Athanasius contra Mundum

Ὄμνυμι τὸν μέγαν Σάραπιν, ὡς εἰ μὴ πρὸ τῶν Δεκεμβρείων Καλενδῶν, ὁ θεοῖς ἐχθρὸς Ἀθανάσιος ἐξέλθῃ ἐκείνης [σημ.: ἀπὸ τὴν Ἀλεξάνδρεια] μᾶλλον δὲ καὶ πάσης τῆς Αἰγύπτου˙ τὸν μιαρόν, ὃς ἐτόλμησεν Ἑλληνίδας γυναῖκας ἐπ’ ἐμοῦ βαπτίσαι˙ διωκέσθω

Ἰουλιανός

Νεφύδριον γάρ ἐστι, καὶ παρέρχεται

Ἀθανάσιος

 

Στὴ χώρα μας, τὸ ζήτημα τοῦ Μ. Ἀθανάσιου μόνο ἀπὸ τοὺς ἐθνικοπαγανιστὲς ἔχει τεθεῖ, δηλαδὴ ἔχει τεθεῖ ὅσον ἀφορᾶ τὴν ὑποτιθέμενη βίαιη ἐναντίωσή του στὸν παγανισμό. Βέβαια, πρέπει νὰ ἔχει ὑπόψη του καθένας ὅτι στοὺς Διωγμοὺς τῶν Διοκλητιανοῦ καὶ Μαξιμίνου ἡ Αἴγυπτος ἦταν ἡ περιοχὴ μὲ τοὺς περισσότερους μάρτυρες. Ὄχι μόνο ἐκτελεσθέντες ἀλλὰ καὶ βασανισθέντες (συνήθης τιμωρία ἦταν τὸ κόψιμο τοῦ ἑνὸς ποδιοῦ καὶ ἡ τύφλωση τοῦ ἑνὸς ματιοῦ) καὶ ἐξορισθέντες (σὲ ὀρυχεῖα τῆς Παλαιστίνης καὶ τῆς Αἰγύπτου), ἐνῶ οἱ ἐθνικοὶ κυβερνῆτες (Ἱεροκλῆς, Κουλκιανός, Σάτριος Ἀρριανός στὴ Θηβαΐδα) προέβησαν σὲ χιλιάδες ἐκτελέσεις. Προφανῶς, ὁ Ἀθανάσιος δὲν ἔγραψε ποτὲ ἔργο Κατὰ Ἑλλήνων οὔτε κατὰ Ἐθνικῶν. Καλὰ τὸ διαβάσατε: Ὁ τίτλος Κατὰ Ἑλλήνων ὅπως καὶ οἱ τίτλοι τῶν περισσότερων πατερικῶν ἔργων εἶναι μεταγενέστερο δημιούργημα, ὄχι τῶν συγγραφέων ἀλλὰ τῶν ἀντιγραφέων. Ἀλλὰ οἱ ναοὶ τῆς Αἰγύπτου, πέρα ἀπὸ τοὺς μεγαλύτερους, παρήκμαζαν ἀπὸ τὸν 3ο αἰ., χωρὶς λάτρεις καὶ μὲ ἀριθμητικὰ μειούμενο ἱερατεῖο, ὅπως τὰ ἐπιγραφικὰ κ.ἂ. στοιχεῖα δείχνουν, καὶ δὲν χρειάζονταν τὴ βοήθεια τοῦ Ἀθανάσιου γιὰ νὰ παρακμάσουν. Ὁ ἴδιος ὁ Ἀθανάσιος ἀναφέρεται (Περὶ τῶν γεγενημένων παρὰ τῶν Ἀρειανῶν, 218.20-25, ἔκδ. Opitz) σὲ ἐθνικοὺς ποὺ ἔκρυβαν σὲ παλιότερο Διωγμὸ τοὺς χριστιανούς· ἕνας φανατικὸς δὲν θὰ ἀνέφερε ποτὲ τὴ βοήθεια τῶν ἐχθρῶν του.

