Οἱ σεμνοὶ ἀριστοκράτες τοῦ Νεοελληνισμοῦ

Κι ἀλλοῦ γίνονται αὐτά. Μὲ μιὰ διαφορά: Στὴ Δύση, ὑπάρχει ἕνα σκληρὸ ὑπόστρωμα φεουδαρχίας, ποὺ ἔχει γίνει πολιτισμικὴ δεύτερη Φύση -γι’ αὐτὸ καὶ ὑφίσταται ἡ τόσο ἔντονη καὶ μηδέποτε ὑποχωρούσα (παρὰ τὴν κυρίαρχη μαζικοδημοκρατικὴ κινητικότητα) μυθολογία περὶ «Ἀπελευθέρωσης». Ἀντίθετα, στὴν Ἑλλάδα, ὀθωμανικὴ ἢ βυζαντινὴ ἢ νεοελληνική, ἀριστοκράτης εἶναι ὅποιος εἶναι ζάπλουτος καὶ κοινωνικὰ ἰσχυρὸς γιὰ τρεῖς – τέσσερις γενιές, κι ὁ καθένας μπορεῖ νὰ γίνει Δυνατός, ἀκόμη καὶ τυχαῖα.

Πηγή

Σε μια χώρα μεταοθωμανική δίχως κληρονομική αριστοκρατία με τίτλους ευγενείας, περγαμηνές και γενεαλογικά δέντρα που χάνονται στα βάθη των αιώνων, η αστική ελίτ αναγκάστηκε να εφεύρει τον εαυτό της επινοώντας νέους, πρωτότυπους τρόπους διάκρισης από την νεόπλουτη πλέμπα που επιδεικνύει με θράσος την υλική ευημερία της. Ανέπτυξε λοιπόν την ιδεολογία του «απλού» και του «λιτού», ταυτίζοντας την κραυγαλέα χλιδή με τους υλόφρονες πληβείους. Η βασική ιδέα είναι «απλή» στη σύλληψή της: ο πραγματικά ευγενής δεν έχει ανάγκη από θορυβώδεις εξωτερικές εκδηλώσεις πλούτου που παραπέμπουν σε πλέγματα κατωτερότητας και μηχανισμούς υπεραναπλήρωσης. Ο πραγματικά ευγενής (στα ελληνικά συμφραζόμενα ο αστός με οικογενειακή παράδοση τουλάχιστον τριών γενιών) αντλεί το κύρος και την κοινωνική του υπόσταση όχι από τα πολλά λεφτά αλλά από το λεπτό γούστο του και την αίσθηση της οικογενειακής αστικής συνέχειας. Είναι ολιγαρκής και λιτοδίαιτος. Δεν θα πάει για διακοπές στη Μύκονο με τη σάρα και τη μάρα αλλά θα καταλύσει στον προγονικό πύργο του τόπου καταγωγής του, π.χ. ένα χωριό της ορεινής Αρκαδίας ή κάποιο απόμερο, σχετικά μη τουριστικό νησί του Αιγαίου όπως η εφοπλιστική Άνδρος. Η περιβόητη δήλωση Βαρουφάκη περί λιτού βίου, για την οποία τόσο λύσσαξαν οι φιλελέδες, πρέπει να διαβαστεί (και) εντός αυτού του ιδεολογικού πλαισίου της μεγαλοαστικής «απλότητας».

Η αναζήτηση της «απλότητας» ως ιδεολογίας του ελληνικού αστισμού δεν είναι κάτι καινούργιο. Ανατρέχει τουλάχιστον ως την εποχή του Καραγάτση και των πρώτων μεσοπολεμικών μυθιστορημάτων του, που μπορούν να διαβαστούν υπό το πρίσμα μιας ταυτοτικής αναζήτησης στην οποία επιδίδεται η προνομιούχος τάξη στην οποία ο ίδιος ο συγγραφέας ανήκε, σε συνδυασμό με την ευρύτερη μέριμνα για την «αυθεντικότητα» που χαρακτηρίζει τη Γενιά του ’30. Στον «Γιούγκερμαν», ο χολερικός και φιλάσθενος Μιχάλης Καραμάνος, που αναφέρεται συχνά με τα αρχικά «Μ.Κ.» -ένα ελάχιστα συγκαλυμμένο λογοτεχνικό προσωπείο του Καραγάτση- και η χήρα γηραιά μητέρα του, χαίρουν ιδιαίτερου σεβασμού από τον κτηνώδη πρωταγωνιστή: η επίπλωσή τους είναι αριστοκρατική πλην πολυκαιρισμένη, σημάδι παλιάς οικογενειακής παράδοσης και όχι αγορασμένη από ματαιόδοξους κληρονόμους σε κάποια πανάκριβη αντικερί για λόγους επίδειξης· το γεύμα που του προσφέρουν είναι «απλό και χορταστικό», χωρίς υπερβολές· ο ίδιος ο Καραμάνος ζει μια αθόρυβη, διακριτική ζωή, χωρίς φιγούρες και κραυγαλέα γκομενιλίκια, παρότι τα οικονομικά του μέσα και η αρρενωπότητά του θα το επέτρεπαν. Το «απλό» στον Καραγάτση λειτουργεί ως κωδικός για την αριστοκρατική αστικότητα, που εξυπηρετεί την αλληλοαναγνώριση των μελών αυτής της τάξης και την επιδιωκόμενη διαφοροποίησή της από nouveau riche παρίες, όπως ο ηδονιστής ψυχαναλυτής Μάζης (όχι τυχαία η συνήχηση με τις «μάζες») ή οι πληβειακής καταγωγής βιομήχανοι Σκλαβογιάννηδες – επιλογή ονόματος με πλήρη νοηματική διαφάνεια. Αυτό είναι εν ολίγοις το δράμα του ελληνικού αστισμού, με την ρηχότητα των καταγωγικών ριζών του, η αγωνία για την εδραίωση μιας διακριτής ταξικής ταυτότητας βασισμένης σε ρευστά και επισφαλή «πολιτισμικά» κριτήρια.

This entry was posted in παράδοση, Δυτικοί, Ελλάδα, κοινωνία and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s