παγανιστικά-πατριωτικά: Ὑπατία, Ἰουλιανός

Διαβάζω σὲ διάφορες σελίδες ποὺ δὲν βρίζουν τὸ Βυζάντιο, ἀφενὸς γιὰ τὴν Ὑπατία:

Ο μαρτυρικός της θάνατος είναι απόρροια των συνεχών θρησκευτικών διαπληκτισμών και ταραχών στην Αίγυπτο και, κυρίως, στην Αλεξάνδρεια. Αυτή την κατάσταση την τροφοδοτούσε ο Κύριλλος. Το αν έδωσε ή όχι την εντολή να εκτελέσουν την Υπατία δεν έχει ξεκαθαριστεί. Σίγουρα, όμως, η όλη στάση του συνέβαλλε στο να πάρουν θάρρος οι ζηλωτές, σε σημείο απύθμενου θράσους ώστε να φθάσουν στην κατακρεούργηση της Υπατίας. Άποψη που αφήνει να εννοηθεί και ο Σωκράτης ο Σχολαστικός με τη φράση του: «Τοῦτο οὐ μικρὸν μῶμον Κυρίλλῳ καὶ τῇ Ἀλεξανδρέων ἐκκλησίᾳ εἰργάσατο·».

Τίποτε δὲν ἀφήνεται νὰ ἐννοηθεῖ ἀπὸ τὸν Σωκράτη. Ἡ φράση του, ἐξίσου πιθανά, θὰ μποροῦσε νὰ σημαίνει ὅτι οἱ πράξεις κάποιων Ἀλεξανδρινῶν Χριστιανῶν σπίλωσαν τὴν ἐκκλησία τῆς Ἀλεξάνδρειας στὸ σύνολό της, καὶ τὸν ἡγέτη της κατὰ συνέπεια. Ὅπως ἀκριβῶς σπιλώνεται τὸ ὄνομα ὅλης τῆς οἰκογένειας (καὶ αὐτὸ τοῦ ἀρχηγοῦ της) ὅταν κάποιο μέλος της διαπράξει ἕνα εἰδεχθὲς ἔγκλημα· τότε, ἀκόμη καὶ τὰ ἄσχετα μὲ τὸ ἔγκλημα μέλη τῆς οἰκογένειας ἀντιμετωπίζουν προσωπικὰ τὴν ἐπίκριση τῆς κοινωνίας. Οὔτε χρειαζόταν νὰ πάρουν θάρρος ἀπὸ τὸν Κύριλλο προσωπικὰ οἱ ζηλωτές, ἀφοῦ ἡ Ἀλεξάνδρεια ἦταν ξακουστὴ ὡς τόπος παρόμοιων ἐγκλημάτων τοῦ ὄχλου, χριστιανικοῦ καὶ μή (ἐθνικοῦ, ἀρειανικοῦ, ἰουδαϊκοῦ). Ἂς ἀναφέρω μόνο τὸν ἀρειανιστὴ Γεώργιο καὶ τὸν ὀρθόδοξο ἅγιο Προτέριο, ἢ τὶς ταραχὲς τοῦ 3ου αἰώνα, ὅσοι ἐνδιαφέρονται ἂς ψάξουν. Ὅπως ποτὲ δὲν ἀνακαλύφθηκε οὔτε τιμωρήθηκε ὁ δολοφόνος τοῦ ὀρθόδοξου Πατριάρχη Ἀλεξανδρείας Προτέριου, ἔτσι οὐδέποτε ἀνακαλύφθηκαν καὶ τιμωρήθηκαν καὶ οἱ δολοφόνοι τῆς Ὑπατίας. Οὐδέποτε κατηγορήθηκαν οἱ παραβολάνοι, οἱ «μπράβοι» τοῦ Κυρίλλου, σὲ κείμενα τῆς ἐποχῆς γιὰ τὸν φόνο. Σὲ κάθε περίπτωση, ὁ θάνατος τῆς Ὑπατίας ὀφείλεται σὲ πολιτικὲς ἔριδες, μεταξὺ τοῦ χριστιανοῦ αὐγουστάλιου ἐπάρχου Ὀρέστη καὶ τοῦ ἐπισκόπου Κυρίλλου, κι ὄχι θρησκευτικές. Ἡ Ὑπατία δὲν ἦταν θεούσα σὰν τὸν Δαμάσκιο καὶ τὸν Ἰάμβλιχο. Ὁ Κύριλλος, βεβαίως, δὲν τροφοδοτοῦσε τὶς θρησκευτικὲς διαμάχες. Ἦταν πρῶτοι οἱ Ἰουδαῖοι τῆς Ἀλεξάνδρειας ἐκεῖνοι ποὺ ἀναίτια ἐπιτέθηκαν σὲ χριστιανικὲς ἐκκλησίες προκαλώντας τὴν ἀντίδρασή του, κι ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ αὐτοκράτορα Ὀρέστης δὲν ἔκανε (ἢ δὲν μποροῦσε νὰ κάνει)  τίποτε γιὰ τὴν τιμωρία τῶν ἐπιτιθέμενων.

