Ὁ Ἰουλιανὸς ὡς κόλακας τοῦ Μ. Κωνσταντίνου καὶ τοῦ Κωνστάντιου Β’

Μιὰ ἀπὸ τὶς ὡραῖες ἀντιλήψεις ποὺ ἔχουμε γιὰ τὸν Ἰουλιανὸ οἱ περισσότεροι εἶναι αὐτὴ τοῦ ἀσυμβίβαστου καὶ γενναίου, καὶ «ἀκέραιου ἀνθρώπου». Ἑνὸς ἄνδρα ποὺ πάλαιψε ἐνάντια στὴν ἐποχή του, κι ἂς ἔχασε. Ἑνὸς ἄσχετου μὲ τὴ σαπίλα καὶ τὴν καμαρίλα τῆς «βυζαντινῆς» ἐποχῆς του.

Στὴν πραγματικότητα, ὅσοι πιστεύουν τέτοια πράγματα ἐκφράζουν εὐσεβεῖς πόθους παρὰ τὴν τεκμηριωμένη ἄποψή τους. Ὁ Ἰουλιανὸς κατέφευγε σὲ κολακεῖες δίχως σταματημὸ πρὸς τὸν αὐτοκράτορα Κωνστάντιο Β’, καὶ δὲν διέφερε σὲ τίποτε, ὡς πρὸς αὐτές, ἀπὸ ἄλλους αὐλοκόλακες τοῦ αὐτοκράτορα, τοὺς ὁποίους ἀργότερα ἐκτέλεσε ὅταν ἀνῆλθε στὸ θρόνο.

Ὅσο καὶ νὰ φοβᾶται κάποιος γιὰ τὴν ἐπιβίωσή του καὶ νὰ φροντίζει γι’ αὐτήν, ποτὲ δὲν θὰ κολάκευε ἕναν ἄνθρωπο τὸν ὁποῖο θεωροῦσε φονιὰ τοῦ πατέρα του. Ὡστόσο, ὁ Ἰουλιανός, ἂν καὶ θεωροῦσε τὸν Κωνστάντιο δολοφόνο τῶν συγγενῶν του, στοὺς ὁποίους συμπεριλαμβανόταν καὶ ὁ πατέρας τοῦ Ἰουλιανοῦ, θεώρησε δουλικὸ καθῆκον του νὰ τὸν ἀπαλλάξει ἀπὸ κάθε ὑποψία γιὰ δολοφονία τῶν συγγενῶν του:

Ἰουλιανοῦ Καίσαρος ἐγκώμιον εἰς τὸν αὐτοκράτορα Κωνστάντιον, ἔκδ. J. Bidez, Lempereur Julien Oeuvres Complètes, τ. 12, Paris 1932, κεφ. 12 (29.11-15):

Κατ’ ἀρχήν, τὰ ἀδέρφια σου, οἱ συμπολίτες σου, οἱ φίλοι τοῦ πατέρα σου, ὁ στρατός, δοκίμασαν τὴν τιμιότητα καὶ τὴ μετριοφροσύνη σου, ἄσχετα ἂν ὑποχρεώθηκες ἀπὸ τὰ πράγματα καὶ δὲν μπόρεσες νὰ ἐμποδίσεις ἄλλους νὰ διαπράξουν μερικὲς ἀκρότητες.

Στὸ παραπάνω ἀπόσπασμα ὁ Ἰουλιανὸς ἀναφέρεται ἐμμέσως στὴ σφαγὴ τῶν συγγενῶν τοῦ Κωνσταντίνου, τὴν ὁποία ὑποτίθεται ὅτι διέταξε ὁ Κωνστάντιος. Γράφει ὅτι δὲν ἔφταιγε ὁ Κωνστάντιος σὲ τίποτα γιὰ τοὺς φόνους καὶ ἰσχυρίζεται ὅτι ἁπλῶς δὲν κατάφερε νὰ τοὺς ἐμποδίσει. Ὁ ἴδιος ὁ Ἰουλιανός, ὅμως, ἀργότερα καὶ σὲ μεταγενέστερο ἔργο του, ἀποκαλεῖ φονεῖς συγγενῶν τους τοὺς Κωνσταντίνο καὶ Κωνστάντιο (Συμπόσιον ἢ Κρονιά, κεφ. 38: «..αἱμάτων συγγενῶν τιννύμενοι δίκας»). Ἔτσι, ὁ Ἰουλιανὸς ψευδόταν ἀθωώνοντας γιὰ τὸ φόνο τοῦ πατέρα του τὸν Κωνστάντιο, δίχως βεβαίως νὰ ἦταν ὑποχρεωμένος -στὰ πλαίσια τῆς λοιπῆς κολακείας του- νὰ ἀναφερθεῖ στὸ ἐπεισόδιο αὐτό, στὸ ἐγκώμιό του πρὸς τὸν Κωνστάντιο. Θὰ μποροῦσε νὰ παραλείψει τὸ φόνο (καὶ) τοῦ πατέρα του παραγεμίζοντας τὸ κείμενο μὲ ἄσχετες κολακεῖες.

