ἂλ Φαραμπὶ καὶ Πλάτων

Ἕνας ἀπὸ τοὺς γνωστότερους ἄραβες φιλοσόφους, ὁ ἂλ Φαραμπὶ (872 – 951), χρησιμοποίησε ἐπιχειρήματα ἀπὸ τὸν Πλάτωνα, προκειμένου νὰ ὑπερασπιστεῖ καὶ νὰ διακηρύξει τὸν ἰσλαμικὸ ἀνεικονισμό.

…his real legacy might be the philosophical rationale that Al-Farabi provided for controlling creative expression in the Muslim world. In so doing, he completed the aniconism (or antirepresentational) project begun in the late seventh century by a caliph of the Umayyads, the first Muslim dynasty. Caliph Abd al-Malik did it with nonfigurative images on coins and calligraphic inscriptions on the Dome of the Rock in Jerusalem, the first monument of the new Muslim faith. This heralded Islamic art’s break from the Greco-Roman representative tradition. A few centuries later, Al-Farabi took the notion of creative control to new heights by arguing for restrictions on representation through the word. He did it using solidly Platonic concepts, and can justifiably be said to have helped concretise the way Islam understands and responds to creative expression.

Πηγή

Ὡς γνωστόν, ὁ Πλάτων σὲ ὁρισμένα σημεῖα τοῦ ἔργου του ἐπιτέθηκε στὴ ζωγραφικὴ τέχνη, ἂν καὶ διάκειται εὐνοϊκὰ πρὸς τὴν ἀγαλματοποιία: Ἡ ζωγραφικὴ εἶναι τέχνη τῆς μίμησης, ἡ τέχνη τῆς μίμησης εἶναι τιποτένια. Ἡ ζωγραφικὴ

καταπιάνεται μὲ κάτι ποὺ ἀπέχει πολὺ ἀπὸ τὴν ἀλήθεια, καὶ ἔρχεται σὲ συνάφεια μὲ τὸ στοιχεῖο τῆς ψυχῆς μας ποὺ βρίσκεται πολὺ μακριὰ ἀπὸ τὴ φρόνηση, καὶ δὲν εἶναι…συντρόφισσα καὶ φίλη μὲ τίποτε γερὸ καὶ ἀληθινό. […] Νομιμοποιούμαστε, ἔτσι, νὰ πάρουμε τὸν ποιητὴ καὶ νὰ τὸν βάλουμε δίπλα στὸ ζωγράφο σὰν κάτι ἀνάλογο μὲ αὐτόν· γιατὶ τοῦ μοιάζει καὶ ὡς πρὸς τὸ ὅτι φτιάχνει πράγματα τὰ ὁποῖα ἔχουν ἀσήμαντη ἀξία σὲ σύγκριση μὲ τὴν ἀλήθεια, καὶ ὡς πρὸς τὸ ὅτι ἀπευθύνεται σὲ ἕνα ἄλλο τέτοιο, ἀσήμαντης ἀξίας, μέρος τῆς ψυχῆς καὶ ὄχι στὸ εὐγενικότερο. Ἔτσι, δίκαια κι ἐμεῖς δὲν θὰ τοῦ ἐπιτρέψουμε νὰ μπεῖ στὴν πόλη ποὺ μέλλει νὰ κυβερνηθεῖ σωστά.

 

Πολιτεία, 598a10 – b4, 605a8-b3 (ελλην. μετ. Ν. Μ. Σκουτερόπουλος, Ἀθήνα 200711). Ἡ παραπάνω ἀπαγόρευση ἰσχύει παρ’ ὅλο ποὺ στὸ ἴδιο ἔργο του (401a1-d3) ὁ Πλάτων ὑποστηρίζει τὴν θετικὴ ἐπίδραση τῆς ζωγραφικῆς στοὺς νέους, ἂν και ζητᾶ ἀπὸ τοὺς ζωγράφους νὰ μὴν ἀπεικονίζουν «τὸν κακὸ χαρακτήρα, τὸν ἀκόλαστο, τὸν μικροπρεπή». Λίγο πιὸ πρίν (373a5-6), ἡ ζωγραφικὴ συναριθμεῖται στὶς μὴ ἀπαραίτητες πολυτέλειες, ποὺ γίνονται ἀποδεκτὲς σὲ μιὰ πόλη ποὺ ζεῖ τρυφηλά.

Βέβαια, ὁ Πλάτων ἐκφράζει (ἢ δημιουργεῖ) ἁπλῶς μιὰ ὑποπαράδοση τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ. Ὅσοι μπερδεύουν τὴν ὑποπαράδοση μὲ τὶς ἄλλες ὑποπαραδόσεις καὶ μὲ τὶς πολιτισμικὲς ἀντιλήψεις τοῦ μέσου ἀρχαίου Ἕλληνα, καταλήγουν σὲ λαθεμένα συμπεράσματα γιὰ τὴν ἀρχαία «ἑλληνικότητα» καὶ νομίζουν ὅτι τὴν ἐκφράζει συνολικὰ ὁ Πλάτων. (Φυσικά, δὲν ἰσχύει καὶ ἡ ἀντίθετη ἄποψη, ὅτι «Ὁ Πλάτων δὲν εἶναι ἑλληνικός».) Γιὰ τὶς ζωγραφικὲς ἀπεικονίσεις στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα ἔχουμε οὐκ ὁλίγες μαρτυρίες (Παυσανίας, Πλίνιος κ.ἄ.), καὶ μᾶλλον οἱ Ἀρχαῖοι δὲν ἀκολούθησαν τὶς πλατωνικὲς συμβουλές. Ἔτσι, μποροῦμε νὰ ποῦμε ὅτι οἱ Ἄραβες σὰν τὸν ἂλ Φαραμπὶ ἀπὸ τὴν γεμάτη ἀπεικονίσεις ἑλληνικὴ Ἀρχαιότητα πῆραν τὸ κομμάτι της ἐκεῖνο, ποὺ ἀρνεῖται τὴ ζωγραφική. Παράλληλα, κατηγοροῦσαν τοὺς Ρωμαίους (Βυζαντινούς) ὅτι δὲν εἶναι πραγματικοὶ ἀπόγονοι τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων ἐπειδὴ ἐκχριστιανίστηκαν. (Ποιοὺς μοῦ θυμίζει αὐτό..) Τὸ παράδοξο τοῦ πράγματος μὲ τὴν πλατωνικὴ ἐπιχειρηματολογία τῶν Ἀράβων εἶναι προφανές: θὰ ἦταν ὡς ἐὰν οἱ Βυζαντινοὶ τοῦ 9ου αἰ. δικαιολογοῦσαν τὴν προτίμησή τους γιὰ εἰκόνες κι ὄχι ἀγάλματα μὲ ἐπιχειρήματα παρμένα ἀπὸ φιλοσόφους ποὺ ἐξέφραζαν παρόμοια θέση.

This entry was posted in τέχνη, Άραβες, Αρχαιότητα, Ισλάμ and tagged , , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s