Ὑπατία ἢ Ἡμέρα τῆς Γυναίκας

Ὅταν ἡ ἀρθρογράφος τῆς Lifo μᾶς πληροφορεῖ ὅτι ἡ Ὑπατία κατηγορήθηκε γιὰ μαύρη μαγεία ἀπὸ τὸν Κύριλλο.

«Ξεκάθαρη χριστιανικὴ συκοφαντία», θὰ ποῦν ὅλοι, ἀφοῦ ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ἡ Ὑπατία ἦταν λίγο μάντισσα κι ὄχι μάγισσα. Ἄλλο νὰ προβλέπεις τὸ μέλλον κι ἄλλο νὰ παριστάνεις τὸν μεγαλοπαράγοντα σὲ πολιτικὲς διαμάχες γιγάντων γιὰ τὶς ὁποῖες δὲν διαθέτεις οὔτε χρῆμα οὔτε στρατό. Οὐ μπλέξεις, ποὺ λένε.

Ἡ ἀρθρογράφος συνεχίζει:

Από τα γραπτά του, πάντως, μαθαίνουμε ότι [ὁ Κύριλλος] θεωρούσε τη φιλοσοφία «ελληνιστική βλακεία»

Ὁ ὅρος «ἑλληνιστικός» εἶναι δημιούργημα τῶν Γερμανῶν φιλολόγων τοῦ 19ου αἰ., ἀλλὰ ἡ ἀρθρογράφος ὑποστηρίζει, ἀφοῦ τὸ βάζει σὲ εἰσαγωγικά, πὼς ὁ Κύριλλος ἐφηῦρε τὸν ὅρο 14 αἰῶνες νωρίτερα. Ὁ ὅρος «Ἑλληνιστής» ὡς -τὸν 5ο αἰ.- συνώνυμο τοῦ ἀρχαιόθρησκου ὑπῆρχε, ὄχι ὁ ὅρος «ἑλληνιστικός».

Ὁ Μαλάλας ἀναφέρει ὅτι τὸ 415 ἡ Ὑπατία ἦταν γριά (Μαλάλας, 280.70: «ἦν δὲ παλαιὰ γυνή»), ἀλλὰ ἡ ἀρθρογράφος ἀναπαράγει τὸ μύθο τῆς «νεαρῆς Ὑπατίας» (τὴ στιγμὴ τῆς δολοφονίας της) βάζοντας στὸ ἄρθρο της δύο πίνακες τοῦ 19ου αἰ. ποὺ δείχνουν τὴν δολοφονημένη Ὑπατία ὡς μιὰ εἰκοσάχρονη ἢ τριαντάχρονη. Προφανῶς, ἡ ἀρθρογράφος δὲν θὰ διάβασε ποτέ της τὸν παραπάνω χρονογράφο.

Δὲν ἄντεξε ἡ ἀρθρογράφος νὰ μὴν ἀναφέρει τὸν Παλλαδᾶ, καὶ τὸ δῆθεν δακρύβρεχτο ἐπίγραμμά του ποὺ δῆθεν ἔγραψε γιὰ τὴν Ὑπατία.

ο σύγχρονός της επιγραμματοποιός Παλλαδάς θα γράψει γι΄αυτήν στον «Ύμνο εις την Υπατίαν»:
«Στην Υπατία, που στην λάμψη σου, στα λόγια σου κλίνω γόνυ και υψώνω το βλέμμα μου προς τον έναστρο ουρανό του πνεύματός σου. Γιατί προς τον ουρανό τοξεύει η πράξη σου, προς τον ουρανό οδηγεί των λόγων σου η ομορφιά, θεϊκή Υπατία. Ω συ των πνευματικών επιστημών υπέρλαμπρο αστέρι».

Ἀλλὰ ἐδῶ καὶ καιρὸ ὑπάρχει ἡ ἄποψη ὅτι ὁ Παλλαδᾶς ἄκμασε 70-80 χρόνια πρὸ τοῦ φόνου τῆς Ὑπατίας (βλ. Timothy Barnes, Constantine Dynasty, Religion and Power in the Later Roman Empire, σσ. 13-14). Κι ὅσον ἀφορᾶ τὸ ποίημά του,

Παλλαδάς Ὑπατία

Ἄνθρακες ὁ θησαυρός, λοιπόν. Ἡ ἀρθρογράφος μᾶς περιγράφει πῶς ξέσχισαν μὲ ὄστρακα τὸ κορμὶ τῆς Ὑπατίας. Ἀλλὰ οὔτε ἐδῶ καινοτόμησαν οἱ χριστιανοί, ἀφοῦ αὐτὸν τὸν τρόπο θανάτου ὑπέφεραν ὄχι ἕνας ἀλλὰ χιλιάδες χριστιανοὶ τῆς Αἰγύπτου κατὰ τὸν διωγμὸ τῶν Διοκλητιανοῦ-Μαξιμίνου. Γιὰ μία Ὑπατία χιλιάδες χριστιανοὶ Μάρτυρες.