Σὲ κάθε δικαστήριο, ὁ κατηγορούμενος ἀπαλλάσσεται ὅταν δὲν μπορεῖ νὰ ἀποδειχτεῖ ἡ ἐνοχή του, καὶ δὲν ἐπαναλαμβάνεται στὸ διηνεκὲς ἡ κατηγορία οὔτε ξαναστήνεται νέο δικαστήριο. Γιατί ὅμως στὸ δικαστήριο τῆς Ἱστορίας ὁ Κύριλλος δικάζεται διαρκῶς καὶ θεωρεῖται ἔνοχος ξανὰ καὶ ξανά, ἐνῶ δὲν μπορεῖ νὰ ἀποδειχθεῖ ἱκανοποιητικὰ ἡ ἐνοχή του;

Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι ἐὰν ἡ Ὑπατία δὲν συσχετιζόταν μὲ τὴν ἐκκλησιαστικὴ ἱστορία, ἐὰν δὲν τὴν ἀνέφερε ὁ Σωκράτης στὴν Ἱστορία του καὶ μάλιστα ἐὰν δὲν τὴν συσχέτιζε μὲ τὸν Κύριλλο, τότε κυριολεκτικὰ «δὲν θὰ τὴν ἤξερε κανείς». Τόσο μεγάλη καὶ σπουδαία ἦταν. Θὰ εἴχαμε μόνο τὶς ἐπιστολὲς τοῦ Συνέσιου καὶ τὰ ποιήματα τοῦ Παλλαδᾶ. Ὅλοι οἱ μαθητὲς μνημονεύουν τὸν δάσκαλό τους, ἀλλὰ τίποτε ἄλλο. Ἡ ζωή της ἔγινε διάσημη ἐξαιτίας του θανάτου της. Ἐὰν μάλιστα εἶχε σκοτωθεῖ γιὰ ἄλλους λόγους καὶ ἄσχετα ἀπὸ ἕναν ἐκκλησιαστικὸ γίγαντα, θὰ ἦταν ἐξίσου ἄγνωστη.

Ἰουλιανός: Ἀκούω μιὰ έκπομπὴ σ’ ἕναν πολὺ καλὸ ἱστότοπο. Ὑπάρχουν κάποια ζητήματα ὅμως. Ὁ Κωνστάντιος δὲν ἐξόντωσε τὸν Γάλλο (τὸν ἀδερφὸ τοῦ Ἰουλιανοῦ) γιατὶ τὸν φοβήθηκε (ὅπως λέγεται στὸ 15:55 τῆς ἐκπομπῆς) ὡς ἀνταγωνιστὴ τῆς ἐξουσίας του, ἀλλὰ γιατὶ ὁ ἀδερφὸς τοῦ Ἰουλιανοῦ φερόταν ἀπολίτιστα στὴν Ἀντιόχεια δολοφονώντας, κάνοντας κατάχρηση τῆς ἐξουσίας του κ.λπ., ὅπως ὁ Ἀμμιανὸς Μαρκελλίνος γράφει.

Ὁ Ἰουλιανὸς χαρακτηρίζεται ἐνάρετος καὶ σοβαρός (ὅπως λέγεται στὸ 12:33) ἐπειδὴ δὲν ἦταν φιλήδονος. Ὅμως, ὅπως ξέρουμε ἀπὸ τὸν Ἀμμιανὸ Μαρκελλίνο, ὁ Ἰουλιανὸς ἀρεσκόταν στοὺς κόλακες καὶ ἦταν ὑπέρμετρα ἐκδικητικὸς πρὸς τοὺς ἀξιωματούχους τοῦ προηγούμενου αὐτοκράτορα.

Ὁ Ἰουλιανὸς χαρακτηρίζεται μεγάλος στρατηγὸς ἐπειδὴ κατανίκησε τοὺς Φράγκους (ὅπως λέγεται στὸ 21:54), ὅμως στὸν πόλεμο μὲ τοὺς κατὰ πολὺ πιὸ ἀξιόμαχους Πέρσες ἔκανε μεγάλα λάθη.

