Beck, βυζαντινὸς μοναχισμός -καὶ μιὰ σύγκριση / Νεορθόδοξοι γάμοι II

Τὶς προάλλες, ἄρχισα πάλι τὶς ἱερεμιάδες γιὰ τοὺς χιπστερο-συντηρητικοὺς τῆς Ὀρθοδοξίας σὲ σχέση μὲ τὴν ἀγαμία ἢ ἀτεκνία καὶ τὸ πῶς ἀντιλαμβάνονται τὰ πατερικὰ καὶ βιβλικὰ κείμενα.

Ἐπιθυμώντας νὰ τὶς συνεχίσω, παραθέτω ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ γνωστὸ βιβλίο τοῦ H. –  G. Beck γιὰ τὸν βυζαντινὸ μοναχισμό (σσ. 282 – 313). Ὁ Beck ἐπικεντρώνεται περισσότερο στὴ μέση καὶ ὕστερη βυζαντινὴ περίοδο, ὅπως μπορεῖ νὰ καταλάβει κάποιος ἀπὸ τὰ παραδείγματα. Ὅταν, πλέον, ἡ Αἴγυπτος καὶ ἡ Συρία δὲν ἀφοροῦσαν τὴ Ρωμανία, οὔτε ὁ μοναχισμός τους (μὲ ἐξαίρεση, καὶ γιὰ λίγα χρόνια, τὴ Συρία).

Ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν μοδέρνων, συντηρητικῶν ἢ ἐπαναστατικῶν, νέων Χριστιανῶν καὶ τῆς πρακτικῆς τῶν Βυζαντινῶν εἶναι τεράστια. Οἱ πρῶτοι ἔχουν μιὰ τελείως αὐθαίρετη ἀντίληψη γιὰ τὴν χριστιανικὴ ἀγαμία τῶν πρωτογενῶν κειμένων, θέλουν νὰ τὰ προσαρμόσουν στὶς ἀπαιτήσεις του βολικοῦ τρόπου ζωῆς (life-style). Οἱ δεύτεροι ἀντιλαμβάνονταν ἀλλιῶς τὰ κείμενα καὶ εἶχαν διαφορετικὲς πρακτικές. Ἂς ξανατονίσω ὅτι οὐδόλως μὲ ἐνδιαφέρει νὰ ἀσχοληθῶ μαζί τους γιὰ τὸ τί κάνουν οἱ ἴδιοι, παρὰ μόνο γιὰ τὸ τί πιστεύουν πὼς εἶναι χριστιανικό. Γιατὶ ἄλλο ἁμαρτωλὸς (ποὺ εἶναι ὅλοι) κι ἄλλο αἱρετικός. Δὲν κατηγόρησε κάποιος -κακῶς τὸ ἔκανε, ἄν… – γιὰ τὸν τρόπο ζωῆς τους, λοιπόν, ἀλλὰ γιὰ τὸ ὅτι παρουσιάζουν τὸ ἄσπρο γιὰ μαῦρο. Ὁ Beck θέλει νὰ διασώσει, βέβαια, τὸν βυζαντινὸ μοναχισμὸ ἀπὸ τὶς γνωστὲς κατηγορίες, συγκεκριμένα ὅτι φταίει γιὰ ὅλα. Ἄθελά του, δείχνει μερικὲς πτυχές τοῦ Βυζαντίου.

