Στὸ φέουδο

Ὁ κατώτερος τύπος χωρικοῦ στὸ ἀγρόκτημα ἦταν ὁ δουλοπάροικος, ποὺ κατὰ κανόνα ἦταν δεμένος μὲ τὴ γῆ καὶ δὲν μποροῦσε νὰ τὴν ἀφήση χωρὶς τὴ συναίνεση τοῦ κυρίου καὶ τὴν πληρωμὴ ἑνὸς προστίμου. Ἐξ ἄλλου ὁ κύριος δὲν μποροῦσε νὰ ἐξώση τὸν δουλοπάροικο ἀπὸ τὸ κτῆμα, οὔτε νὰ τὸν χωρίση ἀπὸ τὴ γυναῖκα καὶ τὰ παιδιά του. Πολλοί, ἂν ὄχι οἱ περισσότεροι ἀπὸ τοὺς χωρικούς, ἦσαν δουλοπάροικοι ἕως τὰ τέλη τοῦ δωδεκάτου αἰῶνος. Ἕνας ἀνώτερος τύπος χωρικοῦ ἦταν ὁ καλλιεργητὴς ποὺ ἐπλήρωνε ἕνα τύπο ἐνοικίου γιὰ τὴ γῆ του καὶ δὲν ἦταν δεσμευμένος μὲ τὸ γαιόκτημα. Ἦταν ἴσως ἀπόγονος ἑνὸς ἀπὸ τὴν τάξι τῶν μικρῶν ἐλευθέρων ἀγροκτημόνων ποὺ εἶχαν παραδώσει τὸ κτῆγμα τους στὸν ἄρχοντα σὲ ἀντάλλαγμα τὴν προστασία καὶ ἀργότερα ὑποβιβάσθηκε σὲ κατάστασι ἐξαρτήσεως. Ὁ ὑψηλότερος τύπος χωρικοῦ ἦταν ὁ ἐλεύθερος κτηματίας, ποὺ ἐξουσίαζε τὸ κτῆμα του, ἀλλὰ σὲ μερικὲς περιπτώσεις ὑπαγόταν στὴ δικαιοδοσία τοῦ τοπικοῦ ἄρχοντος.

Ἡ ζωὴ τοῦ χωρικοῦ ἦταν δύσκολη. Ἐργαζόταν πολλὲς ὧρες, συνήθως στὰ χωράφια, ἀπὸ τὴν αὐγὴ ἕως σχεδὸν τὴν δύσι τοῦ ἡλίου. Ἡ σύζυγός του συνήθως περιποιώταν τὴν καλύβα καὶ τὴν οἰκογένεια ἢ μπορεῖ νὰ ἐργαζόταν ἐπίσης στὰ χωράφια, ἂν ἦταν ἀνάγκη. Ἦταν ἕτοιμος γιὰ κάθε νεῦμα καὶ πρόσκλησι τοῦ ἄρχοντος, ἂν καὶ μερικοὶ κανόνες, «συνήθειες» τοῦ γαιοκτήματος ὅπως ἐλέγονταν, ὑπετίθετο ὅτι περιώριζαν τὶς ἀπαιτήσεις τοῦ κυρίου. Ἀλλ’ ὁ ἄρχων μποροῦσε νὰ παρακάμψη εὔκολα αὐτοὺς τοὺς περιορισμούς, ἰδίως μὲ τὴν ἐπίκλησι τῆς ἀγγαρείας […]

Τὰ σπίτια τῶν χωρικῶν ἦσαν ὑγρά, ἀκάθαρτα καὶ σκοτεινά. Λίγο τεχνητὸ φῶς ὑπῆρχε. Τὰ κερδιὰ ἦσαν ἀκριβά. Οἱ χωρικοὶ ἐκοιμώνταν μὲ τὰ ἐνδύματά τους σ’ ἕνα σωρὸ ἀκάθαρτου καὶ ὑγροῦ ἀχύρου. Ἂν ἦσαν ἀρκετὰ εὔποροι νὰ ὑποστοῦν τὰ ἔξοδα, ἐκοιμώνταν σ’ ἕνα ξύλινο κρεββάτι. Ἡ δίαιτά τους ἦταν ἁπλῆ καὶ ἀμετάβλητη. Ἦταν συχνὰ σπάνια, καὶ ἀκόμη ἀνασφαλές, νὰ πίνουν νερό. Οἱ χωρικοὶ στὸν νότο, ὅταν μποροῦσαν ν’ ἀποκτήσουν, ἔππιναν φθηνὸ κρασί. Οἱ χωρικοὶ στὸν βορρᾶ ἔπιναν μηλίτη ἢ μπύρα, ὅταν ἦταν διαθέσιμα. Οἱ χωρικοὶ ἐμαστίζονταν ἀπὸ σιτοδεία καὶ συχνὲς ἐπιδημίες. Ἡ ζωὴ στὸ γαιόκτημα ἦταν μᾶλλον μονότονη, ‘ἂν καὶ ὑπῆρχαν εὐκαιρίες γιὰ διασκέδασι καὶ εὐθυμία. […]

