Ἐλγίνεια καὶ ἄλλα

Ἔπεσα σὲ δυὸ ἄρθρα κάποιου καθηγητῆ ἱστορίας τῆς τέχνης, ὀνόματι John Pollini (University of Southern California) σχετικὰ μὲ τὶς καταστροφὲς ἀπὸ Χριστιανοὺς τῶν ἀρχαιοελληνικῶν μνημείων στὴν Ἑλλάδα. Ὁ Pollini ὑποστηρίζει ὅτι οἱ καταστροφὲς ἔγιναν, εἶναι πολλὲς καὶ ἀποδεδειγμένες, ἀλλὰ ἀποκρύβονται, εἰδικὰ στὴν ὀρθόδοξη Ἑλλάδα. Ὣς ἐδῶ, καλά. Ἐννοῶ, μᾶς τά ‘παν κι ἄλλοι. Τὸ ἐνδιαφέρον ὡστόσο ἔγκειται στὸ ὅτι ἀπὸ τὴν ὑποτιθέμενη αὐτὴ στάση τῶν Χριστιανῶν (τωρινῶν καὶ τῆς Ὕστερης Ἀρχαιότητας) στὴν Ἑλλάδα, ὁ ἴδιος συνάγει ἐμμέσως τὸ συμπέρασμα ὅτι οἱ σύγχρονοι Ἕλληνες δὲν δικαιοῦνται νὰ ζητοῦν πίσω τὰ μάρμαρα τοῦ Ἔλγιν. Αὐτὸ εἶναι πολὺ ἐνδιαφέρον γιατὶ δείχνει τί συνεπάγεται ἡ ἄποψη τῶν ἑλλήνων Νεοπαγανιστῶν περὶ ἐκτεταμένων καταστροφῶν ἀπὸ τοὺς ἕλληνες Χριστιανούς: Εἶναι ἕνα πολὺ καλὸ ἐπιχείρημα γιὰ ὅσους, εἰδικὰ τοὺς Ἀγγλοσάξωνες, κατέχουν ἑλληνικὲς ἀρχαιότητες (τὶς ὁποῖες ἅρπαξαν κατὰ τὴν Τουρκοκρατία καὶ μὲ τὴν ἄδεια τῶν Ὀθωμανῶν) νὰ ἀρνοῦνται τὴν ἀπόδοση στὴν Ἑλλάδα τῶν ἀρχαιοτήτων. Μπορεῖ κάποιος Ἕλληνας νὰ εἶναι ἀδιάφορος ἀκόμη καὶ γιὰ τὸ ζήτημα τῶν Ἐλγίνειων γιατὶ ἔχει κι ἄλλες δουλειές, ὡστόσο ἀνεξάρτητα ἀπὸ τὴν ὕπαρξη τέτοιας ἀδιαφορίας ἔχουμε τὴ διαπίστωση ὅτι –εἴτε «οἱ Χριστιανοὶ τὰ κατέστρεψαν (ὅλα)» εἴτε ὄχι– ὁ Νεοπαγανισμὸς στὴν Ἑλλάδα λειτουργεῖ σὲ βάρος της, τὴν ὑπονομεύει σὲ ὅ,τι αὐτὴ θεωρεῖ θεμιτό. Τὰ δυὸ ἀποσπάσματα:

it is worth considering how Greeks can legitimately lay claim to the Elgin Marbles or other antiquities, when so much was destroyed and desecrated by Greek Christians.

(The archaeology of destruction: Christians, images of classical antiquity, and some problems of interpretation)

καὶ

Evidence of intentional damage also merits attention in contemporary discussions about national patrimony and the ownership of the material culture of ancient peoples who were quite different –both culturally and religiously– from those who now occupy the lands in which the ancient artifacts and monuments were created

(Christian desecration and mutilation of the Parthenon)

