Βασίλειον Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς

athens-environs-piraeus-aspropyrgos-acharnes-greece-baedeker-1911-old-map-254363-p

Ἡ Ἀθήνα στὶς ἀρχὲς τοῦ 20οῦ αἰώνα. Πηγή, γιὰ καλύτερη ἀνάλυση

Ὅπως εἶπα ἀλλοῦ, εἶναι ἀναμενόμενο ὅτι ἐξαιτίας τοῦ ἑλληνικοῦ τοπικισμοῦ ἡ περιοχὴ ποὺ θὰ ἀπελευθερωνόταν πρώτη καὶ θὰ ἔφτειαχνε Ἑλληνικὸ Κράτος, θὰ τὸ ἀντιμετώπιζε ὡς οἰκογενειακή της ἰδιοκτησία. Τὸ μεγάλο πρόβλημα ἦταν ὅτι ὡς τελικὴ πρωτεύουσα δὲν ἐπιλέχθηκε μιὰ ὑπαρκτὴ νοτιοελληνικὴ πόλη, ὥστε τουλάχιστον ὁ πολιτισμός της νὰ ἔχει κάτι τὸ τοπικὰ ἑλληνικό, ὅπως π.χ. βλέπουμε τὶς διαφορετικὲς τοπικὲς ἰδιοτροπίες καὶ συνήθειες μετακινούμενοι ἀπὸ τὰ Γιάννενα στὴ Λαμία. Ἀλλὰ φτειάχτηκε ἐκ τοῦ μηδενὸς μιὰ πόλη μὲ ἀποτέλεσμα ὁ πολιτισμός της νὰ μπορεῖ νὰ τροποποιεῖται ἀπεριόριστα καὶ ἄσχετα μὲ τὸ πολιτισμικὸ ὑπόβαθρο τοῦ τόπου. Ἡ τροποποίηση αὐτὴ δὲν γινόταν ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες.

Ἔτσι, εἶναι ἀλήθεια ὅτι Πελοποννήσιοι, Ρουμελιῶτες καὶ Κρητικοὶ ἔκαναν τσιφλίκι τους τὸ κράτος αὐτό. Ὡστόσο, ἔπρεπε οἱ ἴδιοι νὰ περάσουν -στὸν τόπο τους- μέσα ἀπὸ τὴ μηχανὴ τοῦ κιμᾶ. Ἡ ὁποία δὲν ἔβγαζε ἕναν κιμὰ λ.χ. 2/3 πελοποννησιακὸ, 1/4 ρουμελιώτικο καὶ τὸ ὑπόλοιπο κρητικό. Ἀλλὰ π.χ. 2/3 εὐρωπαϊκὸ καὶ τὸ ὑπόλοιπο ἑλληνικό. Τὸ εὐρωπαϊκὸ ποσοστὸ μπορεῖ νὰ ἦταν διαφορετικό, ἀλλὰ αὐξανόταν μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου, σὰν μιὰ μαύρη τρύπα ποὺ ρουφοῦσε τὰ πάντα. Ἔφτανες στὴν Ἀθήνα ὡς Χ χωριάτης, καὶ ἔβγαινες -κι ἔμενες- ὡς Δυτικός. Δὲν ἔχω ὑπόψη μου κάποιο συνεπὲς πολιτικὸ πρόγραμμα 200 ἐτῶν -παρὰ τὶς διακηρύξεις λογίων ὑπὲρ τοῦ ἐκδυτικισμοῦ- ἀλλὰ ἔτσι συνέβη. Χωρὶς συνωμοσίες. Βόλευε ὅλους ὅσοι ἦταν στὰ πράγματα. Τὸ διαφορετικὸ ὑπόστρωμα θάφτηκε, ἔτσι ὥστε νὰ εἶναι διακριτὸ μόνο ἂν -πέρα ἀπὸ τὶς καταλήξεις τῶν ἐπωνύμων- ἔχεις ἐπαφὴ μὲ τοὺς τόπους καταγωγῆς, εἴτε ἀφορᾶ συμπεριφορὲς εἴτε φυσιογνωμικὰ χαρακτηριστικά. Ὅσο μάλιστα οἱ ἐπιμειξίες πολλαπλασιάζονται, τὸ ὑπόστρωμα γίνεται ὅλο καὶ πιὸ δύσκολο νὰ κατανοηθεῖ καὶ βουλιάζει ἀκόμη περισσότερο.

