Ἱερὰ Ἐξέταση

Δυὸ ὀπτικές, ἡ μία αὐτοπροσδιοριζόμενη ὡς δεξιά (ἂν καὶ θὰ ἔλεγα «πολὺ πιὸ πέρα ἀπὸ σκέτη καθημερινὴ δεξιά»). Ἡ δεύτερη προερχόμενη ἀπὸ μιὰ φιλομεσαιωνικὴ ἀλλὰ κεντροαριστερὴ ὀπτική. Προφανῶς, ἡ πρώτη θέλει νὰ δικαιολογήσει καὶ νὰ ἐξυμνήσει, ἐνῶ ἡ δεύτερη θέλει νὰ «ἀπο-μπαμπουλοποιήσει». Κοινότητα ἀπόψεων βρίσκει κάποιος στὶς ἀναφορὲς στοὺς Καθαροὺς ὡς βασικοὺς στόχους (φυσικά, ἡ μία ὀπτικὴ δικαιολογεῖ ἐνῶ ἡ ἄλλη ἔμμεσα ἀποστασιοποιεῖται ἀπὸ τὴν δυιστικὴ λογικὴ τῶν Καθαρῶν). Ἀπόκλιση μεγαλύτερη φαίνεται στὰ σχετικὰ μὲ τὴν ἱσπανικὴ Ἱερὰ Ἐξέταση (ὁμοίως, ἡ μία ὀπτικὴ τὴν δικαιολογεῖ, ἡ ἄλλη ὄχι).

Ἡ «πολὺ πιὸ πέρα ἀπὸ [σκέτη] δεξιὰ» ὀπτικὴ φαίνεται κι ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν γίνεται καμμία ἔμμεση ἀναφορὰ στὴν ἀπουσία Ἱερᾶς Ἐξέτασης (τέτοιας ὀργάνωσης, μεθόδων κ.λπ.) στὸ Βυζάντιο: Ἀφοῦ ἡ Ι.Ε. κρίνεται καλὴ ἀπὸ τὴν πρώτη ὀπτική, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἐπαινεθεῖ ἡ ἀπουσία της ἀπὸ ἕνα σύγχρονό της κράτος. Ὑπὸ μία ἔννοια, θεωρεῖται καλὸ κάτι ποὺ δὲν σκέφτηκαν (ὅπως καὶ λ.χ. τὸν Ἱερὸ Πόλεμο) οἱ πρόγονοί μας.

πρώτη(ἐπιλογές):

Πράγματι, ακόμη και οι πιο φανατικοί αντί-καθολικοί, ομολογούν ευτυχείς ότι, εάν οι Καθαροί δεν κατάφεραν να κάνουν την ανθρωπότητα να αυτοκτονήσει (ήταν ενάντια στην τεκνοποιία), εάν οι Αναβαπτιστές δεν κατέστρεψαν όλα τα έργα τέχνης, εάν η αίρεση των Dolciniani  δεν σκότωσε όλους τους αμαρτωλούς, εάν οι ‹‹Αδελφοί του Ελευθέρου Πνεύματος›› δεν απέκλεισαν από όλα τα δημόσια αξιώματα όσους δεν ήταν «πεφωτισμένοι» – όλα αυτά οφείλονται στην Ιερά Εξέταση. Σήμερα, κανείς δεν θα ήταν τόσο τρελός, ώστε να πιστεύει ότι ο Θεός δημιούργησε κάποιους, ακριβώς για να τους καταδικάσει αιώνια. Και όμως, αυτό ήταν, για αιώνες ολόκληρους, το προτεσταντικό δόγμα, εξαιτίας του οποίου ξέσπασαν πόλεμοι που αιματοκύλισαν την Ευρώπη.

