Ἱστορία καὶ θεολογία: «Γιὰ τὶς ἁμαρτίες μας»;

Μὲ ἀφορμὴ τὴ συζήτηση γιὰ τὸν Ἀμβρόσιο, ἂς συγκεφαλαιώσω κάποιες σκέψεις:

1. Ἡ Ἐκκλησία κατὰ τὴν Τουρκοκρατία δὲν ἔλεγε «δὲν πειράζει ποὺ βασανίζεστε, ἀρκεῖ ποὺ εἶστε μέλη τῆς Ἐκκλησίας» ἀλλὰ «βασανίζεστε λόγῳ τῶν ἁμαρτιῶν σας». Ἂν ἔλεγε τὸ πρῶτο («δὲν πειράζει», «δὲν ἔχει μεταφυσικὴ ἐξήγηση», «ὑποφέρετε ἐπειδὴ εἶστε Χριστιανοί»), θὰ εἶχαν γίνει ἀκόμη περισσότεροι Μουσουλμάνοι. Ἡ μόνη γνωστὴ στοὺς ραγιάδες ἐναλλακτικὴ ἐξήγηση τῆς ἰσλαμικῆς ἐπικράτησης ἦταν ἡ ἰσλαμική: «ὁ Ἀλλὰχ εἶναι ὁ μόνος πραγματικὸς θεός». Προφανῶς, «εἰ ἐμὲ ἐδίωξαν, καὶ ὑμᾶς διώξουσιν». Ἀλλὰ ἦταν ἡ παλαιοδιαθηκικὴ ἐξήγηση τῶν συμφορῶν καὶ εἰσβολῶν ποὺ χρησιμοποιήθηκε. Στὸ Βυζάντιο, δηλαδή, γιατὶ δὲν διώκονταν;

2. Ἡ αὐτομαστιγωτικὴ λογικὴ «γιὰ τὶς ἁμαρτίες μας» ἰσχύει ἀλλὰ ἔχει τὰ ὅριά της. Ὅ,τι καὶ νὰ ἔκαναν, ὅπως καὶ νὰ ζοῦσαν οἱ Ἕλληνες, ἁμαρτωλοὶ – ξεαμαρτωλοί, πάντα θὰ βρίσκονται σὲ ἕνα ἐπικίνδυνο πέρασμα, ἔχοντας ἀπέναντι τοὺς Πέρσες ἢ τοὺς Ἄραβες ἢ τοὺς Τούρκους. Οἱ Φράγκοι ἢ οἱ Ἄγγλοι ὅ,τι καὶ νὰ κάνουν πάντα θὰ βρίσκονται σὲ καλύτερη θέση, ἐξαιτίας τῆς γεωγραφικῆς τους θέσης. Ὅ,τι καὶ νὰ κάνουν οἱ Ἕλληνες, θὰ ὑποφέρουν περισσότερο. Αὐτὴ ἡ κατάσταση δὲν ὀφείλεται μόνο ἢ τόσο στὶς περίφημες «ἁμαρτίες» ἀλλὰ στὸ ὅτι ὁ ἑλλαδικὸς καὶ παλιότερα ὁ μικρασιατικὸς χῶρος εἶναι ἐκτεθειμένος σὲ εἰσβολεῖς καὶ κακοὺς γείτονες. Ἑπομένως, πρέπει νὰ καταλήξουμε: Ἡ ἐπιβίωση τῶν Ἑλλήνων ἔχει ἀντικειμενικά (ἐξωθεολογικά, μὴ ἐκκλησιαστικά) ὑψηλότερες ἀπαιτήσεις καὶ προϋποθέσεις (ἠθικές, κοινωνικές, ἀξιακές) ἀπὸ ὅ,τι αὐτὲς τῶν Γάλλων καὶ Ἄγγλων. Εἶναι δυσκολότερη. Ὄχι γιατὶ οἱ Ἕλληνες εἶναι (πιό) ἁμαρτωλοὶ ἢ Ὀρθόδοξοι (οἱ Ρῶσοι;), ἀλλὰ γιατὶ βρίσκονται σὲ μιὰ γεωγραφικὴ θέση πολὺ δύσκολη.