Ἐξαιτίας κι ἄλλων περιστατικῶν, ὅλη ἡ Ἑλλάδα κατέληξε μιὰ Ἀθήνα. Μπορεῖ νὰ μὴν ἔγινε ἀρχαιοελληνικὴ Ἀθήνα, ὡστόσο ἔγινε ἔθνος-πόλη καὶ ἔπαψε νὰ εἶναι ἑλληνικὴ Ἑλλάδα. Ὁ ἐξαθηναϊσμὸς ἦταν ἕνα τεράστιο καὶ μακροχρόνιο πρωτοφανὲς πείραμα, ἀκριβῶς ἐπειδὴ ἀφορᾶ ἕνα ὁλόκληρο ἔθνος σὲ μιὰ καινούργια πόλη ἐπὶ δεκαετίες. Μόνο ὅσοι ἔφυγαν τὸ ’50-’60 στὴν ἔσχατη Δύση διατήρησαν τὰ χωριάτικά τους, τὰ ὁποῖα λ.χ. Γερμανοὶ καὶ Γάλλοι διατηροῦν σὲ πολὺ μεγαλύτερο βαθμό. Πόλεις ὅπως ἡ Θεσσαλονίκη, διατήρησαν περισσότερο ἀτόφια τὴν ἑλληνικότητά τους ἀκριβῶς ἐπειδὴ δὲν συνέρρευσαν τυχαῖοι πληθυσμοὶ ἀπὸ παντοῦ ἀλλὰ κατὰ βάση Μακεδόνες καὶ πρόσφυγες τοῦ ’22, ὥστε νὰ ὑπάρχει μὲν μιὰ σκυλάδικη ψυχοσύνθεση (μὴν ξεχνᾶμε ὅτι κι ἡ Θεσσαλονίκη ἄδειασε ἀπὸ τὸν μὴ ἑλληνικὸ πληθυσμό της, ποὺ ἀποτελοῦσε ἕνα 60% -εἶχε ὡστόσο ἀστικὴ ζωή), ἀλλὰ π.χ. τὸ δυτικομακεδονίτικο καὶ τὸ ποντιακὸ-μικρασιατικὸ ὑπόβαθρο (ποὺ εἶχαν ἐπαφὴ μὲ ἀστικὸ τρόπο ζωῆς) νὰ εἶναι διακριτὰ μὲ τὸ παραπάνω -καὶ χωρὶς νὰ συνιστοῦν λόγο εἰρωνείας ἢ ὑπόνοια πνευματικῆς καθυστέρησης, ὅπως στὴν ρὸκ (ἀλλὰ καὶ σκυλάδικη) Ἀθήνα. Συγκριτικά, μπορεῖ νὰ δεῖ καθένας πόσο ἔχασαν τὴν ποντιακότητα καὶ τὴ μικρασιατικότητα οἱ πρόσφυγες τοῦ ’22 στὴν Ἀθήνα: Δὲν τοὺς καταλαβαίνεις σχεδὸν καθόλου. Ἀναφέρομαι στὴ Θεσσαλονίκη, ἐπειδὴ μόνο αὐτὴ ἔχει μεγέθη σχετικὰ μεγάλα σὲ σχέση μὲ μιὰ Κομοτηνὴ ἢ μιὰ Ἄρτα, ποὺ εἶναι τυπικὲς ἐπαρχιακὲς πόλεις τῶν 50-100 χιλιάδων. Ἡ περίπτωση τῆς Κρήτης πρέπει νὰ ἐνταχθεῖ σὲ ἄλλο παράδειγμα (ἀφοῦ ἡ «φυλετικὴ» ὁμοιογένεια ὑπάρχει), αὐτὸ τῆς τουριστικῆς μετάλλαξης ὅλων τῶν νησιωτικῶν περιοχῶν. Μπορεῖ στὴ Μύκονο νὰ παίζουν ἀκόμα νησιώτικες γκάιντες, μὲ τόσα ἑκατομμύρια τουριστῶν ὅμως καὶ γιὰ τουλάχιστον 6 μῆνες τὸ χρόνο, τὸ ἄθροισμα μοιάζει μὲ τοὺς τουριστικούς, ψεύτικους παραδοσιακοὺς γάμους στὰ νησιά.