Οι  marranos και οι moriscos  ήταν δύο ενδιάμεσες κατηγορίες, που αποτελούνταν από ψευτο-χριστιανούς, δηλαδή εβραίους και μουσουλμάνους αντιστοίχως, που είχαν –δήθεν- ασπαστεί, μόνο εξωτερικά, τον Χριστιανισμό, και οι οποίοι είχαν καταφέρει να φθάσουν σε υψηλές θέσεις εξουσίας μέσα στην Ισπανική ιεραρχία (κοσμική αλλά και εκκλησιαστική). Αυτή η κατάσταση, εκτός από τους κινδύνους που εγκυμονούσε όσον αφορά την πλήρη ολοκληρωτική καθυπόταξη της χώρας σε αυτές τις ξένες μειονότητες, προκαλούσε εντονότατες προστριβές και συρράξεις με τους πραγματικούς Χριστιανούς, οι οποίοι έβλεπαν ότι οι ψευδοχριστιανοί όχι απλώς τους έπαιρναν τις θέσεις και τα αξιώματα, αλλά πολλές φορές τους εκμεταλλεύονταν οικονομικά. Η χώρα κινδύνευε από έναν ιδιότυπο εμφύλιο πόλεμο.
O κύριος σκοπός της Ιεράς εξέτασης, ήταν να κάνει φανερά τα πράγματα, υποχρεώνοντας τους Εβραίους να δηλώσουν ότι ήταν Εβραίοι και οι Μουσουλμάνοι να δηλώσουν ότι είναι Μουσουλμάνοι.
Με άλλα λόγια, τους εβραίους που παρέμεναν εβραίοι και το δήλωναν δεν τους ενοχλούσε κανείς• το ίδιο και τους μουσουλμάνους.

Και τώρα να έλθουμε σε ότι αφορά τα περί βασανιστηρίων και τα συναφή: Δεν υπάρχει ιστορικός, που να αξίζει αυτό τον τίτλο, που δεν αναγνωρίζει το γεγονός ότι η Ιερά Εξέταση ήταν ένα ήπιο δικαστήριο, δίκαιο, που σεβόταν την διαδικασία και ειλικρινώς ενδιαφερόταν για την σωτηρία του ενόχου. Όσον αφορά τα βασανιστήρια, τα χρησιμοποιούσε  σπάνια, με ιατρικό έλεγχο και μόνο σε αποδεδειγμένα ενόχους. Σε κάθε περίπτωση, τίποτα το ιδιαιτέρα σκληρό: Ο κατηγορούμενος σηκωνόταν ψηλά με σχοινιά και μετά αφηνόταν να πέσει κάτω –  το πολύ τρεις φορές. Εάν άντεχε τον πόνο, η διαδικασία σταματούσε εκεί. (Μήπως σήμερα, εάν η ασφάλεια πιάσει έναν εγκληματία, στην ανάκριση ,δεν θα τον κάνουν τόπι στο ξύλο;)

Η καταδίκη σε «Διαρκή φυλάκιση», στην γλώσσα των ιεροεξεταστών σήμαινε τρία χρονιά φυλακή. Όσον αφορά την Γαλλία, είναι γνωστό γιατί θεσμοθετήθηκε η Ιερά Εξέταση σε αυτή τη χώρα: εξαιτίας  της γνωστικής αίρεσης των Καθαρών που είχε καταλάβει ολόκληρες επαρχίες και είχε προσηλυτίσει ακόμη και πρίγκιπες. Εν ολίγοις, το βασικό αίτιο για την ύπαρξη της Ιεράς εξέτασης στην Ευρώπη, ήταν οι  προ  Τρότσκι…τροτσκιστές. Δηλαδή, όλα αυτά τα γνωστικά κινήματα, αλλά και οι κρυπτό-ιουδαίοι, εφάρμοζαν την γνωστή μέθοδο, που είναι τόσο αγαπητή στους τροτσκιστές: Τον εισοδισμό.

Οι καταδίκες εις θάνατον που εξέδιδε η Ιερά Εξέταση (στην πραγματικότητα η Ιερά Εξέταση αποφάσιζε εάν κάποιος είναι ένοχος ή όχι, η καταδίκη εις θάνατον ήταν θέμα που αφορούσε το Κράτος και όχι την Εκκλησία) ήταν μόνο σε περιπτώσεις πολύ σοβαρών αδικημάτων και πάντως ήταν πολύ λιγότερες σε αριθμό από αυτές που εξέδιδαν τα πολιτικά δικαστήρια της εποχής.

