220 τουρκικὲς λέξεις

Παραθέτει ἕνας ἱστότοπος τὶς 220 τουρκικὲς λέξεις ποὺ χρησιμοποιοῦμε δίχως νὰ τὸ ξέρουμε, καὶ καλοῦ-κακοῦ παραθέτει τὴ σοφὴ γνώμη τοῦ Νίκου Σαραντάκου (βασικά, ὅλη ἡ ἀνάρτηση εἶναι τοῦ Ν.Σ.) ὁ ὁποῖος μὴ χάσει καὶ δὲν κατακεραυνώσει τὸν ἐθνικισμό (ἕνας εἶναι ὁ ἐθνικισμός -ὁ ἑλληνικός) γράφει:

Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι μπορούμε να αντικαταστήσουμε τις «τούρκικες» λέξεις με τις «εγχώριες», όπως επιχείρησαν κάποιοι σε ένα μαζικό ηλεμήνυμα, που χρησιμοποιεί αυτόν τον κατάλογο λέξεων, και που το κοροϊδεύει δεόντως ο Γιάννης Χάρης σε πρόσφατο σχόλιό του, δίνοντας μερικά παραδείγματα τέτοιας (υποθετικής και αγλωσσολόγητης) αντικατάστασης:

«Το βράδυ τρώω μόνο ένα πηγμένο γάλα» (γιαούρτι)
«Θα μας τρελάνουν πάλι οι ετησίες άνεμοι» (μελτέμια)
«Κάναμε πολλή ευδιαθεσία χτες στου Νίκου» (κέφι)
«Με τη ζέστη ένα υδροπεπόνι είναι ό,τι πρέπει» (καρπούζι)
«Οι φοιτητές στη Λάρισα πήγαν από πύραυνο» (μαγκάλι)
«Τον κοιτούσε κι έτρεχαν τα πυκνόρρευστα διαλύματα ζάχαρης» (σιρόπια)