Τὸ λεγόμενο ὅτι ὁ Ἰουλιανὸς δὲν ἤθελε νὰ στεφεῖ αὐτοκράτορας (ὅπως λέγεται στὸ 22:47) δὲν βρίσκει σύμφωνους ὅλους τοὺς ἱστοριογράφους τῆς ἐποχῆς.

Σωστὰ βέβαια, λέγεται, ὅτι ἀπὸ ἕνα σημεῖο καὶ ἔπειτα ὁ Ἰουλιανὸς ἔχασε τὸ μέτρο (ὅπως λέγεται στὸ 30:05) στὴν ἐναντίωσή του πρὸς τοὺς Χριστιανούς. Ὡστόσο, δύο ἔτη βασιλείας δὲν εἶναι τόσα πολλὰ ὥστε νὰ εἰπωθεῖ ὅτι ἀρχικῶς ἦταν ἀνεκτικὸς ἀλλὰ ἀργότερα, μόνο, ἔγινε μισαλλόδοξος. Εἶναι κρίμα ποὺ δὲν ἀναφέρεται ὡς δεῖγμα τῆς μισαλλοδοξίας του τὸ γεγονὸς ὅτι ἐξόρισε τὸν Μέγα Ἀθανάσιο ἐπειδὴ αὐτὸς ἔκαμε τὸ ἔγκλημα (!) νὰ βαφτίσει κάποιες ἀρχόντισσες ἐθνικές, ὅπως καὶ τὸ γεγονὸς ὅτι χαιρόταν μὲ τὴν ἐξαφάνιση μεγάλου τμήματος τοῦ ἔργου τοῦ Ἐπίκουρου.

Δὲν εὐσταθεῖ ὅτι προσεταιρίστηκε τοὺς Ἰουδαίους μόνο στὰ πλαίσια τοῦ θρησκευτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ πρὸς τοὺς Χριστιανούς (ὅπως λέγεται στὸ 30:35), κι αὐτὸ γιατὶ ὁ Ἰουλιανὸς σὲ ἰδιωτικὲς ἐπιστολὲς πρὸς ἐθνικοὺς ἔδειχνε τὸ σεβασμό του πρὸς τοὺς Ἰουδαίους. Ἡ ἀρειανιστικὴ ἀνατροφή του πιθανότατα (εἶχε ὡς συγγενεῖς σεσημασμένους Ἀρειανιστὲς ὅπως τὸν Εὐσέβιο Νικομηδείας) τὸν εἶχε κάνει νὰ ἐκτιμᾶ τὸν Ἰουδαϊσμό, ἀφοῦ ὁ Ἀρειανισμὸς ἀπέρριπτε τὴν θεότητα τοῦ Χριστοῦ.

Ὁ χρησμὸς τῶν Δελφῶν δὲν πρωτοαναφέρεται τὸν 11ο αἰ. (ὅπως λέγεται στὸ 36:00) ἀλλὰ ἤδη τὸν 5ο, ἐνῶ κι ὁ Ἀμμιανὸς ἀναφέρει τοὺς ἀποτρεπτικοὺς χρησμοὺς τῶν ἐθνικῶν μαντείων καὶ ὅτι ὁ Ἰουλιανὸς τοὺς ἀγνόησε, κάνοντας νέες θυσίες ὥσπου νὰ πετύχει τὸ ἐπιθυμητὸ ἀποτέλεσμα.

Ὁ Ἰουλιανὸς δὲν ἀπέρριψε τὶς προτάσεις τῶν Περσῶν μόνο γιατὶ ἤθελε νὰ ἐκδικηθεῖ γιὰ τὶς πρόσφατες εἰσβολές τους (ὅπως λέγεται στὸ 38:40), ἀλλὰ καὶ γιατὶ ἤθελε νὰ μιμηθεῖ τὸν Ἀλέξανδρο ποὺ κατέλυσε τὴν Περσικὴ Αὐτοκρατορία -ὅπως ὁ Σωκράτης Σχολαστικὸς γράφει.

