3-5-1469

Ἀπὸ τὸν πρόλογο τοῦ Κονδύλη στὸν α’ τόμο τῶν ἁπάντων τοῦ Μακιαβέλλι

…Στὸ Μεσαίωνα οἱ ἄνθρωποι ἀρκοῦνταν στὰ δεδομένα κατὰ προσέγγιση, οὔτε καὶ μποροῦσαν νὰ βάλουν καλὰ μὲ τὸ νοῦ τους τὴν ἔννοια τοῦ «ἀκριβοῦς» καὶ οἱ ἁπλούστεροι λογαριασμοὶ ποὺ φτάσαν ὣς ἐμᾶς εἶναι γεμάτοι λάθη. Τὴ διάλυση τούτης τῆς κοινότητας, ποὺ τὴν ἐξιδανίκευσε δίχως ἐπιτυχία ὁ ρομαντισμός, τὴ συνεπιφέρει ἡ παραγωγὴ γιὰ πούληση, τὸ ἐμπόριο καὶ τὸ χρῆμα. Τὸ χρῆμα, τελευταῖο στὴ σειρὰ τῆς ἐμφάνισης ἀλλὰ πιὸ ἁπτὸ σὰν ἄμεσο κίνητρο, χαρίζει τὴ δυνατότητα ἀποκοπῆς ἀπὸ τὴν ὁμάδα. Τὸ ἄτομο μπορεῖ νἄναι τώρα ἐλεύθερο, ἀλλὰ δὲν εἶναι πιὰ ἀσφαλισμένο· τὴν ἀσύνειδη σύμπνοια καὶ παραδοσιοκρατία τῆς κοινότητας τὴ διαδέχονται στὴν ψυχή του οἱ ἱκανότητες ποὺ χρειάστηκε ν’ ἀναπτύξει στὸ συναγωνισμὸ μὲ τοὺς ἄλλους.

Ἀντίθετα, τὸ ἐμπόριο ἐξαρχῆς στρέφει τὸ νοῦ πρὸς τὴ μετρητικὴ καὶ ποσοτικὴ πλευρὰ τῶν ἀντικειμένων. Ὁ προκαπιταλιστικὸς παραγωγός, ἀγρότης ἢ χειροτέχνης, βλέπει μόνο τὴν ποιότητα τῶν προϊόντων του καὶ τὰ θεωρεῖ ἁπλῶς ἀξίες χρήσης· ὁ ἔμπορος τὰ βλέπει σὰν ποσότητες, σὰν ἀξίες ἀνταλλαγῆς, μὲ τὶς ὁποῖες δὲν ἔχει ὁ ἴδιος προσωπικὰ δεσμά. Ὁ μεσαιωνικὸς παραγωγὸς σύγχιζε τὸν ἑαυτό του μὲ τὰ προϊόντα του· ὁ ἔμπορος ἔχει μ’ αὐτὰ σχέση ἐξωτερικὴ καὶ ψυχρή, τὰ βλέπει σὰ μεγέθη καὶ τὰ μετράει σὲ χρῆμα. Στὸ νοῦ του βασικὴ λειτουργία γίνεται ἡ μέτρηση καὶ ἡ λογιστικὴ μετατροπὴ τῶν ἀγαθῶν σὲ χρῆμα, δηλ. ἡ νοητικὴ σύλληψη τῶν ἁπτῶν πραγμάτων γίνεται ὅλο καὶ περισσότερο ἀφηρημένη. Ἡ ἀνθρώπινη δραστηριότητα ἐκφρ;ζεται καὶ αὐτὴ σὲ ἀριθμούς, γιατὶ οἱ ἀριθμοί, ὅταν συστηματοποιηθοῦν λογιστικὰ γιὰ νὰ μᾶς δείξουν τὸ ἐνεργητικὸ καὶ τὸ παθητικό, δείχνουν συνάμα καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προσπάθειας. Τὸ χρῆμα μετατρέπεται σὲ νόηση, σὲ ἀφηρημένο γενικὸ παρονομαστὴ τῶν ἀγαθῶν, καὶ ἡ νόηση, ἡ ἱκανότητα τοῦ προσεχτικοῦ καὶ εὔστοχου προγραμματισμοῦ ἐνεργειῶν, μεταβάλλεται σὲ χρῆμα. Ἀνάμεσα στὴ νόηση καὶ στὸ χρῆμα ὑπάρχει ἀναλογία: εἶναι ὑπερυποκειμενικὰ κι ἀπρόσωπα στοιχεῖα καὶ τὰ δυό, ξένα πρὸς τὸ συναισθηματισμὸ καὶ τὰ ἠθικὰ ἐμπόδια, ποὺ συλλαμβάνουν ἀφηρημένα τὸν κόσμο κι ἀποτελοῦν μέτρο ἀξιολόγηση καὶ κατάταξης τῶν ἀνθρώπων.

