ἑλληνικὰ ἐπιγράμματα ἀπὸ τὶς Φίλες, 300-577 μ.Χ.

σάρωση2810

Τὰ ἐπιγράμματα εἶναι σκαλισμένα σὲ διάφορα σημεῖα διάφορων κτηρίων τοῦ νησιοῦ.

1. μετὰ τὸν Διοκλητιανό, ἄγνωστο πότε.

 

Ὁ ἱερώτατο[ς Νεῖ]λος εἰσῆλθεν εἰς τὸ[ν]

πυλῶνα τῆς [πό]λεως Φιλ[ῶν], ἐπὶ Πασῆ-

νις Πατ(ρ)αν(σ)[νοῦ]φις κυβερνήτης Νεί[λου]

[Ν]οφερῶ[ς], ἔτ[ου]ς ἑβδόμου, Θὼθ ε· ΤΟΙ—

ΟΙΚ

— ἔγραψε ΤΟ —

 

Ἐδῶ μνημονεύεται τὸ ἐτήσιο ἀνέβασμα τῆς στάθμης τοῦ Νείλου, ποὺ θεωρεῖτο θεός.

 

2.

434 μ.Χ.

Τὸ προσκύνημα Πασνοῦς ἐκ πατρὸς

Παχουμίου, προφήτης Πτίρεως, ποιῶ πα-

ρὰ τοὺς θεοὺς ὑπὲρ εὐσεβίας χάριν,

ἐπ’ ἀγαθῷ, Ἁθὺρ θ || ἐπὶ ρνα Διοκλητ(ιανοῦ)

Ὁ ἐξαλίψον ταῦτα τὰ γράμ-

ματα, ἐξαλίψουσιν τὸ γέ-

νος αὐτοῦ.

 

Ὁ Πασνοῦς πῆγε στὸ ναὸ τῆς Ἴσιδας, προσκύνησε, καὶ ἄφησε καὶ μιὰ κατάρα γιὰ ὅσους τοῦ καταστρέψουν τὸ ἐπίγραμμα. Τὸ χρονολογικὸ σύστημα στὴ βυζαντινὴ Αἴγυπτο ξεκινοῦσε ἀπὸ τὸ 1ο ἔτος τῆς βασιλείας τοῦ Διοκλητιανοῦ (284 μ.Χ.). Ἁθὺρ ἢ ΑΘΩΡ εἶναι ἕνας αἰγυπτιακὸς μήνας (10 Νοεμβρίου ὣς 9 Δεκεμβρίου)

 

3.

α’ τρίτο τοῦ 5ου αἰ.

 

Πανουχῆμ

Ταβολβόλου

 

ὁ Πανουχὴμ πῆγε νὰ προσκυνήσει τὴν Ἴσιδα, καὶ χάραξε αὐτὸ τὸ λιτὸ ἐπίγραμμα.

 

4.

Μεταξὺ 449-468

 

Ἐπὶ τῆς ἐξουσίας τοῦ κυρίου

μου τοῦ μεγαλοπρ(επεστάτου) καὶ ἀνδρ(ειοτάτου)

κόμιτος τοῦ θείου κονσιστωρ(ίου)

καὶ τῶν στρ(ατιωτικῶν) ταγμάτων τοῦ

Θηβαϊκοῦ λιμίτου Φλ(αουίου) Δαμο-

νίκου, σπουδῇ καὶ ἐπιεικίᾳ

τοῦ εὐλαβ(εστάτου) ἐπισκόπου

Ἄπα Δανιηλίου ἀνανεώθη

καὶ τοῦτο τὸ μέρος τοῦ τεί-

χους ἀπὸ θεμελίων εἰς

τέλος, Χοιὰκ ιε, γ // ἰνδ(ικτίωνος).