«Ἐδῶ, ἐσεῖς τὰ καταστρέψατε, τώρα τὰ θέλετε καὶ δικά σας;». Θὰ μποροῦσε νὰ τὰ λέει τὸ Βρετανικὸ ἢ ὁποιοδήποτε δυτικὸ Μουσεῖο, ἀλλὰ τὰ λένε καὶ δυτικοὶ ἀντιχριστιανοὶ ἱστορικοὶ τῆς ἀρχαίας τέχνης. Ἔτσι, ἔχουμε τὴν ἄποψη ὅτι ὄχι ἁπλῶς τὰ μάρμαρα τοῦ Παρθενώνα δὲν μᾶς ἀνήκουν ἀλλὰ ὅτι δὲν εἴμαστε ἡ συνέχεια τῶν Ἀρχαίων. Ἡ ἄποψη αὐτὴ εἶναι χρήσιμη γιὰ τὴ Δύση, ὅταν θέλει νὰ θεωρήσει τὸν ἑαυτό της πραγματικὸ κληρονόμο ἑνὸς ἀρχαίου πολιτισμοῦ τοῦ ὁποίου ὁ δημιουργὸς λαὸς ἔχει ἐξαφανιστεῖ. Εἶναι σὰν νὰ μιλᾶμε γιὰ τὸν πολιτισμὸ τῶν Ἀσσυρίων, τῶν Γέπιδων, τῶν Καρχηδονίων, τῶν Ἐλαμιτῶν καὶ τῶν Βαβυλωνίων, τὸν ὁποῖο δὲν μπορεῖ νὰ διεκδικήσει στὰ σοβαρὰ ἕνας Ἄραβας. Ὅπως ἡ Ἀριστερὰ ἔχει τὸ προνόμιο νὰ ξέρει ποιὸς εἶναι δημοκράτης καὶ ποιὸς δρᾶ γιὰ καλοὺς σκοπούς, καὶ ἡ Δύση ἢ κάποιοι σὲ αὐτήν, κατέχουν τὸ προνόμιο νὰ ὁρίζουν ποιὸς εἶναι Ἕλληνας καὶ ἐὰν οἱ σημερινοὶ κάτοικοι τῆς Ἑλλάδας εἶναι Ἕλληνες, συνεπῶς καὶ τὸ ἂν τὰ κάθε λογῆς «Ἐλγίνεια» εἶναι τῶν σημερινῶν Ἑλλήνων. Οἱ Νεοπαγανιστὲς καὶ οἱ ἀρχαιοκεντρικοί, εἴτε νομίζουν ὅτι ἐπανελληνίζουν τὴν Ἑλλάδα εἴτε ὄχι, στὴν πράξη λειτουργοῦν ὡς πράκτορες – διαφημιστὲς αὐτῆς τῆς δυτικῆς ἀντίληψης καὶ ἄρνησης γιὰ τὰ κάθε λογῆς «Ἐλγίνεια». Ὅσο μποροῦν συμβάλλουν μὲ τὸν τρόπο τους στὴν ἐπικράτηση, στὴν Ἑλλάδα, τῆς στάσης αὐτῆς τῆς Δύσης ἔναντι τοῦ ἀρχαίου πολιτισμοῦ καὶ τῶν Νεοελλήνων, καθὼς καὶ στὸ δικαίωμά της νὰ κρίνει τί εἶναι ἑλληνικό. Ὅπως κάθε ἀφελὴς κι ἀδύναμος, ποὺ συμμερίζεται τὶς ἀπόψεις τοῦ Ἰσχυροῦ πιστεύοντας ὅτι ὁ ἴδιος θὰ κερδίσει ἀπὸ τὴν ἀνισοβαρὴ συμμαχία (π.χ. οἱ ἀντικαπιταλιστὲς ἀναρχικοὶ ἀπὸ τὴν ἀντιεθνικιστικὴ ἔμπρακτη συμμαχία τους μὲ τὸν κυρίαρχο ἀεθνικὸ καπιταλισμό, πιστεύοντας ὅτι θὰ δημιουργήσουν τὶς προϋποθέσεις γιὰ τὴν Ἀναρχία καὶ τὴν Ἐπανάσταση) ἀλλὰ φυσικὰ δὲν κατορθώνει τίποτε παρὰ μόνο νὰ χρησιμοποιεῖται ὡς ἠλίθιος, ἔτσι κι οἱ ἕλληνες ἀρχαιοκεντρικοὶ καὶ Νεοπαγανιστές: Συμμεριζόμενοι τὶς δυτικὲς ἀντιλήψεις περὶ ἑλληνικότητας, δὲν «ἐπανελληνίζουν» τὴν Ἑλλάδα· τὴν ἀφελληνίζουν.