Ὅποιος διαβάσει ἐθνικοπαγανιστὲς στὸ Διαδίκτυο ἐκπλήσσεται μὲ τὴ γελοιότητα ποὺ ἀπορρέει ἀπὸ τὰ κείμενά τους. Κάποιος πολὺ ἔξυπνος ἰσχυρίζεται ὅτι ὁ Ἀθανάσιος δολοφόνησε τὸν Ἄρειο στὰ δημόσια ἀφοδευτήρια, καὶ πρὸς ἀπόδειξη παραθέτει κείμενο τοῦ Ἀθανασίου (Περὶ τῶν γεγενημένων παρὰ τῶν Ἀρειανῶν, 215.12-22 [57, 2-4], ἔκδ. Opitz) τὸ ὁποῖο ὅμως ἀναφέρεται σὲ μιὰν ἐπίθεση Ἀρειανιστῶν-Ἐθνικῶν-Ἰουδαίων κατὰ μιᾶς ἐκκλησίας Ὀρθοδόξων τὸ 356 στὴν Ἀλεξάνδρεια (βλ. Ch. Haas, Alexandria in Late Antiquity, σσ. 281-284), στὴν ὁποία οὔτε συμμετεῖχε οὔτε ἦταν παρὼν ὁ Ἄρειος. Καὶ πῶς θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι παρὼν ὁ Ἄρειος; Ἀφοῦ εἶχε πεθάνει τὸ 336. Τὸ ἀκόμη πιὸ κωμικὸ ἔγκειται στὸ ὅτι ὁ τύπος αὐτὸς ἀναφέρει καὶ τὴν παραπομπή (57, 3-4), γιὰ νὰ πείσει ὅτι διάβασε τὸ κείμενο τοῦ Ἀθανάσιου.

Στὸ ἐξωτερικό, ἡ ἐπίκριση κατὰ τοῦ Ἀθανάσιου ἀπὸ ἐρευνητές (ἱστορικοὺς κ.ἄ. ἐπιστήμονες) κατὰ τὸν 20ὸ αἰ. κ. ἑ. ἔγκειται στὴν ἀναφορὰ σὲ δῆθεν βιαιότητές του ἤ, ἀκόμη χειρότερα, στὸ «βίαιο ὕφος» τῶν γραπτῶν του. Θὰ περίμεναν οἱ ἐρευνητὲς αὐτοὶ ἕνα πιὸ πράο καὶ γλυκὺ ὕφος ἀπὸ ἕναν ἄνθρωπο ποὺ ἐξορίστηκε πέντε φορὲς ἐπειδὴ δὲν ὑπέγραφε ὅ,τι ἤθελε ὁ αὐτοκράτορας, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ζωὴ ἀπειλήθηκε ἔμπρακτα ἄλλες τόσες -καί, βέβαια, οὔτε ποὺ περνᾶ ἀπὸ τὸ νοῦ τῶν ἐρευνητῶν ὅτι τὸ ρητορικὸ ὕφος ὅλων τὴν ἐποχὴ ἐκείνη ἦταν ὄχι λιγότερο βίαιο τῶν κειμένων τοῦ Ἀθανάσιου (βλ. ἀρχή). Ψειρίζοντας κείμενα καὶ καταστάσεις, οἱ ἴδιοι ἐρευνητὲς θεωροῦσαν ἀπαράδεκτο καὶ καλὸ νὰ παραθέσουν τὶς βίαιες ἐνέργειες τῶν ὁπαδῶν τοῦ Ἀθανάσιου -οἱ ὁποῖοι ὄχι σπάνια σφάζονταν ἢ δέρνονταν μέσα στοὺς ναούς τους καὶ ἐκβάλλονταν ἀπὸ αὐτοὺς ἀπὸ μιὰ ἑτερόκλητη συμμαχία Ἐθνικῶν, Ἀρειανιστῶν καὶ Ἰουδαίων ἢ ἀπὸ τοὺς στρατιῶτες τοῦ αὐτοκράτορα. Βία κατὰ τοὺς «καταδικάζω τὴ βία ἀπὸ ὁπουδήποτε αὐτὴ προέρχεται» ἐρευνητὲς εἶναι ἡ ὑπεράσπιση τῶν συνοδικῶν ἀποφάσεων ποὺ καταδίκαζαν τὴν κατάληψη ναῶν ἀπὸ τοὺς Μελιτιανούς -χωρὶς βέβαια νὰ ἀποδεικνύεται μὲ ὁποιονδήποτε τρόπο ὅτι ὁ Ἀθανάσιος ἔδωσε ἐντολὲς γιὰ βία. Τὰ κείμενα τοῦ Ἀθανάσιου ρητὰ προτρέπουν σὲ μὴ βία. Ἄλλοι ἐξομοιώνουν -ὡς καλοὶ φιλόλογοι- συνόδους τῶν ὁποίων τὶς ἀποφάσεις ὁ ἀρειανιστὴς αὐτοκράτορας Κωνστάντιος Β’ προκαθόριζε, μὲ ἄλλες, δημοκρατικὲς συνόδους ὅπου δὲν ἀσκεῖτο φυσικὴ ἢ ἄλλη βία.

Τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ πιὸ τρανταχτὲς κατηγορίες τῶν Μελιτιανῶν κατὰ τοῦ Ἀθανάσιου -ὅπως αὐτὴ πὼς ὁ Ἀθανάσιος δολοφόνησε τὸν ἐπίσκοπο Ὑψηλῆς Ἀρσένιο (ἢ διέταξε τὴ δολοφονία του)- ἀποδείχτηκαν τότε ψεύδη (ὁ Ἀρσένιος ἐμφανίστηκε σῶος κι ἀβλαβὴς στὴν ἑπόμενη σύνοδο) δὲν κρίνεται ἐπαρκὴς λόγος ἀπὸ τοὺς σύγχρονους «ἀπροκατάληπτους» ἐρευνητὲς γιὰ νὰ σκεφτοῦν μήπως (μήπως!) ἡ κριτική τους πρὸς τὸν Ἀθανάσιο περὶ βίας κ.λπ. εἶναι μιὰ ἀποδομητικὴ μόδα. Ἐκτός, πιά, κι ἂν οἱ ἐρευνητὲς ἐνοχλοῦνται ἀπὸ τὴν δογματικὴ ἐμμονὴ τοῦ Ἀθανάσιου, νὰ πιστεύει ὅτι ἡ θεολογικὴ ἑρμηνεία του εἶναι ἡ σωστὴ καὶ ἀληθινὰ χριστιανική. Πράγματι, καθένας βρίσκει ἀνούσια τὴν ἐπιμονὴ σὲ κάποια ἄποψη περὶ ἑνὸς ζητήματος ὅταν τὸ ζήτημα αὐτὸ τὸν ἀφήνει ἔτσι κι ἀλλιῶς παντελῶς ἀδιάφορο. Καὶ θεωρεῖ «δογματικὸ» ἢ φανατικὸ ὅποιον ἐπιμένει. Ὅταν, ὡστόσο, πρόκειται γιὰ ζήτημα ποὺ ὁ ἴδιος θεωρεῖ σοβαρό, τότε δὲν σηκώνει οὔτε μύγα στὸ σπαθί του.

Ὁ Ἀθανάσιος ἐνάντια σὲ ὅλο τὸν κόσμο, λοιπόν.

Advertisements
This entry was posted in παλιά και νέα θεότητα, Ύστερη Αρχαιότητα, Αίγυπτος, Ιστορίες, Ρωμανία, Σαν παραμύθια, θρησκεία and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Athanasius contra Mundum

  1. Παράθεμα: Νεφύδριον – manolisgvardis

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s