Σάτυρος διαγέ(γραφε)

 

Ἐδῶ, ὁ ἐπίσκοπος βοηθᾶ στὴν ἐπισκευὴ τοῦ τείχους τῶν Φιλῶν, ἐργασία ποὺ περιλαμβανόταν στὰ καθήκοντα κάθε ἐπισκόπου τῆς Ὕστερης Ἀρχαιότητας. Ἐνῶ ὑπῆρχε χριστιανὸς ἐπίσκοπος, γίνονταν ἀκόμη τελετουργίες τῆς Ἴσιδας. Χοιὰκ εἶναι ἕνας μήνας [10 Δεκεμβρίου ὣς 8 Ἰανουαρίου]. Τὸ «λίμιτο» εἶναι τὰ σύνορα. «Θηβαϊκὸ» εἶναι ἡ ἀναφορὰ στὶς αἰγυπτιακὲς Θῆβες, στὸ Λοῦξορ, καὶ τὸ σύνορο φύλαγε στρατιωτικὴ δύναμη ὑπὸ τὸν Φλάβιο Δαμόνικο, ποὺ εἶχε τὸ ἀξίωμα (ὅπως ὅλοι ὅσοι φύλαγαν τὰ νότια βυζαντινὰ σύνορα στὴν Αἴγυπτο) τοῦ «κόμη».

 

5.

450-468 μ.Χ.

 

† Ἐπὶ τῆς ἐξουσία[ς τοῦ]

κυρίου μας τοῦ με[γαλο]-

πρ(επεστάτου) καὶ ἀνδρ(ειοτάτου) κόμι[τος]

Φλ(αουίου) Δαμονίκου, ἀνε[νεώθη]

καὶ τοῦτο τὸ μέρ[ος τοῦ]

τείχους, τῶν ἀνα[λω]-

μάτων παρεχομ[ένων]

παρ(ὰ) τοῦ εὐλαβ(εστάτου) ἐπ[ισκόπου]

Ἄπα Δανιῆλ, Θῶ[θ]

τῇ δ ἰνδι[κτίωνι].

 

Ἐδῶ μαθαίνουμε γιὰ μιὰ ἐπισκευὴ τοῦ τείχους τῶν Φιλῶν στὴν ὁποία βοήθησε ὁ ἐπίσκοπός της Δανιήλ. Θῶθ ἢ ΘΩΟΥΤ ἦταν ὁ πρῶτος αἰγυπτιακὸς μήνας τοῦ ἔτους (11 Σεπτεμβρίου ὣς 10 Ὀκτωβρίου)

 

6.

20 Δεκεμβρίου 452 μ.Χ.

 

Τὸ προσκύνημα

Σμητχῆμ ὡ πρωτο-

στολιστής, ἐκ πατρὸς

Παχουμίου προφή-

του, μητρὸς Τσεν-

σμῆτ· ἐγενάμην

πρωτοστολιστὴς

ἐπὶ ρξε Διοκλητιανοῦ

ἦλθα ἐνταῦθα

καὶ ἐποίησα τὸ

ἔργον μου ἅμα

καὶ τοῦ ἀδελφοῦ

μου Σμητό, διάτο-

χος τοῦ προφήτου

Σμῆτ, υἱὸς Παχουμίου

προφήτου· ε[ὐχ]αριστ-

τοῦμεν τῇ [δ]εσποίνῃ

ἡμῶν Ἶσις [καὶ τῷ] δεσ-

πότῃ ἡμ[ῶν Ὄσ]ιρις

ἐπ’ ἀγαθῷ, [σήμ]ερον,

Χοιὰκ κγ // [ρξ]θ //

Διοκλη[τια]νοῦ

 

Ὁ Σμητχῆμ πάει στὸ ναὸ τῆς Ἴσιδας καὶ τελεῖ διάφορες τελετουργίες. «Πρωτοστολιστὴς» εἶναι κάποιος βαθμὸς ἱεροσύνης, ὅπως καὶ ὁ «προφήτης».  Τόσο οἱ Χριστιανοὶ ὅσο καὶ οἱ Ἐθνικοὶ τῆς βυζαντινῆς Αἰγύπτου ἀκολουθοῦσαν τὸ ἴδιο χρονολογικὸ σύστημα καὶ τοῦς αἰγυπτιακοὺς μῆνες.

 

7.

454 μ.Χ.

Σμηταχάτης

Σμητό, μητρὸς

Τσαουῆλ, ροα

 

8.