Δὲν ξέρω πόσοι ἀπὸ τοὺς σημερινοὺς θὰ κολάκευαν ἀηδιαστικὰ κάποιον ποὺ οἱ ἴδιοι θεωροῦν ὡς δολοφόνο τοῦ πατέρα τους, καὶ μάλιστα θὰ τὸν ἀθώωναν. Ὁ Ἰουλιανὸς ἔπραξε καὶ τὰ δύο. Στὰ πλαίσια τοῦ δικοῦ του ἠθικοῦ πλεονεκτήματος, πιθανόν, καὶ τοῦ ἠθικοῦ πλεονεκτήματος ποὺ συνιστοῦσε ἡ λατρεία τῶν θεῶν.

Ἀλλὰ ὁ Ἰουλιανὸς ἐγκωμιάζει καὶ τὸν Μέγα Κωνσταντίνο.

Ἰουλιανοῦ Καίσαρος, περὶ τῶν τοῦ αὐτοκράτορος πράξεων ἢ περὶ βασιλείας, ἔκδ. J. Bidez, Lempereur Julien Oeuvres Complètes, τ. 12, Paris 1932, κεφ. 2 (119.29-33)

Ὁ πατέρας σου [= ὁ Κωνσταντίνος] ἀπόκτησε καλὰ καὶ ἅγια τὴ μερίδα ποὺ τοῦ ἀνῆκε στὴν αὐτοκρατορία, μετὰ τὸ φυσικὸ θάνατο ἐκείνου ποὺ τὸν γέννησε. Στὴ συνέχεια, ἐλευθέρωσε ἀπὸ τὴν ἀπαίσια σκλαβιὰ τὶς ὑπόλοιπες περιοχές, ποὺ εἶχαν πέσει ἀπὸ τὰ χέρια τῶν αὐτοκρατόρων σὲ χέρια τυράννων.

καί:

Ἰουλιανοῦ Καίσαρος ἐγκώμιον εἰς τὸν αὐτοκράτορα Κωνστάντιον, ἔκδ. J. Bidez, Lempereur Julien Oeuvres Complètes, τ. 12, Paris 1932, κεφ. 6 (18.1-18, 19.1-31):

