Ἄνθρωπος καὶ ζῶο

Ὑπὸ τὴν ἐπίδραση τῆς θεωρίας τῆς Ἐξέλιξης, οἱ ἄνθρωποι ἀρέσκονται νὰ βλέπουν στὰ ἀνθρώπινα πρόσωπα ἀντίστοιχες ἐκφράσεις τῶν προσώπων τῶν ζώων. Δηλαδή, ὑπάρχει ἡ ἰδέα ὅτι μέσα στὸν ἄνθρωπο κρύβεται ἢ ἁπλὰ βρίσκεται τὸ ζῶο· ὅταν αὐτὸ ἐξευγενίσθηκε ἢ ἐξελίχθηκε, προέκυψε ὁ ἄνθρωπος.

b53f0eab3ddb4f40419763d1ddde5ba3

Παλιά, ὅμως, ἡ σχέση θεωροῦταν ἀνάποδα. Κι ὅταν λέω παλιά, ἐννοῶ πρὸ Χριστιανισμοῦ. Νύξη γιὰ ἐμφάνιση τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ κάποιον πρόγονο τοῦ πιθήκου δὲν νομίζω νὰ ὑπάρχει. Ὁριακὰ ἴσως, καὶ τελείως μεμονωμένα, νὰ ὑπάρχει κάποια ἰδέα ἐξέλιξης ἀπὸ τὰ ζῶα. Ἀντίθετα, βλέπουμε ὅτι στὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ γραμματεία ἡ μεταμόρφωση σὲ ζῶο εἶναι κάτι κακό. Ἡ Ἀράχνη ἀπὸ κοπέλα μεταμορφώνεται σὲ ἔντομο ἐξαιτίας τῆς ὑπερηφάνειάς της ἀπὸ τὴν θεὰ Ἀθηνά, καὶ ὑπάρχουν πάμπολλα ἄλλα παραδείγματα στὴ μυθολογία. Ὁ Πλάτων, ποὺ δέχεται τὴ μετενσάρκωση πάντα ὡς μορφὴ τιμωρίας, γράφει ὅτι ἡ τιμωρία ὅταν εἶναι σκληρότερη, τὸτε ὁ ἄνθρωπος μετενσαρκώνεται σὲ ζῶο (μιὰ ἄλλη ἐναλλακτικὴ μετενσάρκωση ἦταν αὐτὴ σὲ γυναικεῖο σῶμα). Οἱ Νεοπλατωνικοί, ἀργότερα, μάλωναν γιὰ τὸ ἂν ἡ μετενσάρκωση γίνεται καὶ σὲ ζῶα, διότι εἶχαν ὑπόψη τους τὴν πλατωνικὴ τριμερὴ διαίρεση τῆς ψυχῆς, καὶ ἐτίθετο ζήτημα γιὰ τὴν κατάληξη τοῦ λογικοῦ τμήματός της.

Δηλαδή, ἡ ὁμοιότητα ζώου κι ἀνθρώπου καὶ τὸ ἐξελικτικὸ σχῆμα «ζῶο -> ἄνθρωπος» ἦταν ἀνύπαρκτα (μὲ κάθε ἐπιφύλαξη). Αὐτὸ δὲν σήμαινε ὁπωσδήποτε ἀπέχθεια πρὸς τὰ ζῶα. Στὴν Αἴγυπτο, λ.χ., οἱ θεοὶ ἦταν συχνὰ ζωόμορφοι, ἐνῶ στὴν ἑβραϊκὴ παράδοση τὰ ζῶα μιλοῦν ὑπὸ ὁρισμένες περιστάσεις (ὄφις, γάιδαρος). Σήμαινε τὴν ἀντίληψη γιὰ μιὰ ριζικὴ διαφορά ζώου-ἀνθρώπου, εἴτε ὁ ἄνθρωπος θεωρηθεῖ ἀνώτερος κι ἀξιολογότερο ὄν, εἴτε τὸ ζῶο. Ὅσοι (μειονότητα, ἀκόμη) πρεσβεύουν σήμερα ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἔχει κάποιο στοιχεῖο (π.χ. παραγωγὴ νοήματος) ποὺ τὸ διαφοροποιεῖ ριζικὰ ἀπὸ τὸ ζῶο, βρίσκονται πιὸ κοντὰ στὴν ἀρχαία ἀντίληψη γιὰ τὸν ἄνθρωπο καὶ τὸ ζῶο -ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὸ ἂν ἀποδέχονται μιὰ πιὸ ἐκλεπτυσμένη ἀντίληψη γιὰ τὴν ἐξέλιξη (π.χ. ἀπότομη καὶ ριζικὴ ποιοτικὴ μεταβολή).

 

Ἔτσι, σήμερα, ὅταν βλέπουμε τὰ λυπημένα ἀγελαδίσια μάτια τῶν ἀνθρώπων, διόλου δὲν μᾶς ἔρχεται κατὰ νοῦ ὁ Ξενοφάνης ποὺ κοροϊδευτικὰ πρὸς τοὺς ὁπαδοὺς τῆς μετενσάρκωσης ἔλεγε πὼς ἀναγνώρισε στὸ οὐρλιαχτὸ ἑνὸς δαρόμενου σκύλου τὴ φωνὴ ἑνός πεθαμένου φίλου του. Μᾶς ἔρχεται ἡ εἰκόνα τοῦ τέρατος μέσα μας, ποὺ ἐνδεχομένως, γιὰ διάφορους λόγους, φαίνεται πὼς τὴν ἔχουμε ἀνάγκη.

 

 

 

Advertisements
This entry was posted in φιλοσοφίες, Αρχαιότητα and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s