467 μ.Χ.

 

Ἐπὶ Σμῆτ ἀρχιπρο-

φήτης, Πασνοῦς

υἱὸς Παχυμίου ρογ

Διοκλητιανοῦ· ἐγὼ εἰμι ὁ

πρωτοκλίναρχος

ΑΤ οὐκ ἐπέρασαν ὁ θεὸς ἕως τῆς ΕΠ

 

Αὐτὸ εἶναι τὸ τελευταῖο παγανιστικὸ ἐπίγραμμα στὶς Φίλες, δηλαδὴ τὸ τελευταῖο ἐπίγραμμα ποὺ ἀναφέρεται σὲ παγανιστικὴ τελετουργία. Μετά, τέλος, χωρὶς νὰ ὑπάρχει ἀναφορὰ σὲ βίαιο σταματημό. Ἀρκετοὶ ἀπὸ τὸ ὅλο καὶ μικρότερο ἱερατεῖο τοῦ 5ου μ.Χ. αἰ. δὲν ἦταν κἂν Αἰγύπτιοι, ἀλλὰ Νούβιοι καὶ Βλέμμυες, δηλαδὴ ἐκτὸς βυζαντινῶν συνόρων.

 

9.

Μετὰ τὸ 537

 

Ἐγένετο ὁ τόπος οὗτος

ἐν ὀνόμ[ατι τῆς ἁγίας κ]αὶ

ὁμοουσί[ου Τριάδος οἶ]κος

τοῦ [ἁγίου Στεφάνου ἐ]πὶ

τ[οῦ θεοφιλ(εστάτου) πατρὸς ἡμ]ῶν

τ[οῦ ἄπα Θεοδώρου τ]οῦ

ἐ[πισκόπου· ὁ θεὸς αὐτ]ὸν

δι[αφυλάξῃ ἐπὶ μή]κισ-

[τον] χρό[νον]

 

Ἀναφορὰ στὴ μετατροπὴ τοῦ πρόναου τῆς Ἴσιδας σὲ ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Στεφάνου. Ἡ χρονολογία εἶναι ἄγνωστη, καθὼς ὁ Θεόδωρος ἦταν ἐπίσκοπος ἀπὸ 530 ὣς τὸ 580 περίπου. Ὁ ναὸς δὲν μετετράπη καὶ ἡ εἴσοδος, ἀπὸ τὸν πρόναο στὸ ναό, τειχίστηκε.

 

10.

Ἕνα ἐπίγραμμα στὴν εἴσοδο στὸ ναό, τῆς ἴδιας ἐποχῆς:

 

Ὁ σταυρὸς

†ἐνίκησεν,

ἀεὶ νικᾷ †††

 

Ἀντὶ γιὰ τὸ «νενίκηκε» (βλ. τὸ «νενίκηκά σε, Σολομών» τοῦ Ἰουστινιανοῦ, στὸν ἴδιο αἰώνα), στὴν λαϊκὴ γλώσσα ἔχει ἐπικρατήσει τὸ «ἐνίκησα»῎

Στὴ φωτογραφία, στὴ δεξιὰ εἰκόνα.

σάρωση2811

 

11.

Στὸ ἴδιο γεγονός:

 

Τῇ τοῦ δεσπότου ἡμῶν Χριστοῦ φιλαν-

[θρω]πίᾳ μετασχηματισάμενος ὁ θεο-

[φιλ]έστατος ἄπα Θεόδωρος ἐπίσκοπος

[τὸ] ἱερὼν τοῦτο εἰς τόπον τοῦ ἁγίου Στε-

φάνου· ἐπ’ ἀγαθῷ ἐν δυνάμει Χριστοῦ· †

ἐπὶ τοῦ εὐλαβεστάτου Ποσίου διακόνου

καὶ προεστῶτος †

 

 

12.

† Ἐγὼ Ἀάρων Νο|υβα

δοῦλος

[Ἰ](ησοῦ)ς

 

ἕνα ἐπίγραμμα χριστιανοῦ ἀπὸ τὴ Νουβία (νότια τῆς Αἰγύπτου) ποὺ ἐπισκέφτηκε τὴν ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Στεφάνου. Ὁ ἐκχριστιανισμὸς τῆς Νουβίας εἶχε ἀρχίσει.