Ὅταν ἦταν δυνατό, ἡ Ἐκκλησία κατέβαλλε προσπάθεια νὰ μετριάση τὴν σκληρὴ ζωὴ τῶν χωρικῶν. Γιὰ θρησκευτικοὺς λόγους καὶ γιὰ νὰ εὐκολύνη κατὰ τὸ δυνατὸ τὴ ζωὴ τῶν χωρικῶν, ἀπαιτοῦσε νὰ μὴν ἐργάζωνται στὶς ἑορτὲς ποὺ ἦσαν πολυάριθμες. […] Κατὰ τὶς ἑορτὲς ὁ λαὸς συγκεντρώνονταν στὴν αὐλὴ τοῦ ναοῦ γιὰ νὰ χορεύση καὶ τραγουδήση, σύμφωνα βέβαια μὲ τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς κανονισμούς. Μποροῦσαν ἐπίσης νὰ παιχθοῦν κῦβοι, ἂν καὶ ἡ Ἐκκλησία δυσαρεστιόταν ἀπὸ τὴ χαρτοπαιξία. […]

Κοινότερος (φόρος) ἦταν ἡ ἀποκοπή, ποὺ ἐπληρωνόταν κάθε ἔτος στὴν συγκομιδὴ ἀπὸ τὸν δουλοπάροικο, τὸν καλλιεργητὴ καὶ ἴσως τοὺς λίγους ἐλευθεροκτήμονες. Ἡ ἀποκοπὴ ἐπληρωνόταν ἀπὸ τὴν οἰκογένεια ὡς ὁμάδα. Ὁ δουλοπάροικος ἦταν συνήθως φορολογητέος κατὰ τὸ ἔλεος τοῦ κυρίου, ἀλλὰ στὴν περίπτωση τοῦ καλλιεργητοῦ καὶ τοῦ ελευθεροκτηματία ἐπληρωνόταν ἕνα «ἐθιμικὸ» ποσό. Ὁ ἄρχων εἰσέπραττε ἐπίσης ἕνα εἶδος ἐμμέσου φόρου ἀπαιτώντας ἀπὸ τοὺς χωρικούς του νὰ χρησιμοποιοῦν, πληρώνοντας γιὰ τὴν χρῆσι, τὸν μύλο, τὸ ἀρτοποιεῖο καὶ τὸ σιδηρουργεῖο του (ποὺ θὰ μπορούσαμε νὰ τὰ ὀνομάσωμε δημόσιες χρήσεις), στὰ ὁποῖα εἶχε πλῆρες μονωπόλιο καὶ τὰ ὁποῖα κάθε χωρικὸς ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιῆ μὲ ἀπειλὴ αὐστηρᾶς ποινῆς. Ἐπὶ πλέον ὁ δουλοπάροικος ἔπρεπε νὰ πληρώνη στὸν κύριό του γιὰ τὸ δικαίωμα νὰ νυμφευθῆ σὲ ἄλλο κτῆμα καί, ὅπως ὁ ἴδιος ὁ κύριος, νὰ κληρονομήση τὴν περιουσία τοῦ πατέρα του. Ὁ ἄρχων εἶχε τὸ δικαίωμα, ὅταν ταξίδευε διαμέσου τῆς περιοχῆς, νὰ τρέφεται καὶ στεγάζεται, αὐτὸς καὶ ἡ συνοδεία του, μὲ ἔξοδα τῶν χωρικῶν.

Κ. Γιαννακόπουλου, Μεσαιωνικὸς δυτικὸς πολιτισμὸς καὶ οἱ κόσμοι τοῦ Βυζαντίου καὶ τοῦ Ἰσλάμ, Θεσσαλονίκη 1993

This entry was posted in Δύση, Μεσαίωνας and tagged , . Bookmark the permalink.

1 Response to Στὸ φέουδο

  1. Ο/Η Ἀνώνυμος λέει:

    Ὡραῖα πράγματα ….