«όταν διαβάζουμε τους βίους των μοναχών, μάς δημιουργείται η εντύπωση ότι πολλοί διάλεξαν τη ζωή του καλόγερου σχετικά, αργά, αφού παντρεύτηκαν και άσκησαν κάποιο δημόσιο αξίωμα, ότι μάλιστα υπήρχε ένα σημαντικό στρώμα που θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε με την έκφραση «συνταξιούχοι που έγιναν καλόγεροι». Παράδειγμα της τελευταίας κατηγορίας είναι ο Αθανάσιος, ο ιδρυτής της Μεγίστης Λαύρας στο Άγιο Όρος, που προηγουμένως είχε αποκτήσει φήμη στην Κωνσταντινούπολη ως σχολάρχης, και ο Θεοφάνης ο Ομολογητής, που πριν μπει σε μοναστήρι ήταν παντρεμένος και είχε διατελέσει κρατικός λειτουργός. (…) Αριθμητικά σημαντική πρέπει να ήταν επίσης η κατηγορία των Βυζαντινών που καλογέρεψαν λίγο πριν πεθάνουν, για να εξασφαλίσουν την τελευταία στιγμή τη σωτηρία της ψυχής τους. (…) Υπήρχε μια μεγάλη ομάδα μοναχών, για τους οποίους το μοναστήρι ήταν καταφύγιο και πρόσφερε ασφάλεια από εξωτερικές, ολότελα υλικές σκοτούρες, όπως η φορολογία, η στρατιωτική θητεία κτλ. Σημαντικό ρόλο σ’ αυτή την ομάδα Βυζαντινών που ζητούσαν άσυλο στα μοναστήρια έπαιζαν οι αυτοκράτορες, οι ανώτεροι αξιωματούχοι και τα μέλη της αριστοκρατίας. Όχι λίγοι από αυτούς είχαν εκθρονιστεί και ανατραπεί. Αποσύρονταν λοιπόν σε ένα μοναστήρι, εκούσια ή αναγκαστικά, για να αποφύγουν μια χειρότερη τύχη (…) Τα συμπεράσματα προκύπτουν από μόνα τους: δεν έχει νόημα να συμπεριλάβουμε σε μια στατιστική των βυζαντινών μοναχών και της δύναμής τους τούς λαϊκούς που «προσηλυτίστηκαν» την τελευταία στιγμή. (…) Ας μην ασχοληθούμε ιδιαίτερα με τους μεγάλους αριθμούς μοναχών, που υπολόγισαν μερικοί μελετητές. Κατά βάθος, οι αριθμοί αυτοί είναι το ίδιο επισφαλείς όσο και τα άλλα δημογραφικά στοιχεία που αφορούν το βυζαντινό πληθυσμό και τα διάφορα στρώματά του. Αν όμως κάνουμε μια σύγκριση με τη μεσαιωνική Δύση, δεν μπορούμε να αποφύγουμε την εντύπωση ότι στην τελευταία ο τρόπος ζωής, η παιδεία, η αρχιτεκτονική, η τέχνη και η βιοτεχνία επηρεάζονται από τους μοναχούς περισσότερο από όσο στην Ανατολή. Στην Ανατολή η μορφωτική και πολιτισμική παράδοση δεν είχε διακοπεί ποτέ και με κανένα τρόπο δεν αποτελούσε αποκλειστικό προνόμιο του Κλήρου, πολύ λιγότερο των μοναχών. (…) Πολλοί έχουν ισχυριστεί ότι η ραγδαία αύξηση των μοναστικών κοινοτήτων προξένησε δημογραφική κρίση στο Βυζάντιο, γιατί οι Βυζαντινοί που γίνονταν καλόγεροι δεν άφησαν απογόνους. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, οι στρατιές των μοναχών ξεκλήρισαν ολόκληρες οικογένειες και έφεραν μεγάλη ελάττωση του παραγωγικού πληθυσμού. Δεν είναι εύκολο να τοποθετηθούμε κριτικά απέναντι σε τέτοιους ισχυρισμούς. Δεν πρέπει επίσης να παραβλέψουμε ότι οι μεγάλοι αριθμοί μοναχών που αναφέρονται κάθε τόσο προέρχονται συνήθως από το στόμα εγκωμιαστών του μοναχισμού, που θέλουν έτσι να εξυμνήσουν την τεράστια επιτυχία του μοναστικού κινήματος. Δημογραφική κρίση; Ξέρουμε ότι υπήρξαν πράγματι τέτοιες κρίσεις, π.χ. στην Κωνσταντινούπολη του 6ου και του 8ου αιώνα. Αλλά οι πηγές, από όσο γνωρίζω, αποδίδουν αυτές τις κρίσεις στην πανώλη και όχι στο μοναχισμό (…). Επιπρόσθετα, είναι πολύ πιθανό ότι πολλοί Βυζαντινοί κλείνονταν σε μοναστήρι μόνο όταν είχαν πια εκπληρώσει το «χρέος» τους απέναντι στις απαιτήσεις της δημογραφικής πολιτικής του κράτους»

This entry was posted in Ρωμανία, θρησκεία and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s