Ντετερμινισμὸς χωρὶς ἀνάγκη

Ἀποσπασματικὰ ὅσα λέω, ἀλλὰ ἀφοροῦν ἐκεῖνα ποὺ μὲ ἀφοροῦν.

Καταρχάς: Γιατί νὰ μὲ νοιάζει ἐμένα, πέρα ἀπὸ τὴν περιγραφή / οὐδέτερη γνώση (ποὺ μὲ νοιάζει), ἂν ὅλα αὐτὰ ποὺ εἶπε ὁ Χάιντεγκερ ὑπὲρ τοῦ Χίτλερ ἢ ὁ ἥξεις – ἀφήξεις Καζαντζάκης ὑπὲρ τῆς ΕΣΣΔ, ἂν λοιπὸν αὐτοὶ τὰ πίστευαν εἰλικρινῶς χάριν τοῦ ἀντικειμενικῶς νοούμενου Καλοῦ (π.χ. «να βρουν μία ιδεολογία ζωής (και θανάτου), μετά τον θάνατο του θεού στη Δύση») ἢ ἀπὸ Τρέλλα, ἐφόσον ἐγὼ καταρχὴν δὲν ἀποδέχομαι τὰ δεδομένα τους (τὸ θάνατο τοῦ θεοῦ· τὴν πρωτοκαθεδρία τῆς Δύσης· τὸν κακοχωνεμένο νεοελληνικὸ νιτσεϊσμό· ὅτι ἡ Ἑλλάδα, στὴν ὁποία ζοῦσε ὁ Καζαντζάκης, εἶναι Δύση, ἡ πνευματικὴ πορεία τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ἀκολουθηθεῖ ἀπὸ Ἕλληνες κ.λπ.); Ἐδῶ ἐμπράκτως πάει στράφι καὶ ἡ διάκριση μεταμοντέρνο – παλιό, ἀφοῦ δὲν κρίνω ἁπλῶς βάσει τοῦ χυμένου αἵματος (ποσότητες) ἀλλὰ τοῦ χυμένου αἵματος γιὰ κάτι ἀντικειμενικὰ λάθος (ὡς πρὸς τὰ δεδομένα, βλ. παραπάνω, ἀλλὰ καὶ τὰ συμπεράσματά τους)· γιὰ κάτι ποὺ καὶ ἤδη ἀπὸ τότε μποροῦσες νὰ δεῖς ὅτι ἦταν λάθος. (Καὶ πράγματι, στὸν ναζισμὸ ἤ / καὶ στὸν κομμουνισμὸ ἀντιτάχθηκαν πολλοί, προτοῦ ἀρχίσει ἡ «φιλοσοφία τῆς ἀριθμητικῆς τοῦ αἵματος» κι ὁ Β΄ Π.Π.). Γι’ αὐτὸ καὶ ἔγραψα ὅτι αὐτὸ ποὺ κυρίως μὲ νοιάζει δὲν εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν κατεστραμμένων ἐκκλησιῶν (ὁ ἀριθμὸς / ποσότητα τονίστηκε καταρχὰς ἐδῶ) ἀλλὰ τὸ σκεπτικὸ τῆς καταστροφῆς. Ἡ ἀριθμητικὴ τοῦ αἵματος ἔχει δευτερεύουσα σημασία· ἀναμφισβήτητα, προσδίδει πρόσθετο ἀποδεικτικὸ κύρος π.χ. στὴν ἀπόρριψη μιᾶς κοσμοθεωρίας, ἀλλὰ τὸ κύρος ὑπάρχει ἔτσι κι ἀλλιῶς: π.χ. «ὑπάρχει Θεός, ἄρα ὅλα αὐτὰ εἶναι βλακεῖες, ἐὰν τεθοῦν ὡς Ἀπόλυτο σὲ βάρος π.χ. τοῦ Χριστιανισμοῦ». Τὸ γεγονὸς ὅτι γιὰ ἄλλους σημασία ἔχει ἡ ἀριθμητικὴ τοῦ αἵματος δὲν σημαίνει ὅτι γιὰ ὅλους ἔχει σημασία αὐτή. Ἡ ἀναγωγὴ στὸ μεταμοντέρνο ἐξηγεῖ ἀρκετά, ὄχι τὰ περισσότερα οὔτε τὰ πάντα. Ἀρκεῖ ἡ ἱστορικὴ ἐπίγνωση τοῦ τί ἔχει εἰπωθεῖ καὶ διαπραχθεῖ στὰ 2.500 χρόνια τοῦ πολιτισμοῦ αὐτοῦ. Τίποτα καινούργιο ὑπὸ τὸν ἥλιο, τουλάχιστον ὅσον ἀφορᾶ τὶς πρακτικές.

