Βυζαντινὴ Πολυκατοικία (ΒΠ)

Ἡ πολυκατοικία ἐδῶ καὶ 70 χρόνια κυριαρχεῖ βασανιστικὰ πάνω στὶς ἑλληνικὲς πόλεις. Ἀντικρίζοντάς την σοῦ δημιουργοῦνται τὰ γνωστὰ ἀρνητικὰ συναισθήματα, ποὺ εἶναι παρόντα σὲ ταινίες, τραγούδια, διηγήματα. Συναισθήματα ὅπως ἐκεῖνο τοῦ ἀπρόσωπου, τῆς ἔλλειψης ἐπικοινωνίας μὲ τὸν γείτονα, τῆς σκληρότητας ὅμοιας μὲ τοῦ τσιμέντου καί, ἐσχάτως, τῆς τρομερῆς ζέστης κατὰ τὰ καλοκαίρια.

Ωστόσο, ἡ πολυκατοικία ἦταν ἕνας συνηθισμένος τύπος κατοικίας στὸν ἑλληνορωμαϊκὸ κόσμο, τουλάχιστον ἀπὸ τὸν 1ο αἰ. ὣς τὸν 14ο αἰ. μ.Χ. Τὰ κείμενα καὶ οἱ πηγὲς ποὺ τὸ ἀποδεικνύουν ὑπάρχουν στὸ διαδίκτυο (Χρυσόστομος, Κομνηνή, Ἀρμενόπουλος κ.ἄ.). Νὰ μὴν τὰ παραθέσω.

Τὰ προβλήματα τῆς ζωῆς σὲ μιὰ πολυκατοικία ἀναφέρονται στὴν ἑλληνικὴ γραμματεία πολὺ νωρίτερα ἀπὸ τὸν ὑπαρξισμὸ τῆς Μεταπολίτευσης ἢ τὶς πρῶτες νύξεις στὶς ταινίες τοῦ ‘60. Ὁ Ἰωάννης Τζέτζης (12ος αἰ.) σὲ ἐπιστολή του (ιη’) γράφει ὅτι

«ζοῦσε στὸ μεσαῖο πάτωμα ἑνὸς τρίπατου σπιτιοῦ. Ἀποπάνω του κατὰ κακή του τύχη κατοικοῦσε ἕνας πολύτεκνος παπὰς ποὺ μαζὶ μὲ τὰ παιδιά του συντηροῦσε καὶ μερικὰ γουρουνόπουλα. Ὅταν δὲ οἱ ἔνοικοι τοῦ πάνω πατώματος κατουροῦσαν, γράφει ὁ Τζέτζης στὴν ἐπιστολή του, παρήγαγαν τόσα πολλὰ ὑγρά, ὥστε σχημάτιζαν ποταμοὺς ναυσιπόρους. Γιὰ νὰ γλιτώσει ἀπὸ τὸν ἄνωθεν ἐπιρρέοντα κατακλυσμὸν ἔπρεπε νὰ ἐπισκευάσει τὸν σωλήνα τῶν ἀκαθάρτων ὑδάτων ποὺ εἶχε χαλάσει ἀκριβῶς πάνω ἀπὸ τὸ ὑπέρθυρόν του, ἀπὸ τὸ ὁποῖο ἔμπαιναν μέσα στὸ διαμέρισμά του τὰ νερὰ τῆς ἀποχέτευσης του πολυτέκνου ἱερέως. Γιὰ τὴν ἀντικατάσταση τοῦ ὀχετοῦ χρειαζόταν, πληροφορεῖ τὸν ἀλληλογράφο του ὁ Τζέτζης, μία πλάκα ὣς ἕναν πήχη μάκρος καὶ τρία κοφίνια ἀσβέστη. Ἤλπιζε πάντως, αὐτὰ τὰ ὑλικὰ νὰ τοῦ τὰ στείλει ὁ ἀποδέκτης τῆς ἐπιστολῆς του σὲ ἔνδειξη τῆς φιλοτιμίας καὶ τῆς φιλίας του»,

ὅπως τὴν ἀναφέρει ὁ Ἀπ. Καρπόζηλος σὲ ἄρθρο του γιὰ τὶς τουαλέτες στὸ Βυζάντιο.