δεύτερη:

Το 1231, ο πάπας Γρηγόριος Θ΄ ιδρύει την Ιερά Εξέταση με αποστολή τη δίωξη και εξάλειψη των αιρέσεων. Η Ιερά Εξέταση θα στελεχωθεί πρωτίστως από μέλη του Τάγματος των Δομινικανών και, στη συνέχεια, των Φραγκισκανών. Βασικός στόχος της την εποχή εκείνη είναι το δόγμα των Καθαρών. Οι Καθαροί είναι δυϊστές, πιστεύουν στην ύπαρξη δύο αντιπάλων αρχών, αυτής του Καλού, του Θεού, και του Κακού, το οποίο είναι δημιουργός και κύριος του υλικού κόσμου. Για ορισμένους, είναι μια μετεξέλιξη της μεγάλης παράδοσης του Δυϊσμού που ξεκινά με τον ζωροαστρισμό, για να συνεχιστεί με τους Γνωστικούς, τους Μανιχαίους, τους Παυλικιανούς και τους Βογομίλους. Για άλλους, πάλι (κι αυτή είναι σήμερα η κρατούσα άποψη), είναι χριστιανοί αντιφρονούντες που κηρύσσουν την επιστροφή στην αγνότητα των πρωτοχριστιανικών χρόνων. Η αλήθεια ίσως να βρίσκεται κάπου στη μέση. Σε κάθε περίπτωση, οι Καθαροί έχουν τη δική τους εκκλησιαστική οργάνωση κι ιεραρχία και είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς στη Λομβαρδία και τη ΝΔ Γαλλία, όπου χαίρουν της συμπάθειας και πολλών τοπικών αρχόντων. Με άλλα λόγια, αποτελούν θανάσιμο κίνδυνο για την Καθολική Εκκλησία, η οποία έχει μόλις διεξαγάγει εναντίον τους μια πολεμική εκστρατεία, τη Σταυροφορία κατά των Καθαρών (1208-1229), που έχει στεφθεί από σχετική μόνον επιτυχία.

Δεν πρόκειται, φυσικά, να υποστηρίξω ότι η Ιερά Εξέταση ήταν κάτι το συμπαθητικό. Αποτέλεσε σαφώς μηχανισμό δίωξης και καταστολής. Η ύπαρξη, όμως, ενός τέτοιου μηχανισμού δεν αποτελεί ιδιαιτερότητα του Μεσαίωνα: διαχρονικά, οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, οι φορείς εξουσίας καταφεύγουν σε αντίστοιχες πρακτικές. Η Ιερά Εξέταση δεν αποτελεί μέσο άσκησης τυφλής βίας, αντιθέτως υπακούει σε συγκεκριμένους κανόνες που ρυθμίζουν τη δράση της όσον αφορά τη δίωξη, την ανάκριση και την ποινική δίκη των κατηγορουμένων ως αιρετικών. Ο ιεροεξεταστής δεν έχει ως σκοπό να κατασκευάσει ενόχους, ούτε να καταδικάσει χωρίς να δώσει στον κατηγορούμενο την ευκαιρία να συμμορφωθεί προς τους κανόνες της Εκκλησίας. Ένα παράδειγμα ίσως είναι διαφωτιστικό.

β.   Το αρχείο ιεροεξεταστή του Ιάκωβου Φουρνιέ

Ο Ιάκωβος Φουρνιέ (1285-1342), είναι ένας κληρικός ταπεινής καταγωγής. Ο πατέρας του ήταν ξυλουργός ή αρτοποιός. Είναι όμως ιδιαίτερα ευφυής κι εξαιρετικά μορφωμένος. Στην περίπτωσή του το «ασανσέρ της κοινωνικής ανόδου» θα λειτουργήσει θαυμάσια. Το 1334, έπειτα από λαμπρή σταδιοδρομία στα εκκλησιαστικά αξιώματα, θα εκλεγεί πάπας, με το όνομα Βενέδικτος ΙΒ΄, θέση στην οποία θα επιδείξει μάλιστα αξιοθαύμαστο μεταρρυθμιστικό έργο.

