ὁ καημένος Ἀρειανισμός, καὶ ἄλλα τέτοια: Ὁ ἀνθρωπιστικὸς φανατισμὸς τῆς ἰσοπέδωσης

Τὸ νὰ διαβάζεις γιὰ τὶς «διώξεις κατὰ τῶν Ἀρειανιστῶν» ἀπὸ τὸν Θεοδόσιο μὲ «δολοφονικὸ ζῆλο», στὰ πλαίσια γενικὰ τοῦ μοτίβου ὅτι «ὅλοι ἴδιοι εἶναι» καὶ τοῦ «κάθε ἰδεολογία μόλις ἑδραιωθεῖ ἐξαερώνει τοὺς ἀντιπάλους της», σὲ διαβεβαιώνει γιὰ τὴν παντοδυναμία τῆς ἄγνοιας τῆς ἱστορίας.

Οὔτε ἰδέα ἔχουν, γιὰ παράδειγμα, ὅσοι φέρνουν ὡς παράδειγμα τὴν τύχη τῶν αἱρετικῶν στὰ χέρια τῆς κρατούσας Ἐκκλησίας τοῦ 4ου αἰώνα, γιὰ τὶς ἐπανειλλημένες διακηρύξεις ἱεραρχῶν, πατέρων καὶ ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας ἐναντίον τῆς ἄσκησης βίας σὲ βάρος τῶν αἱρετικῶν. Ὅλα τὰ παρακάτω διακηρύχτηκαν ἐνῶ ἡ Ὀρθοδοξία ἤδη εἶχε κυριαρχήσει πολιτικά, καὶ ὄχι ὅταν ἦταν διωκόμενη: Ὁ ἅγιος Μαρτίνος μεσολάβησε στὸν αὐτοκράτορα ὑπὲρ τοῦ αἱρετικοῦ Πρισκιλλιανοῦ καὶ τοῦ εἶπε ὅτι ἡ ἐκτέλεση αἱρετικῶν θὰ ἦταν καταπάτηση τῶν θείων νόμων (Σουλπίκιος Σεβῆρος, Sacra Historia, 2.50). Ὁ ἅγιος Ἀμβρόσιος καταδίκασε τὴν ἐκτέλεση τοῦ Πρισκιλλιανοῦ (ἐπιστ. 24). Ἐπίσης, ἔστειλε δύο ἐπιστολὲς στὸν Θεοδόσιο ζητώντας του νὰ δείξει ἐπιείκεια στοὺς ἡττημένους Ἐθνικούς, πράγμα ποὺ ὁ Θεοδόσιος ἔπραξε. Ὁ Λέων, πάπας Ρώμης, ὑποστήριξε τὴν καθαίρεση ἀλλὰ ὄχι τὴ θανάτωση τῶν πρισκιλλιανιστῶν κληρικῶν. Ὁ Ἰσίδωρος τῆς Σεβίλλης καταδικάζει τὴν θανάτωση αἱρετικῶν (Sententiarum, 3, 4, 4-6), ὅπως καὶ ὁ Ἰλάριος Πουατιὲ τὴ θρησκευτικὴ βία (Liber contra Auxentium, 3.4). Μόνο «παραμερισμένοι ἀπὸ τοὺς μηχανικοὺς τῆς βίας» δὲν στάθηκαν οἱ παραπάνω Πατέρες καὶ ἅγιοι. Ὁ Κοσμᾶς δὲν συμβουλεύει λήψη βίαιων μέτρων κατὰ τῶν Βογόμιλων, ἐνῶ ὁ ἅγιος Θεόδωρος Στουδίτης διακηρύσσει ὅτι ρόλος τῆς Ἐκκλησίας εἶναι νὰ κατηχεῖ καὶ ὄχι νὰ σκοτώνει τοὺς αἱρετικούς. Τὰ ἴδια ἰσχυρίζονται οἱ Χρυσόστομοι, οἱ Γρηγόριοι καὶ οἱ ἄλλοι μεγάλοι Πατέρες τοῦ 4ου αἰώνα. Ὅποιος ἀγνοεῖ τὰ παραπάνω παραδείγματα, θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι πιὸ προσεκτικός, λιγότερο βέβαιος γιὰ τὶς ἀποφάνσεις του.