Ἡ ἄποψη (ὅπως λέγεται στὸ 44:30) ὅτι ἀφοῦ ὁ πέρσης φονέας τοῦ Ἰουλιανοῦ δὲν ἐμφανίστηκε στὸν Πέρση βασιλιὰ νὰ ζητήσει τὴν ἀμοιβή του ἕνας Χριστιανὸς ἦταν ὁ δολοφόνος, ἀγνοεῖ τόσο ὅτι ὁ Ἰουλιανὸς δὲν φοροῦσε τὴν αὐτοκρατορική του πανοπλία (πάλι ὁ Ἀμμιανός, ἐδῶ), ἄρα ὅτι μπορεῖ ὁ φονιάς του νὰ μὴν γνώριζε ποιὸν σκότωνε, ὅσο κι ὅτι ὁ Πέρσης θὰ μποροῦσε νὰ εἶχε σκοτωθεῖ κατόπιν. Μάλιστα, ἡ φρουρά του εἶχε σκορπίσει κι ὁ ἴδιος εἶχε μπεῖ μέσα στὶς γραμμὲς τῶν Περσῶν. Μὲ τὴν ἴδια λογική, θὰ μποροῦσε νὰ παρουσιαστεῖ στὶς ρωμαϊκὲς στρατιωτικὲς ἀρχὲς κάποιος ἀπὸ τοὺς σὲ κοντινὴ ἀπόσταση Ρωμαίους ποὺ θὰ εἶδε ἕναν Ρωμαῖο (καὶ Χριστιανό) νὰ φονεύει τὸν Ἰουλιανό, καὶ νὰ τὸν καταγγείλει -δὲν παρουσιάστηκε κανείς. Ὁ Ἀμμιανός, παρὼν στὴ μάχη, ὄχι μόνο γράφει ὅτι εἶναι ἀβάσιμη ἡ ὑπόθεση τοῦ χριστιανοῦ φονέα ἀλλὰ κι ὅτι εἶναι ἄγνωστος ὁ δολοφόνος. Ἀντίθετα, ὁ Λιβάνιος, ποὺ πρῶτος, ἀλλὰ ἀντιφάσκοντας μὲ προηγούμενους λόγους του, ὑποστήριξε τὴν ἐκδοχὴ τοῦ προδότη Ρωμαίου στρατιώτη, ἦταν ἀπὼν ἀπὸ τὴ μάχη καὶ ὑποστήριζε ὅτι ὁ Ἰουλιανὸς ἐπλήγη βρισκόμενος μέσα στὸ ρωμαϊκὸ στράτευμα. Θὰ πιστέψουμε τὸν παρόντα στὴ μάχη ἢ τὸν ἀπόντα; Ὁ Λιβάνιος, ἐπίσης ποὺ γράφει ὅτι ὁ Σαπὼρ ἐξεπλάγη γιὰ τὸ ὅτι δὲν τιμωρήθηκε κανεὶς γιὰ τὸ θάνατο τοῦ Ἰουλιανοῦ, κάνει ὅτι δὲν καταλαβαίνει τὸ παράδειγμα ποὺ ἔφερε ὁ Σαπώρ: Ὅταν κάποιος ἀνώτερος πέρσης ἀξιωματοῦχος σκοτώθηκε, τιμωρήθηκε μὲ θάνατο ἡ φρουρά του γιατὶ δὲν τὸν προστάτεψε ἀποτελεσματικά. Δὲν ἐξεπλάγη, δηλαδή, ὁ Σαπώρ, «ποὺ δὲν τιμωρήθηκε ὁ Ρωμαῖος δολοφόνος τοῦ Ἰουλιανοῦ» ἀλλὰ ἐξεπλάγη γιατὶ οἱ ὑπεύθυνοι γιὰ τὴν ἀσφάλειά του (ἡ φρουρά του) δὲν τιμωρήθηκαν.

Οὔτε βέβαια ἡ ἑλληνικὴ παιδεία ἦταν πιὸ διαδεδομένη στὴ Δύση ἀπὸ ὅ,τι «στοὺς Ἀνατολίτες» (49:20). Ἀνατολίτης ἀπὸ τὴ Δαμασκὸ ἦταν ὁ Δαμάσκιος, καὶ Ἀνατολίτης Σύριος ὁ Ἰάμβλιχος. Καὶ οἱ δυὸ ἐθνικοί.

Παραπομπὲς ἔχω, ἀλλὰ δὲν τὶς βάζω. Ὅποιοι ἐνδιαφέρονται, θὰ ψάξουν ἢ ἂς ρωτήσουν. Δὲν ὑπάρχει τίποτε γιὰ νὰ ὑπερασπιστοῦμε στὸν Ἰουλιανὸ καὶ τίποτε στὴν Ὑπατία γιὰ τὸ ὁποῖο νὰ κατηγορήσουμε τὸν Κύριλλο. Δὲν ὑπάρχει μιὰ μέση ὁδὸς γιὰ ὅσους ξέρουν τί κάθαρμα ἦταν ὁ Ἰουλιανός, καὶ πόσα ψέματα ἔχουν χτιστεῖ πάνω σὲ χιλιοαπαντημένες εἰκασίες γιὰ τὸ φόνο τῆς Ὑπατίας.

This entry was posted in παλιά και νέα θεότητα, Ύστερη Αρχαιότητα, θρησκεία and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s