Δὲν θὰ διαφωνοῦσα μὲ τὴν ἄποψη ὅτι ἀπὸ τὴν παραπάνω ἐπιστολὴ τοῦ 12ου αἰ. ἀπουσιάζει ὁ μελοδραματικὸς ὑπαρξισμὸς τοῦ 20οῦ αἰ. καὶ ἡ κενολογία τοῦ ἕλληνα σεναριογράφου, ἡ καταστασιακὴ νοηματο-ἀμπελοφιλοσοφία τοῦ συγγραφέα τοῦ ’80. Τὰ προβλήματα τοῦ Τζέτζη, ὅπως συμβαίνει πρὶν ἀπὸ τοὺς Νέους Χρόνους καὶ τὴν μετεμφυλιακὴ περίοδο, εἶναι ὑπαρκτὰ καὶ ὄχι ὑποκειμενικά· ὄχι ζητήματα δυστυχίας μιᾶς ὕπαρξης ποὺ ἔχει χάσει τὴν ἁρμονία τῆς ψυχῆς της. Εἴπαμε: ὁ κόσμος γιὰ μᾶς ξεκίνησε τὸ 1950· πιὸ πρίν, τὸν κατοικοῦσαν πιθηκάνθρωποι. Μέσα στὴν ἱστορική μας ἀπομόνωση, ὡς μεταπολεμικὰ κατασκευάσματα, νομίζουμε πὼς ἀνακαλύπτουμε τὸν κόσμο ἀπὸ τὴν ἀρχή. Ἔχει βάλει τὸ χεράκι της καὶ ἡ δυστυχία τῆς Ἱστορίας (τὸ Ἰσλὰμ καὶ τοὺς Δυτικούς, ἐννοῶ), δὲ λέω, καὶ χάθηκε ἡ συνέχεια σὲ κάποιο βαθμό. Ἀδυνατοῦμε νὰ χωνέψουμε ὅτι ὑπῆρξε ἕνας κόσμος ὅπου ἡ ὁριζόντια ἰδιοκτησία ἦταν παρούσα, σὲ νομικὰ κείμενα καὶ ὑλικῶς, 1.000 καὶ 2.000 χρόνια πρὶν ἀπὸ τὴν νεοελληνικὴ ἀντιπαροχή.

Ἐννοεῖται ὅτι τὰ περὶ ἀπρόσωπης μοντέρνας πόλης προκαλοῦν ἀμηχανία. Ἡ Κωνσταντινούπολη εἶχε πληθυσμὸ μεταξὺ μισοῦ καὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Ἡ Ἀλεξάνδρεια ἀπὸ 100 ἕως 600 χιλιάδες. Ἡ Θεσσαλονίκη ἕως 200.000. Πόσο «ἀδιαμεσολάβητες» καὶ αὐθεντικὲς (τί ξεπεσμός, οἱ λέξεις αὐτές) σχέσεις εἶχε κάποιος ποὺ ἔβγαινε ἀπὸ τὸ σπίτι του σὲ τέτοιες πόλεις, ψώνιζε, δούλευε, πήγαινε στὰ μαζικὰ θεάματα καὶ διασκεδάσεις, διαδήλωνε;

Δυστυχῶς, ἀντίστοιχα προβλήματα σὲ ρωμέικες πολυκατοικίες δὲν ἔχω βρεῖ ἀλλοῦ νὰ ἀναφέρονται, σίγουρα θὰ ἀναφέρονται ὡστόσο. Καὶ δὲν ἐξιδανικεύω τὴν πολυκατοικία ἐπειδὴ ὑπῆρχε καὶ στὴν ρωμαϊκὴ καὶ ρωμέικη περίοδο, ἀλίμονο. Ἄσε ποὺ δὲν μάθαμε ἂν ὁ Τζέτζης ἔσκαγε τὰ καλοκαίρια.

Παρακάτω, ἕνα ὁμοίωμα κατοικίας τῆς ρωμαϊκῆς ἐποχῆς, ἀπὸ τὸ Ἅγιον Ὅρος:

σάρωση2724

Advertisements
This entry was posted in παράδοση, Ύστερη Αρχαιότητα, βυζαντινή αρχιτεκτονική, κοινωνία and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s