Ἔπειτα, ἡ τάση νὰ βλέπουμε τὴν Ἱστορία ὡς μιὰ ἀλληλουχία ἀπὸ ἀναγκαιότητες τῆς στιγμῆς οὔτε μὲ συναρπάζει οὔτε τὴ βρίσκω εὔλογη. «Ὅ,τι ἔγινε ἦταν ἀναγκαῖο νὰ γίνει γιατὶ … καθὼς καὶ γιατὶ κάθε ἀρχὴ θέλει θυσίες καὶ θύματα». Σὲ κάθε δεδομένη στιγμή, ὑπάρχει ἕνα πλῆθος διαθέσιμων ἐπιλογῶν, ὄχι ἄπειρων ἀλλὰ πρακτικὰ ἄπειρων, καὶ μόνο ὀφθαλμαπάτη συνιστᾶ ἡ ἀντίληψη ὅτι ἡ ἐπιλεχθεῖσα πρακτικὴ ἦταν ἡ μόνη ἀξιόλογη, ἡ μόνη ἐφικτή, ἡ μόνη ποὺ μποροῦσε νὰ περάσει ἀπὸ τὸ νοῦ τῶν ἀποφασίζοντων, ἢ παρομοίως ὅτι οἱ ἄνθρωποι σκέφτονται τὸ ξερὰ ἐγωιστικὸ συμφέρον τους (τὸ ὕψιστο κριτήριο, ἀσχέτως τοῦ πόσο διευρύνει κάποιος τὸ Ἐγώ του γιὰ νὰ συμπεριλάβει ὅσους θέλει) μὲ τὸν ἴδιο τρόπο στὴν Ἱστορία. Γιὰ παράδειγμα: Μουσουλμάνοι οἱ Τοῦρκοι, Μουσουλμάνοι καὶ οἱ Ἄραβες· ἀλλιώτικα φέρθηκαν στοὺς ὑποταγμένους Χριστιανούς. Ἄλλοι τοὺς ἐξισλάμισαν ὅλους (Μ. Ἀνατολή), ἄλλοι ὄχι καὶ τοὺς ἐπέβαλαν φόρο (θεωρώντας τον συμφερότερο ἀπὸ τὴν ἀξία τοῦ νὰ πᾶνε στὸν ἰσλαμικὸ Παράδεισο οἱ βαλκάνιοι Χριστιανοί). Ἄλλοι ἐπέβαλαν τὸ παιδομάζωμα (γενίτσαροι), ἄλλοι (Ἄραβες) ὄχι. Ἄλλος ὁ Βελουχιώτης, ἄλλος ὁ Λένιν –κι ἂς θὰ ἐπέβαλαν μονοκομματικὸ καθεστώς, ὅπως κάθε Βαλκάνιος κομμουνιστής.

Μὲ τὴν «ἱστορικὴ ἀναγκαιότητα» δημιουργεῖται μιὰ θεότητα ποὺ δὲν ἐξηγεῖται καὶ δὲν ἐξηγεῖ τὴν ποικιλία τῶν παρόμοιων, ἀλλὰ διαφορετικῶν ἀντιλήψεων, ἀντιδράσεων καὶ περιστάσεων. Δὲν ἦταν ἱστορικὰ ἀναγκαῖο οἱ Μπολσεβίκοι νὰ καταστρέφουν ἐκκλησίες (π.χ. θὰ μποροῦσαν νὰ «κλείσουν μέτωπα»)· δὲν ἦταν ἱστορικὰ ἀναγκαῖο οἱ ἀναρχικοὶ νὰ ξεθάβουν πεθαμένους τοῦ προηγούμενου αἰώνα (κάποιος σκέφτηκε αὐτὸν τὸν τρόπο χλευασμοῦ). Ἡ ἀνθρώπινη φαντασία νὰ πριονίσω ἀνθρώπους ἢ νὰ μὴν πριονίσω ἀλλὰ νὰ τοὺς ἐξορίσω ἢ νὰ τοὺς ἐξουδετερώσω καλοπιάνοντάς τους καὶ νὰ τοὺς «ἐξαγοράσω» δὲν ὑπόκειται σὲ καμμία ἀναγκαιότητα. Προφανῶς, ἐδῶ δὲν μιλῶ μὲ ὅρους «ἐλευθερίας τῆς συνείδησης» ἀλλὰ μὲ ὅρους φαντασίας. Ὅπως π.χ. καὶ τὸ ὅτι ὁ Καραμπελιᾶς ἀπὸ Μαοϊκὸς ἔγινε μετὰ οἰκολόγος καὶ μετὰ ἐθνοκεντρικὸς δὲν εἶναι ἀναγκαιότητα (γονιδιακὴ – κυτταρική, κοινωνικὴ ἢ ἱστορική)· ἂν αὐτὸ ἴσχυε, ἂν ἦταν νόμος = ἀναγκαιότητα, τότε ὅλοι οἱ Μαοϊκοὶ θὰ εἶχαν γίνει ἐθνοκεντρικοί. Τόσο ἁπλό.