 

13.

577 μ.Χ.

 

Τῇ τοῦ δεσπότου (θ)εοῦ προνοίᾳ καὶ τύχῃ τῶν

εὐσεβεστάτων ἡμῶν δεσποτῶν Φλα(βίου) Ἰουστίνου

καὶ Αἰλίας Σοφίας αἰωνίων Αὐγούστων καὶ Αὐτο-

κρατόρων καὶ τοῦ θεοφυλάκτου Καίσαρος Τιβερίου

Νέου Κωνσταντίνου καὶ φιλανθρωπίᾳ Θεοδώρου τοῦ

πανευφήμου δεκουρίωνος καὶ δουκὸς καὶ αὐγουσταλί-

ου τῆς Θηβαίων χώρας τὸ α ἀνεκτίσθη τὸ τεῖχος τοῦτο

εὐχαῖς τῶν ἁγίων μαρτύρων καὶ τοῦ ὁσιωτάτου ἄββα Θεοδώρου

ἐπισκ(όπου) ἐκ σπουδῆς καὶ ἐπιεικίας Μηνᾶ τοῦ λαμπρ(οτάτου) σιγγουλαρίου τῆς

δουκιανῆς τάξεως, ἐν μηνὶ Χοίακ ιη, ἰνδικ(τίωνος) ια, ἐπ’ ἀγαθῷ †

 

Στὰ 577 βασίλευε ὁ Ἰουστίνος καὶ εἶχε ἤδη ἀναγορεύσει σὲ διάδοχό του τὸν Τιβέριο. Ὁ Θεόδωρος εἶναι ἀκόμη ἐπίσκοπος, καὶ γιὰ τὴν ἐπισκευὴ τοῦ τείχους χρειάστηκε ἡ βοήθεια τοῦ Θεόδωρου, ποὺ ἦταν δοὺξ καὶ αὐγουστάλιος τῆς περιοχῆς τῶν Θηβῶν (εἶχε τὴν πολιτικοστρατιωτικὴ ἐξουσία), καθὼς καὶ τοὺ Μηνᾶ.

Στὸ νοτιότατο ἄκρο τῆς ἀρχαίας Αἰγύπτου, ἀκόμη καὶ οἱ γηγενεῖς λάτρεις, Αἰγύπτιοι καὶ Νούβιοι-Αἰθίοπες, τῶν αἰγυπτιακῶν θεοτήτων, σκαλίζουν τὶς ἐπιγραφές τους στὰ ἑλληνικά. Καὶ τὸ ἴδιο πράγμα συνεχίζεται ὅταν ὁ τόπος ἐκχριστιανίζεται πλήρως. Μιὰ μικρὴ Ἑλλάδα. Γνωστή, δυστυχῶς, μόνο ὡς «αἰγυπτιακὸ ἀξιοθέατο».

Συγκεντρωτικά, ὅλα τὰ ἐπιγράμματα στὶς Φίλες ἐδῶ.

Μπορεῖ Ἐθνικοὶ καὶ Χριστιανοὶ νὰ μάλωναν γιὰ τὴν κατοχὴ τοῦ νησιοῦ. Ὡστόσο οἱ Μουσουλμάνοι (Αἴγυπτος) καὶ οἱ ἄθεοι (ΕΣΣΔ)  βούλιαξαν τὸ νησὶ ἐξαιτίας τῶν φραγμάτων τοῦ Νείλου, ποὺ χτίστηκαν μεταπολεμικά. Ἐδῶ μιὰ ἐντυπωσιακὴ φωτογραφία ἀπὸ τὴν ἄνοδο τῆς στάθμης τοῦ ποταμοῦ, ποὺ τελικὰ κατάπιε τὸ τόσο ἱστορικὸ αὐτὸ νησί.

σάρωση2808

Advertisements
This entry was posted in Ύστερη Αρχαιότητα, Αίγυπτος and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s