Ὁ χρησμὸς τῶν Δελφῶν στὸν Ἰουλιανό

μὲ τὸν ὁποῖο ὁ Ἀπόλλωνας ἀπαντᾶ στὸν Ἰουλιανό (361-363), ὁ ὁποῖος ζήτησε συμβουλὴ διὰ τοῦ προσωπικοῦ του γιατροῦ, τοῦ Ὀριβάσιου, εἶναι γνωστὸς σὲ πολλούς. Τὸ πρόβλημα εἶναι ὅτι στὴν Ἑλλαδάρα μας ἀρκετοὶ τὸν θεωροῦν πλαστὸ καὶ μεταγενέστερο δημιούργημα τῶν Χριστιανῶν:

Χρησμὸς Ὀριβάσιου

Τί κρίμα ποὺ ἀγνοεῖται ἀκόμα καὶ τὸ στοιχειῶδες, ὅτι δηλαδὴ ὁ πρῶτος ποὺ καταγράφει τὸν χρησμὸ αὐτὸν δὲν εἶναι ὁ Κεδρηνός, 700 χρόνια ἀργότερα, ἀλλὰ ὁ Ἀρειανιστὴς Φιλοστόργιος, ποὺ ζοῦσε τὸν 4ο αἰ. Ἄλλο πράγμα, βεβαίως τὰ 700 χρόνια κι ἄλλο τὰ 50. Μιὰ ἁπλὴ ἀνάγνωση τῆς Ἐκκλησιαστικῆς Ἱστορίας τοῦ Φιλοστόργιου 77.20-26 (ἐκδότης J. Bidez) θὰ ἔδειχνε ὅτι δὲν ἦταν ὁ Κεδρηνὸς ὁ «ἐφευρέτης» τοῦ χρησμοῦ, καὶ θὰ ἔπειθε τὸν καθένα νὰ μὴν ἀναπαράγει τέτοιες ἀπόψεις περὶ Κεδρηνοῦ. Ἐννοεῖται ὅτι καὶ ἄλλοι συγγραφεῖς τῆς ἐποχῆς ἀναφέρουν ὅτι ὁ Ἰουλιανὸς συμβουλεύθηκε τὰ μαντεῖα ἀνὰ τὴν ἐπικράτεια τῆς Αὐτοκρατορίας, λ.χ. ὁ Θεοδώρητος. Εἶναι γνωστὸ ἄλλωστε ὅτι τὰ μαντεῖα τῶν θεῶν ἀπέτρεπαν τὸν Ἰουλιανὸ ἀπὸ τὸ νὰ ἐκστρατεύσει ἐναντίον τῆς Περσίας, ἀλλὰ αὐτὸς τὸ χαβά του.

Ὁ χρησμὸς αὐτὸς πρὸς τὸν Ἰουλιανό, μὲ τὸ συγκεκριμένο περιεχόμενο, δὲν δόθηκε γιὰ νὰ δείξει τὸ ἱερατεῖο τῶν Δελφῶν «πόσο μάταιη» ἦταν ἡ προσπάθεια τοῦ αὐτοκράτορα νὰ ἀναβιώσει τὴν ἀρχαία θρησκεία: Ἦταν, ἁπλούστατα, ἀναφορὰ στὴν κατάπτωση τῆς ἀρχαίας λατρείας στὰ 361, ὅπως τὸ ἴδιο τὸ ἱερατεῖο τῶν Δελφῶν ἔβλεπε τὴν κατάπτωση αὐτὴ καὶ τὴν παραδεχόταν ὡς πραγματικότητα, καὶ ἐμμέσως ἐμπεριεῖχε τὴν παράκληση πρὸς τὸν Ἰουλιανὸ γιὰ νὰ ἐνεργήσει ὥστε νὰ τερματιστεῖ ἡ παρακμή. Ἄλλο ἂν οἱ Χριστιανοί, τοτινοὶ καὶ μεταγενέστεροι, ἑρμήνευσαν τὸν χρησμὸ ἀλλιῶς καὶ τὸν παρέθεσαν μὲ θριαμβευτικὴ διάθεση. Π.χ. «εἴδατε; ἀκόμη κι οἱ θεοὶ παραδέχονται τὴν ἀδυναμία τους». Ἂν διαχωριστεῖ τὸ περιεχόμενο ἀπὸ τὴν ἑρμηνεία του, τότε ὁ χρησμὸς δὲν φαίνεται νὰ εἶναι πλαστογραφημένος ἢ ἀνύπαρκτος καὶ χαλκευμένος ἀπὸ Χριστιανούς. Ἄλλωστε, δὲν εἶναι ἀπαραίτητο ὅτι ὁ χρησμὸς δόθηκε στὸν Ὀριβάσιο ἀκριβῶς ὅπως τὸν μεταφέρει ὁ Φιλοστόργιος (κι ἔτσι, κάθε συζήτηση γιὰ τὸ κατὰ πόσο τὸ κείμενο τοῦ χρησμοῦ αὐτοῦ μοιάζει μὲ κείμενα ἀπὸ ἄλλους χρησμούς εἶναι ἀνούσια), ὡστόσο τὸ νόημά του θὰ ἦταν αὐτὸ τῆς παρακμῆς.

Ἐπειδὴ ὁ Φιλοστόργιος ἐκδόθηκε 104 χρόνια πρίν, στὴν Ἑλλάδα πολλοὶ ἀπομυθοποιητὲς ζοῦν ἀκόμη -φιλολογικῶς, ἐννοῶ!- στὸ 1912. Τέλος πάντων, στὴν ΝεοἙλλάδα ἀπέχουμε ἀκόμη πολὺ ἀπὸ τὸ νὰ ἔχουμε διαβάσει ὁλόκληρη τὴ βυζαντινὴ γραμματεία, καί, γι’ αὐτό, ἂς μὴν τὸ κάνουμε θέμα κι αὐτὸ τὸ λάθος. Θὰ παραπέμψω καὶ στὸ καλὸ ἄρθρο του T. E. Gregory, Julian and the Last Oracle at Delphi, GRBS 24 (1983), 355-366.

Advertisements
This entry was posted in Ύστερη Αρχαιότητα, Ιστορίες, Ρωμανία and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Ὁ χρησμὸς τῶν Δελφῶν στὸν Ἰουλιανό

  1. Ο/Η Ἀνώνυμος λέει:

    Ἀφοῦ στὴν Ἑλλάδα
    τ᾽ ἀνεμώλια ἔπη,
    τὸ «ὅ,τι τοῦ φανῆ τοῦ λωλο- Στεφανῆ»
    ἀλλὰ καὶ τὸ «εἶσαι ὅ,τι δηλώσης»,
    εἶναι ἀφορολόγητα καὶ ἀσκοῦνται ἀζημίως, ἐλευθέρως καὶ ἀσυδότως,
    -εἰδικὰ ἀπὸ ἀνθρώπους «τοῦ πνεύματος » καὶ «τῆς διανόησης»-
    γιατί νὰ μὴ γλωσσοκοπανᾶ ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ;

    Ἔχουμε δεῖ καὶ χειρότερα.

    Ἀλοὶ στοὺς συνεπεῖς καὶ σεμνοὺς σκαπανεῖς τῶν γραμμάτων….

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s