Ο Φουρνιέ υπήρξε επίσκοπος της πόλης Παμιέ στη νοτιοδυτική Γαλλία από το 1317 ως το 1326. Με την ιδιότητά του αυτή προήδρευε του τοπικού δικαστηρίου της Ιεράς Εξέτασης, στα όρια της κατά τόπον αρμοδιότητας του οποίου περιλάμβανονταν περιοχές όπου επιβίωνε η αίρεση των Καθαρών, μεταξύ αυτών και το γνωστό μας Μονταγιού. Χάρη στην οξυδέρκεια, την εργατικότητα, την προσοχή στη λεπτομέρεια και τη σχολαστική τήρηση της ποινικής δικονομίας που χαρακτήριζαν τον Φουρνιέ γνωρίζουμε σήμερα τα πάντα για την καθημερινή ζωή στο Μονταγιού, όσον αφορά χρονική περίοδο τριάντα χρόνων. Σχηματίστηκαν 98 δικογραφίες που αφορούσαν 114 άτομα (25 από αυτά ήταν από το Μονταγιού). Από τις υποθέσεις μόνο 5 κατέληξαν στην επιβολή της θανατικής ποινής σε αιρετικούς (4 μέλη της αίρεσης των λεγόμενων «Πτωχών της Λυών» και ένας καθ’ υποτροπήν Καθαρός). Το αρχείο ιεροεξεταστή του Φουρνιέ (λατινικό χειρόγραφο αριθ. 4080 της βιβλιοθήκης του Βατικανού) εκδόθηκε και μεταφράστηκε στα γαλλικά με επιμέλεια του Ζαν Ντυβερνουά (Τουλούζη, 1965, 3 τόμοι). Υπήρξε το βασικό υλικό για τη μνημειώδη μελέτη του Γάλλου ιστορικού Εμμανυέλ Λε Ρουά Λαντυρί με θέμα την κοινωνία του Μονταγιού.

Για να αστειευθούμε, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ακόμη και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Στρασβούργο θα δυσκολευόταν να εντοπίσει παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις δίκες της Ιεράς Εξέτασης. Υπερβάλλουμε, βέβαια, μια και οι δίκες αυτές διεξάγονταν χωρίς την παρουσία δικηγόρου του κατηγορουμένου, ενώ οι αποφάσεις δεν ήταν δεκτικές εφέσεως. Ωστόσο τηρούνταν πάντα οι κανόνες της εφαρμοστέας ποινικής δικονομίας. Μεταξύ άλλων υπήρχαν πάντα διερμηνείς και μεταφραστές για κάθε εξέταση μάρτυρα ή ανάκριση κατηγορουμένου. Από τις δικογραφίες που χειρίστηκε τότε ο Φουρνιέ διαπιστώνουμε ότι οι κατηγορούμενοι αθωώνονταν στην περισσότερες περιπτώσεις. Οι συχνότερες ποινές ήταν η υποχρέωση κάποιου προσκυνηματικού ταξιδιού κι έπειτα η φυλάκιση ή η κάθειρξη. Η θανατική ποινή επιβαλλόταν μόνον σε όσους είχαν κριθεί καθ’ υποτροπήν αιρετικοί.

Γιατί, όμως, η Ιερά Εξέταση έχει τόσο κακή φήμη; Η απάντηση δεν είναι άλλη από την Ισπανική Ιερά Εξέταση, η οποία κατά τον 16ο και 17ο αιώνα εξαπολύει απηνείς διωγμούς εναντίον των Εβραίων και μουσουλμάνων της Ιβηρικής που είχαν υποχρεωθεί με τη βία να προσηλυτισθούν. Φυσικά δεν βρισκόμαστε πλέον στον Μεσαίωνα. Επιπλέον, η Ισπανική Ιερά Εξέταση δεν ελέγχεται από την Αγία Έδρα, αλλά από το ισπανικό στέμμα. Η αγριότητά της απορρέει άμεσα από τη βούληση της κρατικής εξουσίας να επιβληθεί με κάθε μέσο στους υπηκόους της.

Advertisements
This entry was posted in Ακροδεξιά, Δύση, Δεξιά and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Ἱερὰ Ἐξέταση

  1. Παράθεμα: Περί Ιεράς Εξέτασης – manolisgvardis

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s