Φυσικὰ ἐδῶ δὲ μένουν πολλὰ περιθώρια γιὰ τὴν ἠθικὴ συντριβὴ καὶ μετάνοια οὔτε καὶ γιὰ τὶς μεταφυσικὲς ἐνοράσεις τοῦ μεσαιωνικοῦ ἀνθρώπου. Ὁ ἄνθρωπος τῆς ὑπολογιστικῆς καὶ σταθμιστικῆς νόησης εἶναι πιὸ ρηχὸς κι ἐξωτερικός· ἐνδιαφέρεται κατεξοχὴ νὰ ζυγιάσει καλὰ ἕναν τομέα καὶ νὰ τὸν κατακτήσει μὲ τὴν ὀρθολογικὴ ἀξιοποίηση τῶν διαθέσιμων μέσων του…

…ἡ ἀτομικότητα στὴν Ἀναγέννηση εἶναι γυμνή, δεσποτική, αὐτοτελής. Ἀφοῦ πιὰ ξεπέσει ἡ χριστιανικὴ ἀντίληψη γιὰ τὸ νόημα καὶ τὴν ἀξία τῆς αὐτοθυσίας καὶ τῆς ἀπάρνησης τῆς ἀτομικότητας, οἱ ἔννοιες αὐτὲς δὲν συναπαντιοῦνται ξανά, ἂν καὶ σὲ παραλλαγμένη μορφή, παρὰ ὅταν ἡ ἀτομικότητα μπαίνει καὶ πάλι κάτω ἀπὸ μιὰ καθολικὴ δεσπόζουσα ἀχή, ὅπως τὴν ἀρχὴ τοῦ Λόγου στὸ Διαφωτισμό, προπαντὸς ὅμως τὴν ἀρχὴ τῆς Κοινότητας καὶ τοῦ Λαοῦ, στὸν Χέρντερ καὶ στὸ ρομαντισμό. Ἀνάμεσα στὶς δυὸ αὐτὲς ἐποχές, δηλ. στὴν περίοδο τοῦ πρώιμου καπιταλισμοῦ, τὸ ἄτομο στέκει γιὰ ἕνα διάστημα γυμνό, γεμάτο προπαντὸς ἀπὸ τὸν ἑαυτό του. Δὲν ὑπάρχει στὴν Ἀναγέννηση καθολικὴ κι ἐπίσημη ἰδεολογία, ποὺ νὰ ἐπικαλύπτει τὴν ἀτομικὴ συνείδηση καὶ νὰ τῆς δίνει ἕτοιμες τὶς πλάνες της…

…Ὁ χωρισμὸς τῶν θείων ἀπὸ τὰ ἐγκόσμια δὲ γίνεται μὲ τὴ μορφὴ τῆς ἀνοιχτῆς καταπολέμησης τοῦ θεολογικοῦ στοιχείου ἴσαμε τὴν τελικὴ ἐξαφάνισή του. Ὁ Θεὸς δὲ βάλλεται ἄμεσα, παρὰ μονάχα μπαίνει σὲ τιμητικὴ ἀποστρατεία· στὴν πραγματικὴ ζωὴ τῆς οἰκονομίας καὶ τῆς πολιτικῆς πρυτανεύει τὸ κριτήριο τῆς στάθμισης καὶ τοῦ ὑπολογισμοῦ κι αὐτὸ χρησιμοποιεῖ τὸ ἄτομο στὴ λαχτάρα του νὰ κυριαρχήσει πάνω στὰ πράγματα καὶ στοὺς ἄλλους ἀνθρώπους. Στὴ σφαίρα τῆς ἰδεολογίας, ὅπου, καθὼς εἴπαμε, δεσπόζει ἕνας ἀγνωστικισμός, τὸ θεῖο στοιχεῖο μένει ἀπείραχτο σὰν μιὰ ἀπὸ τὶς πλευρὲς ποὺ συναπαρτίζουν αὐτὸ τὸν ἀγνωστικισμό. Ἡ παπικὴ Ἐκκλησία, μπλεγμένη κι αὐτὴ σὲ κοσμικὰ ἐγχειρήματα κι ἀναγκασμένη νὰ κινεῖται στὰ πλαίσια τοῦ σταθμιστικοῦ πνεύματος, δὲν ἔχει καιρὸ νὰ ὑπερασπίσει τὶς μεταφυσικὲς ἔννοιες τῆς ἰδεολογίας της, κι αὐτὸ κάνει τὴ σύγκρουση τῶν θείων μὲ τὰ ἐγκόσμια ἀκόμη ἀμβλύτερη….μὲ τὴν ἴδια ἔννοια εἶναι μετριασμένος κι ὁ χωρισμὸς τῆς ἠθικῆς ἀπὸ τὴν πρακτική. Ἡ ἠθικὴ δὲν ἐξοβελίζεται ὁλότελα, οὔτε καταρχὴ τὴν ἀρνιέται κανένας σὰν κάτι εὐκταῖο κι ἀνώτερο, ὅμως εἶναι ἔντονα αἰσθητὸ καὶ ρητὰ διαπιστωμένο ὅτι ἡ πρακτικὴ δράση, ἂν θέλει νἄχει ἐπιτυχία, πρέπει νὰ ρυθμίζεται μὲ ἄλλα μέτρα καὶ σταθμά

Advertisements
This entry was posted in φιλοσοφίες, Δύση, Μεσαίωνας, αθεϊσμός and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s