Οἱ παραβολάνοι, φυσικά, δὲν ἀναμίχθηκαν στὴν δολοφονία τῆς Ὑπατίας, ἀφοῦ ὄχι ἁπλῶς καμμία τοτινὴ πηγὴ δὲν τοὺς κατονομάζει ὡς συμμέτοχους στὸ φόνο ἀλλὰ οὔτε ὁ νόμος τοῦ Θεοδόσιου (XVI.2.42) ποὺ ἀφαίρεσε τὴν διοίκησή τους ἀπὸ τὸν Πατριάρχη Ἀλεξάνδρειας τὸ 416 ἀναφέρει ὡς αἰτία τὴν ἀνάμιξή τους σὲ δολοφονίες ἢ στὸ φόνο τῆς Ὑπατίας. Ἀντίθετα, ἡ ἀρθρογράφος γράφει ἀπίστευτες ἀνακρίβειες, ὅπως ὅτι οἱ ἀλεξανδρινοὶ Παραβολάνοι εἶχαν σχέση μὲ τὰ Ἱεροσόλυμα, μᾶλλον γιατὶ -ἡ ἀρθρογράφος- μπέρδεψε τὸν Κύριλλο Ἱεροσολύμων μὲ τὸν Κύριλλο Ἀλεξανδρείας.

Ἡ ἀρθρογράφος προσδιορίζει μὲ ἀκρίβεια ἡμέρας τῆν ἡμερομηνία τῆς δολοφονίας τῆς Ὑπατίας ὥστε θαυματουργικὰ ἡ ἡμερομηνία νὰ συμπίπτει μὲ τὴν «Ἡμέρα τῆς Γυναίκας». Φυσικά, ἡ μόνη πηγὴ ποὺ ἀναφέρεται μὲ κάποια ἀκρίβεια στὴν ἡμερομηνία, ὁ Σωκράτης Σχολαστικός, ἁπλὰ ἀναφέρει ὅτι ὁ φόνος ἔλαβε χώρα κατὰ τὴν περίοδο τῆς Σαρακοστῆς, τὸν Μάρτιο («ἐν μηνὶ Μαρτίῳ͵ νηστειῶν οὐσῶν»). Προφανῶς, ἡ τοποθέτηση τοῦ φόνου στὶς 8 Μαρτίου βοηθᾶ  στὴν μεγαλύτερη ἀναγνωσιμότητα τοῦ ἄρθρου. Ὑπάρχει ἡ ἰσοπίθανη ἐναλλακτικὴ περίπτωση, ἡ ἀρθρογράφος ἁπλὰ νὰ ἀντέγραψε δουλικὰ καὶ χωρὶς κριτικὴ σκέψη τὴν ἄποψη τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου σύγχρονου συγγραφέα ποὺ ὑποστήριξε ὅτι ἡ Ὑπατία δολοφονήθηκε 8 Μαρτίου, ἄποψη ἡ ὁποία καὶ πάλι ὅμως εἶναι ἐσφαλμένη κι ἀτεκμηρίωτη.