    Ἂς ἑτοιμαζώμαστε, ὅμως, γι᾽ ἀνάλογες καταστάσεις,
    ἀφοῦ μὲ τόσο ζῆλο ἀποδομήσαμε τὰ μέχρι τώρα κεκτημένα δύο περίπου αἰώνων ἐλευθέρου ἐθνικοῦ βίου (κεκτημένα γεωπολιτικά, θεσμικά, πολιτιστικά, κοινωνικά, μὰ καὶ ὑλικὰ – π. χ. ΔΕΗ …) κι ἐπιδιώξαμε τὸν παλιμβαρβαρισμό, τὴν ὑποστροφὴ σὲ μιὰ νεο-μεσαιωνικὴ κατάσταση, μ᾽ ἐπιταχυνόμενο, μάλιστα, ἐσχάτως βηματισμὸ πρὸς τὰ πίσω.

    Ποιά ἡ διαφορὰ ἀπὸ τὸν μεσαιωνικὸ δουλοπάροικο
    τοῦ σημερινοῦ λ.χ. καταχρεωμένου ἡμι-λοῦμπεν ἀνθρωπάκου, ὁ ὁποῖος πληρώνει νοῖκι στὸ κορακο-fund γιὰ νὰ κάθεται μέσα στὸ πρώην σπίτι του, εἶναι ἐξηρτημένος ἀπὸ τὸ κράτος προνοίας γιὰ τὴν ἐπιβίωσή του (διότι ἡ σημερινὴ φορολογία, ἀνάλογη μὲ τὰ μεσαιωνικὰ δοσίματα, καθιστᾶ ἀπαγορευτικὴ τὴν αὐτοδύναμη οἰκονομικὴ δραστηριοποίησή του, χωρὶς νὰ ὑπάρχουν ἔστω κάποιες villes-franches …), ἐνῶ συνάμα αὐτὸς ὑποχρεώνεται νὰ εἶναι καλωδιωμένος καὶ διασυνδεδεμένος μ᾽ ἕνα ἀπρόσωπο, μονοπωλιακὸ κατ᾽ οὐσίαν, ἠλεκτρονικὸ μεγασύστημα, ἀπολύτως ἀνάλογο τοῦ μεσαιωνικοῦ ἐκείνου moulin seigneurial ;

    Καὶ ἐπὶ πλέον
    (εἰδικῶς ἂν συμβῆ νὰ εἶναι ἐργαζόμενος κανεὶς σήμερα, μετὰ τὴν πλήρη κατάρρευση / παραμερισμὸ τοῦ ἐργατικοῦ δικαίου τῆς Νεωτερικότητος),
    χωρὶς οὔτε κἂν τὶς συχνὲς-πυκνὲς Κυριακές, γιορτὲς καὶ σκόλες τοῦ Μεσαιῶνος (Ἀνατολικοῦ τε καὶ Δυτικοῦ), ἀλλὰ καὶ χωρὶς καμμία μεταφυσικὴ παρηγοριά, γιὰ νὰ πιαστῆ ἀπὸ κάπου, ὅπως οἱ προγόνοι του [Σήμερα λ.χ., Κυριακὴ 27.ΧΙΙ τοῦ 2020 μ. Χ., τὰ μὲν μαγαζιὰ ἦσαν ἀνοικτά, ἐνῶ οἱ ἐκκλησιὲς ἔμειναν κλειστὲς iussu principis, κατὰ διαταγὴν (κάποιου) Ἡγεμόνος. Ἀπολύτως ἐνδεικτικὸ τῆς κατάντιας μας !].

    Ἀλλ᾽ ἂς μὴν εἴμαστε ἄδικοι :
    Ἀντ᾽ αὐτῶν ὅλων, ὁ δουλοπάροικος του 21ου αἰ. διαθέτει τουλάχιστον νενομοθετημένο πλέον γάμο δύο ταχυτήτων, ἀφ᾽ ἑνὸς μὲν κανονικό, μὲ πλήρη νομικὴ δεσμευτικότητα, ἀφ᾽ ἑτέρου δὲ καὶ «ντεμί», ἂν τὸ ἐπιθυμῆ
    [Τὸ «σύμφωνο συμβίωσης», ντέ, τὴν ὑποστροφὴ δηλαδὴ στὴν παλλακεία, ὅταν στὸ «ἀντιδραστικὸ» Βυζάντιο εἶδαν κι ἔπαθαν νὰ καταργήσουν τὰ τρία νομοθετικὰ καθεστῶτα συμβίωσης, καθιερώνοντας μόνο τὸν πλήρως νομικὰ δεσμευτικὸ γάμο, πρᾶγμα ποὺ ἀποτέλεσε τότε σαφέστατο βῆμα προόδου καὶ βελτίωσε τὴν condition τῶν γυναικῶν, ὅσο δὲν τὀ ἔκαναν δεκαετίες φεμινιστικῆς τσιρίδας στὸν 20ὸν αἰ. …] .

    Τόσο ὡραῖα …

    Αρέσει σε 1 άτομο

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s