρκους ἐνῶ ἦταν ταυτοχρόνως ἐνάντιος στοὺς Λατίνους γιατὶ ἦταν Ἡσυχαστής. Οἱ μοναχοὶ τοῦ Ἁγίου Ὅρους σὲ διάφορα ἔγγραφά τους πολλὲς φορὲς ἀναφέρονται κι ἐπικρίνουν τὶς ἐνέργειες τῶν Τούρκων ἐπιδρομέων στὴ Μακεδονία. Διόλου δὲν σιωποῦν. Ἄλλοι μοναχοὶ ὑπερασπίστηκαν στὰ τείχη τῆς Κωνσταντινούπολης τὴν Πόλη κατὰ τὸ 1453. Ὁ ἅγιος Μᾶρκος Εὐγενικὸς ἔγραψε ἕναν θρῆνο γιὰ τὴν ἅλωση τῆς Θεσσαλονίκης ἀπὸ τοὺς Τούρκους. Ἀντιδυτικισμὸς καὶ ἀντιτουρκισμὸς δὲν ἀποκλείονται, ἴσα-ἴσα παρατηροῦνται χωρὶς πολλὴ προσπάθεια.

Βέβαια, ἡ ἐπίσημη ἀντίληψη εἶναι ὅτι οἱ Ἀνθενωτικοὶ ἦταν φιλότουρκοι. Προφανῶς, αὐτὴ  ἡ ἀντίληψη εἶναι λαθεμένη. Χωρὶς νὰ θεωρῶ φιλότουρκο τὸν Παλαμᾶ ἢ τὸν Πατριάρχη, τὸ μόνο ποὺ μπορεῖ κάποιος νὰ προσάψει στὴν πρώτη ὁμάδα εἶναι μιὰ πολιτικὴ ἀφέλεια, ἀφοῦ ποτὲ δὲν ὑπῆρχε περίπτωση οἱ Τοῦρκοι νὰ ἐκχριστιανιστοῦν. Ἡ πολιτικὴ ἀφέλεια συνίσταται ἐπίσης στὴν ἄποψη ὅτι -σὲ ἐπίπεδο κοσμικὸ κι ὄχι θεολογικό- θὰ ἦταν «μικρὸ τὸ κακὸ» ἀπὸ τὴν τουρκικὴ κατάκτηση. Δὲν ἦταν μικρό, ἦταν τεράστιο: αἰῶνες σφαγῶν, ἐξισλαμισμῶν κ.λπ. ποὺ δὲν τὰ φαντάζονταν κάποιοι Ἀνθενωτικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔβλεπαν τὴν ἐξαφάνιση τοῦ Χριστιανισμοῦ στὴν ἀραβοκρατούμενη Μ. Ἀνατολή. Ὅμως, δὲν πρέπει νὰ ἀποδεχόμαστε τὴν σκηνοθεσία τῶν Δυτικιστῶν, ὅτι ἡ σωτηρία τῆς Ἑλλάδας στὰ 1439 κρινόταν ἀπὸ τὸ Ναὶ ἢ τὸ Ὄχι τοῦ Γεννάδιου Σχολάριου καὶ τοῦ Νοταρᾶ, κι ὅτι ἦταν δυνατὴ ἂν προτιμόταν τὸ Ναί. Ἡ πορεία τῆς Ἱστορίας, δηλαδή ἡ τουρκικὴ ἐπέκταση, ἦταν δεδομένη καὶ ἀνεξάρτητη ἀπὸ τὸ Ὄχι καὶ τὸ Ναὶ τῶν Ἀνθενωτικῶν.

Δὲν χρειάζεται, ὅμως, νὰ ἐπιλέξει κάποιος αὐτὴ τὴ μερίδα. Μπορεῖ, ὅπως κι ἐγώ, νὰ ἐπιλέξει ὅσους Ἀνθενωτικοὺς καταπολεμοῦσαν καὶ τὸ Ἰσλὰμ καὶ τὴ Δύση. Γιὰ τοὺς ἄλλους Ἀνθενωτικούς, μπορεῖ νὰ παρατηρήσει κανεὶς ὅτι ἂν κι ἔσφαλλαν, εἶχαν δίκαιο στὰ τελικὰ συμπεράσματά τους. Εἶχαν δίκαιο ἀλλὰ γιὰ ἄλλους λόγους, διαφορετικοὺς ἀπὸ ἐκείνους ποὺ οἱ ἴδιοι πίστευαν.

 

Advertisements
This entry was posted in 1453, Δυτικοί, Ρωμανία, Τούρκοι, Χωρίς κατηγορία and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s