3. Ἐπειδὴ μιλᾶμε γιὰ συλλογικὴ θεϊκὴ προστασία κι ὄχι γιὰ θεϊκὴ προστασία ἑνὸς ἀτόμου, μόνο ἐὰν κάποιος κατανοήσει τὶς «ἁμαρτίες» μὲ εὐρύτερο (ὄχι ἀντιεκκλησιαστικὸ βέβαια) τρόπο, μπορεῖ νὰ συσχετίσει Ἱστορία καὶ θεολογία. Ὁ μέσος Ὀρθόδοξος ἐξοργίζεται βέβαια, καὶ καλὰ κάνει, μὲ ἀτομικὰ ἁμαρτήματα σεξουαλικῆς καὶ συνειδησιακῆς φύσης καὶ τὴ διάδοσή τους στὴν κοινωνία. Ἀλλὰ δὲν τοῦ πέρασε ποτὲ ἡ ἰδέα ὅτι ἡ Μικρὰ Ἀσία χάθηκε (ἀπώλεια ποὺ συνεπαγόταν τὴν Τουρκοκρατία καὶ στὰ Βαλκάνια) ἐπειδὴ οἱ ἐλεύθεροι ἀγρότες παραμελήθηκαν, καταπιέστηκαν καὶ ὑποδουλώθηκαν στοὺς Δυνατούς -κι ὄχι λόγῳ τοῦ τοτινοῦ βαθμοῦ ἐξάπλωσης τῆς ὁμοφυλοφιλίας (μικρότερου, φυσικά, ἀπὸ τὸν σημερινό) ἢ λόγῳ τῆς τυπικῆς θρησκευτικῆς ἀδιαφορίας. Μιὰ χαρὰ ἀσκητὲς καὶ ἐκκλησιαζόμενοι καὶ τυπικὰ Χριστιανοὶ ἦταν –σὲ σχέση πρὸς τοὺς Νεοέλληνες– οἱ μικρασιάτες Βυζαντινοί. Δὲν τοὺς ἔσωσε αὐτό. Ἀντίθετα, ὑποδουλώθηκαν καὶ ἐξισλαμίστηκαν ὅταν οἱ μικρασιάτες Δυνατοὶ καὶ οἱ αὐτοκράτορες ἀδιαφόρησαν γιὰ τὴν ἐφεδρεία τοῦ βυζαντινοῦ στρατοῦ, τοὺς ἐλεύθερους γεωργοὺς καὶ ἀκρίτες τῆς Μικρᾶς Ἀσίας.

4. Κρίνοντας ἀπὸ τὰ ἀπομεινάρια τοῦ παρελθόντος δὲν μπορεῖς νὰ πεῖς ὅτι οἱ Νεοέλληνες ἦταν ἀπαλλαγμένοι ἀπὸ παγανιστικὲς ἀντιλήψεις γιὰ τὸν Ἅδη, τὶς προλήψεις κάθε εἴδους κ.λπ. Καὶ κρίνοντας ἀπὸ σημερινὲς ἔρευνες, κάτι λιγότερο ἀπὸ τὸ 1/5 εἶναι σωστοί, τυπικά, Ὀρθόδοξοι. (Οἱ οὐσιαστικά σωστοὶ θὰ εἶναι ἀκόμη λιγότεροι.) Μὲ τέτοιο ποσοστό, τὰ περὶ «Πίστης τοῦ λαοῦ» καὶ παντοδύναμων ἄθεων ὡς φταιχτῶν δὲν ἀνταποκρίνονται στὴν πραγματικότητα.

5. Δὲν μποροῦν νὰ προσδιοριστοῦν ἀκριβῆ μαθηματικὰ στοιχεῖα ἐκ τῶν προτέρων. Ἦταν 10 δίκαιοι στὰ Σόδομα… πόσο σήμερα εἶναι τὸ ὅριο; ξέρει ὁ Ἀμβρόσιος; Ἢ μᾶς παιδεύει τζάμπα; Γιὰ τὸ λόγο αὐτόν, δὲν μποροῦμε εὔκολα νὰ βγαίνουμε καὶ νὰ λέμε αὐτὸ συνέβη «γιὰ τὶς ἁμαρτίες μας». Γιατὶ νὰ μὴν συνέβη ἐπειδὴ ἕνας ἀπατεώνας ἔκαψε τὴν ἔκταση ἢ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρξε σχέδιο κ.λπ. κ.λπ.; Κι ἐπειδὴ ἀπὸ ἐκκλησιαστικὴ ρητορικὴ τὰ πᾶμε καλά (εἴμαστε Ἕλληνες, γάρ), νὰ ὑποθέσω ὅτι ὅταν συμβεῖ κάτι ἀκόμη πιὸ φρικτὸ καὶ δυσβάστακτο, μερικοὶ θὰ ποῦν «ὑπάρχουν καὶ χειρότερα ποὺ ἀπετράπησαν». Μπορεῖ, ἀλλὰ μπορεῖ καὶ νὰ μὴν ἰσχύει κάτι τέτοιο. Ἂς ἀφήσουμε ἥσυχη τὴ θεοδικία, δὲν διαθέτουμε τὰ ἀπαραίτητα δεδομένα γιὰ νὰ ἐφαρμόσουμε σὲ μιὰ εἰδικὴ περίπτωση τὰ γενικὰ θεολογικὰ αἴτια. Ἐδῶ, ὁλόκληρος Ἰὼβ βασανίστηκε χωρὶς κάποιο λόγο, ἁπλῶς γιατὶ προκάλεσε τὸν Θεὸ ὁ διάβολος.