Διασκεδαστικό, δὲ λέω. Πιὸ διασκεδαστικὴ θὰ ἦταν ἡ ἄποψη τοῦ Ν.Σ. καὶ τοῦ Γιάννη Χάρη γιὰ τὴν νεκρανάσταση τῆς Ἑβραϊκῆς στὸ Ἰσραὴλ ἢ γιὰ τὴν ἐπιχειρούμενη νεκρανάσταση τῆς Κοπτικῆς. Ἀλλά, εἴπαμε, ἕνας εἶναι ὁ ἐθνικισμός, ὁ ἑλληνικός.
Ἔχω ἐπίσης τὴν ἀπορία, ποιὸς -κάτω ἀπὸ 40 καὶ ἔχοντας τελειώσει τὸ Λύκειο- λέει ἀκόμη: Γιαπί, Γινάτι, Γιουρούσι, Γκέμι, Καλέμι (μὲ τὴν ἔννοια τῆς γραφίδας, ὅπως αὐτὴ ἡ λ. παρατίθεται σὲ παρένθεση), Κιόσκι (ἀντὶ γιὰ περίπτερο), Μαχαλάς, Ντελάλης, Σοκάκι, Τεκές (μὲ τὴν ἔννοια τοῦ καταγώγιου), Τεφαρίκι, Τόπι (Λόλα, νά ἕνα τόπι;), Τουλούμι, Τουλούμπα (ἀντλία), Τσογλάνι (νέος) -γιὰ νὰ παραθέσω τὰ πιὸ χτυπητὰ παραδείγματα. Μπορεῖ γιὰ πλάκα (σὰν τὸ ὑδροπεπόνι) νὰ πεῖ κανεὶς ἀλάνι ἀλλὰ ἡ σημασία του δὲν εἶναι ἀλήτης οὔτε λέγοντας τσογλανι ἐννοοῦμε τὸν νέο. Μπορεῖ νὰ εἶναι ὡραῖα τὰ ρεμπέτικα, κανεὶς ὅμως δὲν θὰ πεῖ γιὰ ἕνα παλιάνθρωπο / ἀλήτη ὅτι αὐτὸς εἶναι ἀλάνι.
Ἔπειτα, ὅπως δείχνει τὸ τελευταῖο παράδειγμα, οἱ παραπάνω τουρκικὲς λέξεις και ἀρκετὲς ἄλλες ἀπὸ τὸν κατάλογο συχνὰ χρησιμοποιοῦνται μαζὶ μὲ τὶς ἑλληνικές. Λέμε καὶ καζάνι καὶ λέβητας, ἀλλὰ τὸ πρῶτο ἀφορὰ συνήθως μιὰ μεγάλη χύτρα ἐνῶ τὸ δεύτερο συνήθως σχετίζεται μὲ τὸν καυστήρα τῆς οἰκιακῆς θέρμανσης. Λέμε καὶ τζάμι ἀλλὰ καὶ γυαλί, ἀφοῦ τὸ τζάμι εἶναι ἁπλὼς τὸ γυαλὶ τοῦ παραθύρου ἢ τοῦ αὐτοκινήτου. Δὲν λέμε φόρα τὰ τζάμια σου ἀλλὰ φόρα τὰ γυαλιά σου. Λέμε κατσίκα ἀλλὰ καὶ γίδα. Τὸ ματζούνι εἶναι κάτι σὰν μαγικὸ θεραπευτικό (δηλαδή, μᾶλλον γιατροσόφι) καὶ δὲν ἔχει τὴ σημασία τοῦ φάρμακου ποὺ ἀγοράζουμε ἀπὸ τὸ φαρμακεῖο. Ἀκόμη καὶ τὰ ὁμοιοπαθητικὰ φάρμακα κανεὶς δὲν τὰ λέει ματζούνια -ἴσως νὰ τὰ πεῖ κάποιος πολέμιός τους. Ἄλλο πράγμα ὁ τενεκὲς τῆς οἰκοδομῆς κι ἄλλο τὸ δοχεῖο.
Βέβαια, δὲν ἦταν ὁ Ν.Σ. αὐτὸς ποὺ ἐπεξήγησε τὶς τούρκικες λέξεις. Ὅμως, σημαντικὸ μέρος ἀπὸ αὐτὲς δὲν χρησιμοποιεῖται παρὰ ἀπὸ τοὺς πολὺ ἀμόρφωτους ἢ πολὺ μορφωμένους ποὺ γοητεύονται ἀπὸ παλιὲς μορφὲς τῆς νεοελληνικῆς, ὅπως ὑπάρχουν καὶ οἱ περιπτώσεις ὅπου ἡ μετάφραση ἰσχύει ἀλλὰ γιὰ ἄλλα πράγματα. Ἐννοεῖται ὅτι ὑπάρχουν λέξεις ὅπως ὁ χασάπης, ποὺ χρησιμοποιοῦνται ἀπὸ ὅλους. Ὅμως, ἡ χρήση τῶν τούρκικων λέξεων περιορίζεται σταδιακά. Ἀκόμη καὶ τὸ κρεοπώλης δὲν ἀκούγεται -ὅπως θὰ ἀκουγόταν τὸ 1950- ὅπως τὸ πύραυνος. Τὸ τελευταῖο δείχνει ὅτι τὰ τουρκικὰ συχνὰ παραμένουν σὰν φαντάσματα γιὰ καταστάσεις προνεωτερικές, τῆς Ἑλλάδας ὣς τὸ ’60-’70. Ποιὸς χρησιμοποιεῖ μαγκάλι πιά; Μόνο ὁ πολὺ φτωχὸς ἀλλὰ κι αὐτὸς εἶναι τόσο ἄσχετος μὲ τὴ χρήση του ὥστε συχνὰ πεθαίνει. Μήπως εἶναι καιρὸς νὰ χρησιμοποιήσουμε τὴ λ. πύραυνος; Ἂν ὁ Νίκος Σαραντάκος σκεφτόταν πόσες καθαρευουσιάνικες λέξεις χρησιμοποιεῖ ὁ ἴδιος, ὅτι τὶς θεωρεῖ 100% τμῆμα τῆς καθομιλούμενης δημοτικιᾶς, καὶ πῶς αὐτὲς εἰσήχθησαν στὸ λεξιλόγιο τοῦ ἁπλοῦ λαοῦ, τότε ἡ ἰδέα νὰ χρησιμοποιηθεῖ ὁ πύραυνος ἀντὶ τοῦ μαγκαλιοῦ θὰ ἔπαυε νὰ τοῦ φαίνεται τόσο κωμική.
This entry was posted in Ελλάδα, Τούρκοι, γλώσσα and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s