Χριστιανοὶ τοτινοὶ ὅπως ὁ Συνέσιος (μαθητής της), καὶ μεταγενέστεροι Βυζαντινοὶ ὅπως ὁ Μαλάλας, ὁ Ψελλὸς καὶ ὁ Νικηφόρος Γρηγορᾶς ἐπαινοῦσαν τὴν Ὑπατία (π.χ. Μαλάλας, 280.69-70: «τὴν περιβόητον φιλόσοφον»). Ἀντίθετα, οἱ τοτινοὶ ἐθνικοὶ φιλόσοφοι ποὺ ὑποστήριζαν τὴν ἀρχαία λατρεία, ὅπως ὁ Δαμάσκιος, ἐκφράστηκαν ὑποτιμητικὰ γιὰ τὶς φιλοσοφικές της ἀπόψεις, καὶ ὑποτιμητικὰ τὴν χαρακτήρισαν ὡς ἁπλὴ μαθηματικὸ κι ὄχι φιλόσοφο (Δαμάσκιος, 218.3-4: «ὁ Ἰσίδωρος πολὺ διαφέρων ἦν τῆς Ὑπατίας, οὐ μόνον οἷα γυναικὸς ἀνήρ, ἀλλὰ καὶ οἷα γεωμετρικῆς τῷ ὄντι φιλόσοφος»). Γιὰ τὴν ἀρθρογράφο εἶναι ψιλὰ γράμματα (στὴν πραγματικότητα, οὔτε κἂν θὰ διάβασε ποτὲ τὸ παραπάνω ἀπόσπασμα τοῦ Δαμάσκιου) ὅτι ἀντιχριστιανὸς (κι ὄχι ἁπλῶς ἀρχαιόθρησκος) Δαμάσκιος διακηρύσσει τὴ φυσικὴ κατωτερότητα τῶν γυναικῶν ἔναντι τῶν ἀνδρῶν ἔχοντας ὡς παράδειγμα τὴν Ὑπατία, ἡ ὁποία ἐξυμνεῖται σὲ τέτοια «ἄρθρα» κατὰ τὴν Ἡμέρα τῆς Γυναίκας. (Ὁ δὲ Παλλαδᾶς ἔχει γράψει πλῆθος μισογυνικῶν ἐπιγραμμάτων.) Μάλιστα, ἂν ὑπάρχει κάτι ποὺ ἐπαινοῦσαν οἱ ἀρχαιόθρησκοι στὴν Ὑπατία πάνω ἀπὸ ὅλα τὰ ἄλλα, αὐτὸ ἦταν ὅτι παρέμεινε παρθένα: Δαμάσκιος, 77.8-9: «ἐπ’ ἄκρον ἀναβᾶσα τῆς πρακτικῆς ἀρετῆς […] διετέλει παρθένος»). Ἡ ἀρθρογράφος δηλώνει φιλόλογος, ἀλλὰ ἔχει κάνει τουλάχιστον πέντε λάθη.

Ἀκόμη πιὸ ἀπαράδεκτο εἶναι ὅτι ἡ ταινία Agora παρουσιάζει τὴν Ὑπατία νὰ βρίσκεται στὸ Σεραπεῖο τὸ 392 δίχως νὰ ὑπάρχει ἡ παραμικρὴ θετικὴ μαρτυρία ἔστω καὶ ἑνὸς τοτινοῦ συγγραφέα. Ἀντίθετα, εἶναι γνωστό, ὅπως ἀναφέρει σὲ γνωστὸ λόγο του ὁ Ἰωάννης Χρυσόστομος (συγκαιρινὸς τῆς Ὑπατίας), ὅτι ἀντίγραφα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ὑπῆρχαν στὴ βιβλιοθήκη τοῦ Σεραπείου. Ἴσως ἡ -γιὰ τὶς ἐμπορικὲς ἀνάγκες τῆς ταινίας Agora- ἑξηντάρα Ὑπατία μὲ σῶμα εἰκοσιπεντάρας (τότε, στὰ πενήντα σου ἤσουν «ἕτοιμος») ὅταν ἔτρεχε νὰ διασώσει τοὺς πολύτιμους παπύρους ἀπὸ τοὺς Χριστιανοὺς ποὺ δῆθεν σκόπευαν νὰ τοὺς κάψουν νὰ ἔσωσε καὶ μερικὰ ἀντίγραφα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. «Take the important ones!» κι ἄσε τὰ ἄλλα βιβλία, λέει δραματικὰ μιὰ καρικατούρα ἐθνικοῦ στὴν ταινία, ὅταν τῆς πέφτουν ἀπὸ τὰ χέρια οἱ πάπυροι. Ἄχ, νά ‘μουν κι ἐγὼ ἐκεῖ, νὰ διέσωζα ἕναν. Γιὰ τὸ τζάκι μου -πλάκα κάνω, μὲ τέτοια ἄρθρα γιὰ γέλια κι ἀφοῦ εἶναι γνωστὸ ὅτι τὸ Σεραπεῖο δὲν καταστράφηκε τότε οὔτε ἡ βιβλιοθήκη του κάηκε.

Advertisements
This entry was posted in φιλελεύθεροι, Ύστερη Αρχαιότητα, Αίγυπτος, Ρωμανία, ιστορία and tagged , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s