Τὸ γεγονὸς ὅτι γιὰ κάθε πράγμα ὑπάρχει μιὰ αἰτία δὲν συνεπάγεται ὅτι ὑπάρχει ντετερμινισμός, ἀναγκαιότητα. Ἐπίσης, «Ὁ ἱστορικὸς μπορεῖ νὰ ἀνακαλύψει τὸ κίνητρο καὶ νὰ ἐκτιμήσει τὴ σκόπιμη ὀρθολογικότητα τῆς δράσης, δὲν μπορεῖ καὶ δὲν πρέπει ὅμως νὰ πεῖ τίποτε σχετικὰ μὲ τὸ ἐρώτημα ἂν ὁ δράστης ἦταν ἢ δὲν ἦταν «προορισμένος» ἀπὸ τὸ κίνητρό του ἢ τὴ βιοψυχική του σύσταση νὰ διαπράξει τὴ δολοφονία. Ἡ ἐλευθερία ὅσον ἀφορὰ τὸ γεγονὸς τῆς ἐπιχείρησης ἢ παράλειψης μιᾶς πράξης διαφέρει ἀπὸ τὴν ἐλευθερία σὲ σχέση μὲ τὸν τρόπο ἐκτέλεσής της. θεληματικὸς χαρακτήρας μιᾶς πράξης εἶναι κάτι διαφορετικὸ ἀπὸ τὴν ὕπαρξη αἰτιῶν γι’ αὐτὴ τὴν πράξη. Καὶ ἡ ὕπαρξη αἰτιῶν γιὰ τὴν πράξη εἶναι κάτι διαφορετικὸ ἀπὸ τὴν ὑπαγωγιμότητα αὐτῶν τῶν αἰτιῶν στὴν ἀναγκαιότητα ἑνὸς (βιοψυχικοῦ) νόμου. Καὶ ἔτσι ἐπανερχόμαστε στὴ θεμελιώδη διάκριση μεταξὺ νόμου καὶ αἰτιότητας».

Ἐπίσης, ὅλη ἡ φιλολογία τῆς δημιουργικῆς καταστροφῆς δὲν ἰσχύει, δὲν λέει τίποτε. Ἡ Ἱστορία προχωρᾶ ἔτσι κι ἀλλιῶς. Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ καταστροφὴ ἐκκλησιῶν εἶναι κατάπτυστο ἔγκλημα, εἴτε ἀφορᾶ δέκα εἴτε χίλιες ἐκκλησίες (δὲν ἀφορᾶ τὴν ἀριθμητικὴ τοῦ αἵματος), τουλάχιστον στὰ μάτια ὅσων θεωροῦν τὴν Ἐκκλησία δημιούργημα τοῦ Θεοῦ κ.λπ. κ.λπ. Γιὰ ἄλλους εἶναι πολὺ καλὴ ἐνέργεια, ἐξαιτίας ἀντίστοιχων προϋποθέσεων (ξεμπερδέψανε μὲ ἕνα ψέμμα ποὺ ἀποσποῦσε τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τὴν πραγματικότητα καὶ τὴν πραγματικὴ εὐδαιμονία). Ἐδῶ, μπροστὰ στὴ διαφωνία αὐτή, δὲν ὑπάρχουν «ναί, μέν, ἀλλά» ἢ «γιατί ὄχι καὶ τὰ δυό;». Καθένας ἐπιλέγει ὅ,τι ἱεραρχεῖ ὡς «πραγματικό», καὶ ἡ συζητηση ἐκεῖ τελειώνει. Γιὰ κάποιους τρίτους (καὶ μεταμοντέρνους), κριτήριο εἶναι τὰ μαθηματικὰ τοῦ αἵματος, πόσοι πριονίστηκαν κ.λπ.

Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπίκληση στὴν αὐθεντία π.χ. τοῦ ρωσικοῦ λαοῦ ἔχει τὸ πρόβλημα ὅτι ἀνάγει μιὰ φωτογραφικὴ φάση τοῦ ἴδιου ἔθνους ὡς ἀνώτατο κριτήριο. Τὸ 1991 σίγουρα θὰ ἦταν κατὰ τῆς ΕΣΣΔ· σήμερα ὑπέρ. Ἂν αὔριο ἡ Ρωσία ξεπεράσει τὴν ΕΣΣΔ, ξανὰ θὰ περιφρονηθεῖ ὁ Λένιν (ἤδη περιφρονεῖται ἀπὸ τὸν πουτινισμό) καὶ ὁ Στάλιν. Τὸ τί ἦταν ὁ σοβιετικὸς ἄνθρωπος γιὰ τοὺς ἴδιους τοὺς Ρώσους (κι ὄχι γιὰ τὴν ἐθνοκρατικὴ ρωσικὴ ἰσχὺ ἢ τὴν «πορεία τῆς Ἀνθρωπότητας» καὶ πόσο τὴν βοήθησε τὸ 1917) φάνηκε ἀπὸ τοὺς μπεκρῆδες, τοὺς μαφιόζους καὶ τὶς πόρνες ποὺ ξεβράστηκαν στὴν Εὐρώπη τὸ 1991 κ..ἑ., γιατὶ ἡ «ἱστορικὴ ἀναγκαιότητα» ἔκανε ὅλους αὐτοὺς νὰ καταλήγουν ὡς τέτοιοι ἐξαιτίας τῆς παιδείας καὶ ἀντίληψης περὶ ἀνθρώπου ὡς ζώου ποὺ φτειάχνει ἐργαλεῖα κ.λπ. Γιατὶ ἡ σοβιετικὴ «παιδεία» καὶ ὑλιστικὰ κηρύγματα τὰ ὁποῖα τοὺς διαμόρφωναν, ἐν τέλει τοὺς ἔκαμαν, ὅταν τὰ πράγματα ἔγιναν δύσκολα, ὄχι νὰ γίνουν π.χ. ταπεινοὶ «Ξανθόπουλοι» μὲ ἀξιοπρέπεια, ἀλλὰ νὰ γίνουν πόρνες, φευγάτοι, μαφιόζοι καὶ μπεκρῆδες. Ἀπὸ τὸν καρπό του τὸ δέντρο. (Υ.Γ. Κι ἐδῶ, φυσικά, δὲν ὑπάρχει καμμία «ἀναγκαιότητα»: Τὸ 6% ποὺ ἐκκλησιάζεται ὑπόκειτο ἐπὶ 70 ἔτη στὴν ἴδια ἐργαλειακὴ καὶ ὑλιστικὴ προπαγάνδα μὲ τὶς παραπάνω κατηγορίες).

Τώρα, γιὰ τὸν ΣΥΡΙΖΑ, δὲν εἶμαι ἀναγνώστης τῆς Ἐλεύθερης Ὥρας. Πιστεύω ὅμως ὅτι οἱ φυσικοὶ νόμοι εἶναι ἔγκυροι εἴτε τοὺς ἀποδέχεται ὁ Χίτλερ καὶ ἡ Ε.Ω. εἴτε ὄχι, καὶ ὅτι ἡ ταυτότητα ἐπιμέρους ἀπόψεων δὲν σημαίνει κάτι γενικότερο, ἀντιφατικὸ ἢ παράδοξο. Γιατὶ αὐτὸ ποὺ χρειαζόμαστε εἶναι ἀκράδαντα ἐπιχειρήματα π.χ. ἐνάντια στὴν ἄποψη ὅτι «ὁ ΣΥΡΙΖΑ εἶναι κομμουνιστικὸς στὸ θέμα τῆς θρησκείας εἴτε ἐφαρμόζει νεοφιλελεύθερες πολιτικὲς εἴτε ὄχι». Κι ὄχι παραπομπὲς στὸ τί λέει ὁ Λιακόπουλος.

Advertisements
This entry was posted in Αριστερά, Ρωσία, ιστορία and tagged , , . Bookmark the permalink.

1 Response to Ντετερμινισμὸς χωρὶς ἀνάγκη

  1. Παράθεμα: Kαζαντζακικά ευρύτερα – manolisgvardis

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s