This entry was posted in φιλοσοφίες, Ελλάδα, Χωρίς κατηγορία, αθεϊσμός, θρησκεία and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

10 Responses to Ἱστορία καὶ θεολογία: «Γιὰ τὶς ἁμαρτίες μας»;

  1. Ο/Η Αντώνης λέει:

    1. Το πρώτο μέλημα τόσων μαρτύρων της Εκκλησίας ήταν να μείνουν πιστοί (μέσα στην Εκκλησία δλδ) άχρι θανάτου. Η στάση κάθε πιστού πρέπει να είναι τέτοια. Είναι απλό, ισχύουν και τα δύο, η Εκκλησία μας τα λέει και τα δύο.
    2. Βγάλε επιτέλους από το κάδρο σου τους αιρετικούς.
    4. «ζηλῶν ἐζήλωκα τῷ Κυρίῳ παντοκράτορι, ὅτι ἐγκατέλιπον τὴν διαθήκην σου οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ· καὶ τὰ θυσιαστήριά σου καθεῖλαν καὶ τοὺς προφήτας σου ἀπέκτειναν ἐν ῥομφαίᾳ, καὶ ὑπολέλειμμαι ἐγὼ μονώτατος, καὶ ζητοῦσι τὴν ψυχήν μου λαβεῖν αὐτήν.».
    Ο προφήτης ήταν πιο απογοητευμένος από εσένα (σχετικά με τα ποσοστά δικαίων που αναφέρεις) κι όμως οι Ισραηλίτες δεν έπαψαν να είναι ο λαός του Θεού.

    Μου αρέσει!

    • Ο/Η Χρονογραφίες λέει:

      1. Ἄλλο ἂν ἰσχύουν καὶ τὰ δύο (προφανῶς) καὶ ἄλλο τί ἀπάντηση ἔδινε ἡ Ἐκκλησία στοὺς ραγιάδες ποὺ βρέθηκαν σὲ τέτοια κατάσταση.
      2. Αἱρετικοὶ μετὰ τὸ 1054. Πιὸ πρίν; Ἤ: οἱ Ρῶσοι; Ἂν δὲν ἐλέγξεις τὴ θεωρία γιὰ τοὺς Ἕλληνες μὲ τὴν π.Χ. καὶ μ.Χ. ἱστορία χριστιανικῶν καὶ μὴ λαῶν, ἄδικα συζητᾶμε.
      4. Μένει τὸ ὑπόλειμμα, ἡ ἀναλογία ἢ κατώτατος ἀριθμὸς δικαίων, ἐντάξει

      Μου αρέσει!

  2. Ο/Η Αντώνης λέει:

    1. Η στάση κάθε πιστού πρέπει να είναι τέτοια κι ας μην είναι και ο χειρότερος αμαρτωλός’ ό,τι παθαίνω το παθαίνω για τις αμαρτίες μου. Δες τη στάση της χήρας: «καὶ εἶπε πρὸς Ἠλιού· τί ἐμοὶ καὶ σοί, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ; εἰσῆλθες πρός με τοῦ ἀναμνῆσαι ἀδικίας μου καὶ θανατῶσαι τὸν υἱόν μου;»

    2. Γιαυτόν τον λόγο οι Έλληνες είναι ακόμη λαός του Θεού’ κόντρα σε όλα τα δεινά κράτησαν και δε μήδισαν.

    Μου αρέσει!

    • Ο/Η Χρονογραφίες λέει:

      1. Μιλᾶμε γιὰ συλλογικὲς συμφορές, ὅπου τὸ σύνολο ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἀπρόβλεπτη συμπεριφορὰ μέρους του. Κι ὄχι γιὰ τὸ ἂν φταίει κάποιος. Ὁ Ἰὼβ δὲν ἔφταιγε κι ὅμως ἔπαθε. Ἐπίσης, «εἰ κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις;»
      2. Δὲν μήδισαν, μάλιστα. Γιὰ τὰ 10-15 ἑκ. ἐξισλαμισμένους στὴ Μικρασία κάνεις λόγο ἢ γιὰ τώρα μὲ τὸ 17% ἁπλῶς ἐκκλησιαζόμενων;

      Μου αρέσει!

  3. Ο/Η Αντώνης λέει:

    τα ίδια να λέμε τώρα;

    Μου αρέσει!

  4. Ο/Η Αντώνης λέει:

    εκεί που λες εντάξει σχετικά με το υπόλειμμα κτλ άντε πάλι μ’αυτούς που τούρκεψαν και με τα ποσοστά αυτών που εκκλησιάζονται κτλ!!!
    δεν είναι ωραίο να λέμε τα ίδια …..

    Μου αρέσει!

  5. Ο/Η Αντώνης λέει:

    φταις όμως που δε το κατάλαβες

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s