Οὔτε ὅμως ὑπάρχει μεγάλη ἀπόκλιση μεταξὺ χριστιανῶν αὐτοκρατόρων καὶ τῶν παραπάνω ἁγίων. Οἱ «κακοὶ» Θεοδόσιοι χτυποῦσαν τόσο πολὺ τοὺς Ἐθνικούς, ὥστε τοὺς διόριζαν Ἔπαρχους τοῦ Πραιτωρίου, καὶ νομοθετοῦσαν ἐναντίον τῆς βίας σὲ βάρος Ἐθνικῶν. Διέτασσαν τόσο πολύ τὴν καταστροφὴ ναῶν καὶ ἀγαλμάτων, ὥστε ἡ νομοθεσία τους εἶναι γεμάτη ἀπὸ προστατευτικὲς διατάξεις ὑπὲρ ἀρχαίων ναῶν καὶ ἀγαλμάτων. Ἡ ὑπαρκτὴ ἀπόκλιση μεταξὺ Ἐκκλησίας καὶ Αὐτοκράτορα ὀφείλεται, ἁπλούστατα, στὴν προϋπάρχουσα παγανιστικὴ ρωμαϊκὴ «συνταγὴ» ἀντιμετώπισης τῶν ἀντιφρονούντων. Τὸ ὅτι «τελικὰ» ὁ Ἀρειανισμός ἐξαφανίστηκε, δὲν ἀποτελεῖ ἀπόδειξη γιὰ τὴν ἄσκηση βίας «παρὰ τὶς ἐκκλήσεις λιγοστῶν Πατέρων γιὰ ἀνεκτικότητα». Κάτι τέτοιο συνιστᾶ ἀκόμη σοβαρότερη ἄγνοια τῆς ἱστορικῆς ἐξέλιξης. Πρὶν ἀπὸ τὴν φανταστικὴ «καταδίωξη μὲ δολοφονικὸ ζῆλο τῶν Ἀρειανιστῶν ἀπὸ τὸν Θεοδόσιο», οἱ Ἀρειανιστὲς εἶχαν διαπράξει σειρὰ ἐγκλημάτων, τὰ ὁποῖα κανεὶς ὑπερασπιστὴς τοῦ «ἑκάστοτε διωκόμενου» δὲν γνωρίζει καὶ δὲν ὑπενθυμίζει.

Ἀναρωτιέται λοιπὸν κάποιος, ἐὰν ὑπῆρξαν Ἀρειανιστὲς ποὺ κατὰ τὴ διάπραξη τῶν ἐγκλημάτων αὐτῶν μίλησαν ὑπὲρ τῶν ἀντιφρονούντων ὅπως οἱ παραπάνω ὀρθόδοξοι ἅγιοι. Ἡ ἀπάντηση εἶναι: Σὲ ἀντίθεση μὲ τοὺς Ὀρθόδοξους ποὺ ὑποστήριξαν τὴ μὴ βία ἐνόσω ἡ Ὀρθοδοξία εἶχε πλέον κυριαρχήσει, οἱ Ἀρειανιστὲς δὲν διακήρυσσαν τὴ μὴ βία ἐνόσω κυριαρχοῦσαν. Μάταια ἐπίσης θὰ ψάχνει κάποιος γιὰ «σταλινικοὺς» οἱ ὁποῖοι διακήρυσσαν τὴν μὴ δίωξη τῶν τροτσκιστῶν καὶ ἄλλων ἀντιφρονούντων. Γιατί, μήπως οἱ Διαφωτιστὲς ἐνῶ ἀκόμη ἦταν «διωκόμενοι» δὲν διακήρυσσαν ὅτι οἱ ἀντιφρονοῦντες (=οἱ διαφωνοῦντες μὲ τὶς ἰδέες τῶν Διαφωτιστῶν) πρέπει νὰ ἐξολοθρεύονται; Μήπως κι ὁ Πλήθων Γεμιστὸς δὲν διακήρυσσε, ἐνῶ καλὰ καλὰ δὲν εἶχε ἐπικρατήσει, ὅτι ὅσοι διαφωνοῦν μὲ τὶς ἰδέες του θὰ καίγονται στὴν πυρά;

Ἄρα, ἡ ἄποψη «ὅλοι εἶπαν καὶ ἔκαναν τὸ ἴδιο μόλις ἐξασφάλισαν τὴν ἐξουσία» εἶναι προϊὸν ἄγνοιας ἢ ψέμμα.

Ἡ διαφορὰ μεταξὺ «Ἀρειανιστῶν», «Σταλινικῶν» καί, ἀπὸ τὴν ἄλλη, Ἐκκλησίας τοῦ 4ου αἰώνα, εἶναι τεράστια στὸ ζήτημα αὐτό. Κι ἐπειδὴ ὁ «ὑπερασπιστὴς κάθε εἴδους ἀντιφρονούντα» δὲν τὸ γνωρίζει, μετατρέπεται σὲ κήρυκα τῆς δῆθεν μετριοπάθειας, τοῦ «ὅλοι ἴδιοι εἶναι». Φιλοσοφικά, τὸ «ὅλοι ἴδιοι στάθηκαν» ἀκούγεται πολὺ πειστικό, ἱστορικὰ ὅμως ἐλάχιστα ἢ καθόλου. Εἶναι ἡ γνωστὴ κατάσταση ὅπου οἱ φιλόσοφοι καὶ οἱ φιλοσοφοῦντες / κοινωνιολογοῦντες στέκονται ἐνάντιοι στὴν Ἱστορία.

Θὰ μπορούσαμε νὰ χαρακτηρίσουμε τὴν «ἀνθρωπιστικὴ» αὐτὴ στάση, φανατισμὸ μὲ ἀνθρωπιστικὸ πρόσωπο. Ἤπιο φανατισμό, ἀλλὰ φανατισμό. Γιατὶ, ὅσο κι ἂν τὸ ἀρνοῦνται οἱ «πραγματικοὶ» ἀνθρωπιστές, δὲν εἶναι ὅλες οἱ θρησκεῖες καὶ οἱ ἰδεολογίες «ἴδιες» ὅσον ἀφορᾶ τὴν μεταχείριση τῶν ἀντιφρονούντων.

Advertisements
This entry was posted in Ύστερη Αρχαιότητα, ανθρωπισμός, θρησκεία and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s