Ἡσυχαστικὴ ἔριδα – ταξικότητα

Ἡ κλασσικὴ μαρξιστικὴ καὶ φιλελεύθερη-ἀντιχριστιανικὴ ἀντίληψη γιὰ τὸ Βυζάντιο καὶ τὴ μυθικὴ διαμάχη «Οὑμανιστῶν» καὶ… «Σκοταδόψυχων» δείχνει πόση διανοητικὴ τεμπελιά –εἰδικὰ στὴν Ἑλλάδα– πρέπει νὰ καταπολεμήσει κάποιος γιὰ νὰ κατανοήσει τὴ βυζαντινὴ ἱστορία. Παρακάτω, ἀπόσπασμα ἀπὸ τὴν κλασσικὴ Βυζαντινὴ Χιλετία τοῦ Μπέκ γιὰ τὴν ἡσυχαστικὴ ἔριδα:

 

Τὰ ὅρια αὐτῶν τῶν ὁμάδων διαπερνοῦν τὶς κοινωνικὲς τάξεις, τὰ «κόμματα» μποροῦν νὰ ἐπικαλύπτουν γιὰ δεκαετίες καὶ αἰῶνες τὶς ταξικὲς διαφορές, ἡ πελατεία μπορεῖ νὰ συμμετέχει στὸ «κόμμα» καὶ τὸ στρῶμα ὅπου ἀνήκει ὁ πάτρωνάς της, μικτὲς μορφὲς παρουσιάζονται κάθε τόσο -ἡ ζωὴ καὶ ἡ δράση τῆς βυζαντινῆς κοινωνίας δὲν μποροῦν νὰ περιγραφοῦν μὲ φορμαλιστικὸ τρόπο. Ἴσως τὸ καλύτερο παράδειγμα γι’ αὐτὴ τὴν ἀλληλοδιείσδυση ἀνάμεσα σὲ διάφορες συνομαδώσεις εἶναι ἡ ἡσυχαστικὴ διένεξη, τὸν 14ο αἰώνα. … Θὰ διακρίνουμε τὰ πιὸ διαφορετικὰ ἐπιμέρους μέτωπα:

 

Παλαμικοὶ θεολόγοι – Ἀντιπαλαμικοί

Καντακουζηνοὶ καὶ ὀπαδοί τους – Παλαιολόγοι καὶ ὀπαδοί τους

Ἀντιουμανιστές – Οὐμανιστές

Συντηρητικοί – Κοινωνικοὶ μεταρρυθμιστές

Ἀντιλατίνοι – Λατινόφρονες

 

Ἐπιπρόσθετα, ὅ,τι πρέπει νὰ τοποθετηθεῖ δεξιὰ ἢ ἀριστερὰ ἀπὸ τὶς διαχωριστικὲς γραμμές. Σχεδὸν καθένας ποὺ πῆρε μέρος σ’ αὐτὴ τὴν ἀναμέτρηση μπορεῖ νὰ βρεῖ μιὰ θέση ἐδῶ· π.χ. γιὰ τὸν ἴδιο τὸν Παλαμᾶ ἀλλὰ καὶ γιὰ μερικοὺς ἄλλους, μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι καὶ στὰ πέντε σημεῖα ἀνῆκε στὴν ἀριστερὴ ὁμάδα. Ἀνάλογα φαινόμενα παρατηροῦμε μερικὲς φορὲς καὶ στὴ δεξιὰ ὁμάδα. Ἀλλὰ κατὰ βάθος αὐτὴ ἡ ταξινόμηση εἶναι μιὰ ἁπλὴ ἀφαίρεση, βασισμένη σὲ ἕναν ὑπερβολικὰ μικρὸ ἀριθμὸ περιπτώσεων. Αὐτὸ ποὺ δίνει στὶς διάφορες ὁμάδες τὴν πραγματικὴ συνοχή τους εἶναι (καὶ αὐτὸ ὄχι πάντα) ἡ ἀντίθεση παλαμισμοῦ – ἀντιπαλαμισμοῦ, μὲ τὴν προϋπόθεση βέβαια ὅτι τυποποιοῦμε ὅσο γίνεται περισσότερο αὐτὰ τὰ ζευγάρια ἀντιθέσεων ποὺ ἀναφέραμε πιὸ πάνω, δηλαδὴ τὰ ἀδειάζουμε ἀπὸ τὸ ἀρχικό τους νόημα. Ὁ αὐτοκράτορας Καντακουζηνός, ποὺ φυσικὰ ἀνήκει στὴν ἀριστερὴ πλευρά, εἶναι τόσο λίγο ἀντιουμανιστὴς ὅσο ὁ Νικηφόρος Γρηγορᾶς, στὴ δεξιὰ πλευρά, συμπαθεῖ τοὺς κοινωνικοὺς μεταρρυθμιστὲς καὶ ἐπαναστάτες τῆς Θεσσαλονίκης καὶ τῆς Θράκης. Ὁ Δημήτριος Κυδώνης εἶναι «λατινόφρων», ἀλλὰ ἀνήκει μᾶλλον στους φίλους τῶν Καντακουζηνῶν παρὰ τῶν Παλαιολόγων –τουλάχιστο γιὰ ἕνα μεγάλο χρονικὸ διάστημα. Ἡ αὐλὴ τῆς αὐτοκράτειρας Ἄννας, μαζὶ μὲ τὸν πατριάρχη Καλέκα, ποὺ ἀναδείχθηκε χάρη στὸν Καντακουζηνό, μπορεῖ φυσικὰ νὰ καταταχτεῖ στοὺς φίλους τῶν Παλαιολόγων, ἀλλὰ δὲν μποροῦμε νὰ θεωρήσουμε αὐτὸ τὸν κύκλο συλλήβδην καὶ ἐξαρχῆς ἀντιπαλαμικό. Ἡ ἀντίθεση παλαμισμοῦ – ἀντιπαλαμισμοῦ παραμένει τὸ κυρίαρχο στοιχεῖο, ἀλλὰ οἱ ὀπαδοὶ τῆς καθεμιᾶς ἀπὸ τὶς δύο μεγάλες παρατάξεις ἦταν ἑτερόκλητοι καὶ εἶχαν τὰ πιὸ διαφορετικὰ κίνητρα. … Ἡ διαχωριστικὴ γραμμὴ ἀνάμεσα στὶς παρατάξεις περνάει μέσα ἀπὸ ὅλες τὶς τάξεις, ὅλα τὰ στρώματα, ἀκόμα καὶ μέσα ἀπὸ τὶς οἰκογένειες. …. Τὰ κόμματα ὑπάρχουν, ἀλλὰ ἡ διαχωριστικὴ γραμμὴ ἀνάμεσά τους εἶναι ἄλλοτε ρευστὴ καὶ κυματοειδής, ἄλλοτε τεθλασμένη. Ἡ βυζαντινὴ κοινωνία βρίσκεται σὲ πλήρη κίνηση. Θὰ ἦταν καθαρὴ αὐταπάτη ἂν θέλαμε νὰ συσχετίσουμε αὐτὴ τὴν κινητικότητα μὲ τὴν κλασικὴ κοινωνικὴ διαστρωμάτωση.

 

Advertisements
This entry was posted in Ρωμανία, θρησκεία, κοινωνία and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s