Ὅσο γιὰ τὶς καταστροφές, καὶ μόνο ποὺ ὁ ἴδιος ὅπως καὶ ἄλλοι, ἀδυνατεῖ νὰ δώσουν μιὰ σοβαρή, καὶ πάντοτε μέσα στὰ πλαίσια τοῦ ἀντιχριστιανισμοῦ, ἐξήγηση γιὰ τὸ γεγονὸς ὅτι πολλὰ τμήματα τῶν γλυπτῶν δὲν καταστράφηκαν, λέει πολλά· ἄλλοι (ὅπως ὁ Καλδέλλης) ἔχουν τονίσει σωστὰ ὅτι ἡ ἀποσπασματικὴ ἀπολάξευση δὲν φανερώνει ἐπίσημη ἢ πλειονοτικὴ χριστιανικὴ-ἀθηναϊκὴ καταστρεπτικὴ μανία ἀλλὰ μιὰ μειονοτικὴ καὶ πρόσκαιρη πράξη· ἂν ἦταν ἐπίσημη καὶ διαρκής, ἁπλούστατα ὅλα θὰ εἶχαν καταστραφεῖ σὲ διάστημα 900 ἐτῶν. Ἡ χρονολόγηση, πάλι ἀπὸ τὸν Pollini, τῶν καταστροφῶν στὴ διάρκεια τῆς Εἰκονομαχίας, μπορεῖ νὰ χρησιμεύσει ὑπὲρ κάποιας ἀντιχριστιανικῆς ὑπόθεσης μόνο ἂν ἐξομοιωθοῦν ὡς «Χριστιανοὶ» Εἰκονομάχοι καὶ Εἰκονόφιλοι. Φυσικά, τέτοιες λεπτολογίες δὲν ἐνδιαφέρουν ὅταν χρειάζεται νὰ ἐξαχθεῖ ἄμεσα καταδικαστικὴ ἀπόφαση γιὰ τὸν Χριστιανισμό: τί πάει νὰ πεῖ Ἀρειανιστὴς καὶ ὁπαδὸς τῆς συνόδου τῆς Νίκαιας, λοιπόν· τί Ρωμαιοκαθολικός, τί Ὀρθόδοξος· τί Εἰκονομάχος, τί Εἰκονολάτρης: Ὅλοι τὸ ἴδιο.

Ἀφοῦ ὅμως μιλᾶμε γιὰ τὴν Ἀθήνα, ἂς δοῦμε καὶ τοὺς ναούς της. Οἱ μετατροπὲς ἀρχαίων ναῶν σὲ ἐκκλησίες γίνονται ἀρκετὰ ἀργὰ καὶ γιὰ λόγους ἀνωτέρας βίας. Μάλιστα τὸ γεγονὸς ὅτι δὲν ἦταν μόνο ναοὶ ποὺ μετατρέπονταν ἀλλὰ καὶ κάθε λογῆς κοσμικὰ κτήρια ἀναιρεῖ τὴν ἄποψη ὅτι οἱ μετατροπὲς ἀρχαίων ναῶν συνιστοῦσαν πράξη ἐξευτελισμοῦ καὶ βεβήλωσης:

The penetration of public space, city centres proceeds from the second quarter of the 5th century and constitutes the second stage in the development of Christian churches. Very often, this move into the city is to be put in relation with events like earthquakes or Gothic invasions, which had forced communities to find refuge inside the walls. In Athens, for example, the Ilissos basilica, situated south of the city, was abandoned after the Slav invasion in 580. Christians were looking for secure, solidly built structures: hence the reusing of temples such as the Parthenon, Asclepieion, and of the Dionysus Theater. Pragmatic considerations are preeminent: some temples had never been reused because of the poor quality of their materials. At Delphi, the temple of Apollo had been damaged by a fire in the 3rd century and thus became impossible to reuse. And one must insist in the fact that lots of secular buildings were converted too: baths, private houses, odeons, etc. Famous examples are the basilicas constructed in the so-called Phidias’ workshop at Olympia and the Tetraconch Basilica in the Hadrian Library in Athens. Vaes has recently shown that conversions of temples in Italy were no more frequent than that of other buildings. I suggest that the situation is just the same in mainland Greece

L. Foschia, Shifting Pagan and Christian Cult Places in Late Antiquity: from Monumentalization to Cryptocult and vice versa, στό: G. Muskett – A. Koltsida – M. Georgiadis (ἐκδ.), Symposium on Mediterranean Archaeology. Proceedings of the Fifth Annual Meeting of Postgraduate Researchers. The University of Liverpool, 23-25 February 2001, Oxford 2002, 105-111.

Advertisements
This entry was posted in παλιά και νέα θεότητα, τέχνη, Αρχαιότητα, Δυτικοί, Δύση, Ελλάδα, θρησκεία and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s