Ἡ μαύρη αὐτὴ τρύπα εἶχε τὴ δική της δύναμη τῆς ἁδράνειας: Δὲν μπορεῖς νὰ τῆς ἀντισταθεῖς. Ὅλα εἶναι ὑπολογισμένα ἔτσι, π.χ. νομιμοφάνεια, ὥστε νὰ εἶναι ἀδύνατο τὸ βούλωμά της. Λένε ὅτι στὸ τέλος οἱ μαῦρες τρύπες καταρρέουν. Φυσικά, ξέρουμε παραδείγματα πολλῶν μεγάλων πόλεων ποὺ ἐξαφανίστηκαν. Εἴτε εἰρηνικά, εἴτε λόγῳ φυσικῶν καταστροφῶν (σεισμοί) εἴτε λόγῳ ἐπιδρομῶν. Μάλιστα, πόλεις μὲ πολὺ μεγαλύτερη ζωντανὴ ἐνδοχώρα (Κωνσταντινούπολη 1204, Βαβυλώνα, Ρώμη 5ου αἰ.) ἐξαφανίστηκαν-συρρικνώθηκαν. Ἂν ἀγνοήσουμε τὴν περίπτωση π.χ. ἑνὸς πολέμου, ὅπου μὲ δυὸ τουρκικὲς βόμβες κόβεται τὸ ρεῦμα καὶ τὸ νερὸ στὸ μισὸ ἑλληνικὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖο εὔκολα βομβαρδίζεται μέχρις ἐξοντώσεως, μποροῦμε νὰ φανταστοῦμε τὰ εἰρηνικὰ ὅρια τῆς ἐπέκτασης αὐτῆς τῆς μαύρης τρύπας.

Δὲν ἔχουμε λοιπόν, τὴ συρρίκνωση ἑνὸς ἔθνος στὰ ὅρια ἑνὸς κράτους. Ἔχουμε τὴ μετατροπὴ ἑνὸς πρώην «ἀπέραντου» ἔθνους σὲ μιὰ ὁλοκαίνουργια πόλη, ἡ ὁποία ὑποτίθεται ἦταν παλιὰ ἀλλὰ στὴν πραγματικότητα ἦταν ἐντελῶς καινούργια. Ἡ ὀφθαλμαπάτη εἶναι τόσο ἰσχυρή, ὥστε ἔχουν κάποιο ἄλλοθι οἱ διανοούμενοι τῆς Ἀριστερᾶς νὰ μιλᾶνε γιὰ «καινούργιο ἔθνος»: Εἶναι τὸ ἔθνος-Ἀθήνα, ποὺ φυσικὰ εἶναι καινούργιο.

Υ.Γ.

Ὅπως εἶναι γνωστό, κι ὁ γράφων ἔχει τοπικιστικὲς ματαιοδοξίες. Τὸ ζήτημα ὅμως εἶναι ἂν ἡ παγίδευση τῶν Ἑλλήνων σὲ μιὰ φάκα καὶ ἡ ὑπεράσπιση αὐτῆς τῆς φάκας, γιατὶ δὲν ὑπάρχουν ἐναλλακτικές ἢ γιατὶ ἀπορρίπτονται συλλήβδην ὅλες, συνιστᾶ ἱκανὴ προστασία ἀπέναντι σὲ ἕνα σενάριο πολέμου ἢ παρόμοιας συμφορᾶς, τὸ ὁποῖο δὲν εἶναι ἐπιστημονικὴ φαντασία· κι ἂν ἡ ἐπίκληση τῶν ἀρνητικῶν τοῦ τοπικισμοῦ ἐξουδετερώνει ἕνα τέτοιο σενάριο.