Μετὰ τὸ θάνατο τοῦ παπποῦ σου [= τοῦ Κωνστάντιου Χλωροῦ], ἡ ἐκλογὴ τοῦ ἴδιου καὶ ἡ ψῆφος ὁλόκληρου τοῦ στρατοῦ ἀνέβασαν στὸ θρόνο τὸν πατέρα σου [= τὸν Κωνσταντίνο]. Μήπως ἡ ἀνδρεία του στὸν πόλεμο δὲν ἔγινε γνωστὴ ἀπὸ τὰ κατορθώματά του κι ὄχι ἀπὸ τὰ λόγια; Γύρισε ὅλη τὴν οἰκουμένη καὶ καθαίρεσε τυράννους, ἀλλὰ ποτὲ νόμιμους βασιλεῖς. Ἐνέπνευσε τέτοια ἀφοσίωση στοὺς ὑπηκόους του, ὥστε οἱ στρατιῶτες, ἀναγνωρίζοντας, μέχρι σήμερα ἀκόμη, τὴ γενναιοδωρία καὶ τὴν καλοσύνη του, ἐξακολουθοῦν νὰ τὸν τιμοῦν σὰν θεό, καὶ οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων καὶ τῆς ὑπαίθρου, ὄχι τόσο γιὰ ν’ ἀπαλλαγοῦν ἀπὸ τὸ βάρος τῆς τυραννίας ἀλλὰ γιὰ νὰ μπορέσουν νὰ γίνουν ὑπήκοοι τοῦ πατέρα σου, εὔχονταν νὰ τοὺς κατανικήσει. Ὅταν ἔγινε κυρίαρχος τοῦ κόσμου, μετὰ τὴν κρίσιμη περίοδο, ὅπου ἡ ἀχόρταγη ἀπληστία τοῦ προκατόχου του εἶχε καταστρέψει τὰ πάντα, ὅπως συμβαίνει σὲ χρονιὲς ξηρασίας, καὶ ἡ φτώχεια βασιλευε παντοῦ, ἐνῶ ὅλα τὰ πλούτη εἶχαν μαζευτεῖ στὶς ἀποθῆκες τοῦ παλατιοῦ, ἐκεῖνος ἄνοιξε τὶς πόρτες καὶ πλημμύρισε τὸν κόσμο μ’ ἕναν χείμαρρο ἀπὸ ἀγαθά. […] Ἴσως ταιριάζει ἐδῶ νὰ ἀναφέρω καὶ τὴν ἔνδοξη Ἀθήνα, τὴν ὁποία ὁ πατέρας σου τίμησε σ’ ὅλη του τὴ ζωὴ μὲ λόγια καὶ μὲ ἔργα. Ὡς αὐτοκράτορας καὶ κυρίαρχος τοῦ κόσμου, δέχτηκε νὰ ὀνομαστεῖ στρατηγὸς αὐτῆς τῆς πόλης, καὶ τὸ ἄγαλμα ποὺ στήθηκε γιὰ τὸν σκοπὸ αὐτό, μαζὶ μὲ τὴν ἀναμνηστικὴ ἐπιγραφή, τοῦ ἔδωσε περισσότερη χαρὰ ἀπ’ ὅ,τι ἡ μεγαλύτερη τιμὴ ποὺ θὰ μποροῦσαν νὰ τοῦ ἀποδώσουν. Γι’ αὐτὸ κι ἐκεῖνος, γιὰ νὰ τὴν ἀνταμοίψει, διέταξε νὰ μοιράζονται δωρεάν, πολλὲς φορὲς τὸ χρόνο, χιλιάδες μέδιμνοι σιτάρι. Ἔτσι, ἡ πόλη ἀπέκτησε ἄφθονη τροφὴ καὶ ὁ αὐτοκράτορας ἐγκώμια καὶ τιμὲς ἀπὸ τοὺς καλύτερους πολίτες.

 

Τί «βυζαντινισμός». Τί σάλιο! Κι ἐγὼ ποὺ νόμιζα ὅτι οἱ κολακεῖες τοῦ ἀνώτερου χριστιανικοῦ κλήρου ἐπὶ Τουρκοκρατίας πρὸς τοὺς Σουλτάνους -ποὺ γιὰ αἰτία τους εἶχαν πολὺ σοβαρότερα προβλήματα ἀπὸ τὴν μεμονωμένη βιολογικὴ ἐπιβίωση ἑνὸς δειλοῦ, ὅπως λ.χ. τὴ συλλογικὴ ἐπιβίωση τῶν ὑπόδουλων στοὺς Ὀσμανοὺς Χριστιανῶν κι ὄχι ἑνὸς ἐπισκόπου ἢ Πατριάρχη- ἦταν πρωτοφανεῖς. Γελάστηκα. Πόσο διαφέρει ὁ Ἰουλιανὸς ἀπὸ τὸν Ἰωάννη Χρυσόστομο ποὺ δημόσια καὶ κατάμουτρα κατήγγειλε τὴν αὐτοκράτειρα, καὶ δὲν λύγισε ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι τὸν ἔστειλαν σὲ ἐξορία καὶ τὸν ἀνάγκαζαν νὰ μετακινεῖται πεζῆ σὲ διάφορα μέρη σὲ ὅλη τὴ Μικρὰ Ἀσία ὥσπου νὰ πεθάνει ἀπὸ τὴν ἐξάντληση. Πόσο διαφέρει ὁ Ἰουλιανὸς ἀπὸ τὸν Ἀθανάσιο, ποὺ ἐξορίστηκε πέντε φορὲς, κυνηγήθηκε στὴν Αἴγυπτο μὲ σκοπὸ νὰ δολοφονηθεῖ, καὶ δὲν ὑποτάχθηκε σὲ κανέναν αὐτοκράτορα.

 

(ἡ μετάφραση εἶναι τοῦ Κάκτου, ἐλαφρῶς τροποποιημένη)

Advertisements
This entry was posted in παλιά και νέα θεότητα, Ύστερη Αρχαιότητα, Ιστορίες, Ρωμανία, ανθρώπινα, ιστορία and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s