 

Υ.Γ. 2

Φυσικά, ἡ παραδοχὴ ὅτι α. τὸ τέλος μιᾶς τέτοιας πόλης-ἔθνους θὰ εἶναι ἄσχημο καὶ β. ὅτι δὲν ὑπάρχουν πραγματοποιήσιμες ἐναλλακτικές, δὲν συνεπάγεται ὅτι τίποτε δὲν μπορεῖ νὰ γίνει. Ὅπως ἡ καταστροφὴ τοῦ Βυζαντίου δὲν ἦταν ἀναπόφευκτη ἁπλῶς ἐπειδὴ ὄντως «τὰ πάντα κάποτε τελειώνουν» ἀλλὰ ἐξαιτίας συγκεκριμένων καταστάσεων, ἔτσι καὶ συγκεκριμένες ἀποφάσεις θὰ μποροῦσαν νὰ περιορίσουν τὴν ἐπερχόμενη καταστροφή. Ἂν λ.χ. ἡ Ἀθήνα (κι ὅλη ἡ Ἑλλάδα) ἐμμέσως πλήρωνε τὸ φῶς καὶ τὸ νερὸ τῶν μονίμων κατοίκων τῶν ἀκριτικῶν περιοχῶν (ἂν γιὰ λόγους ἐνίσχυσης τοῦ πληθυσμοῦ μειωνόταν τὰ τέλη κι οἱ φόροι), θὰ βλέπατε πῶς θὰ μετακινεῖτο ὁ κόσμος.

Advertisements
This entry was posted in Ελλάδα, Θεσσαλονίκη and tagged , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to Βασίλειον Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς

  1. Παράθεμα: Οικιστικά και εθνικά – manolisgvardis

  2. Ο/Η Χρονογραφίες λέει:

    Ἐπίσης: Πράγματι, συγκρούονται δύο τοπικισμοί, λ.χ. ὁ δικός μου κι αὐτὸς ὅσων ὑπερασπίζονται τὴν Ἀθήνα καὶ τὴν ὕπαρξη ἑλληνικοῦ ἐθνοκράτους (μὲ πρωτεύουσα αὐτήν) ἀλλὰ ἔχουν κι ἕνα τοπικὸ ὑπόβαθρο λ.χ. πελοποννησιακό.

    Τὸ ἐρώτημα δὲν εἶναι ἂν ὅλοι εἶναι τοπικιστές. Εἶναι ἂν συμφέρει τὸ ἑλληνικὸ ἔθνος-κράτος ὁ ἕνας ἢ ὁ ἄλλος τοπικισμός. Συγκεκριμένα, ἂν ὁ τοπικισμὸς ποὺ κρύβεται πίσω ἀπὸ τὴν Ἀθήνα μπορεῖ νὰ ἐξασφαλίσει τὴν ἐπιβίωση τοῦ ἑλληνικοῦ ἐθνοκράτους (εἴπαμε: πόλεμοι, τρομοκρατία, σεισμοί-λοιμοί-λιμοί-καταποντισμοί) περισσότερο ἀπὸ τὸν τοπικισμὸ ποὺ προτείνει ποικίλου εὔρους μέτρα (ἀπὸ μείωση φόρων στοὺς ἀκρίτες ἕως μεταφορὰ τῆς πρωτεύουσας). Σὲ καμμία περίπτωση δὲν μπορεῖ νὰ σωθεῖ τὸ ἔθνος-Ἀθήνα. Βολεύει (μὲ ὅλες τὶς ἔννοιες τοῦ βολέματος, καλὲς καὶ κακές), ναί. Εἶναι ὅμως ἡ δύναμη τῆς ἁδράνειας, ποὺ τυφλώνει. Ὄχι μιὰ προσέγγιση μὲ βάθος χρόνου.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s