ὀρθολογικά

Ἀπὸ σαφεῖς ἀποφάνσεις τῶν σπουδαιότερων ἐκπροσώπων του προκύπτει ὅτι ὁ ὀρθολογισμὸς τῶν Νέων Χρόνων ὁρίζεται πρῶτα-πρῶτα σὲ ἀντίθεση μὲ ὅ,τι ἀποκαλεῖται «σχολαστικὴ σκέψη», «αὐθεντία», «Μεσαίωνας», «μυστικισμὸς» κτλ. Ὁ πολεμικός του χαρακτήρας καταφαίνεται, λοιπόν, στὴν ἀδιάκοπη, ἄμεση ἢ ἔμμεση ἀρνητικὴ ἐπίκληση ἑνὸς ἀντιπάλου, κάθε φορὰ ποὺ ὁ ἴδιος δοκιμάζει νὰ προβάλει ἢ νὰ νομιμοποιήσει τὸν ἑαυτό του. Ἐπειδή, μὲ τὴν ἔννοια αὐτή, ὁ ὀρθολογισμὸς τῶν Νέων Χρόνων ἀποζεῖ ἀπὸ τὸν ἀνταγωνισμό (ἀκόμη σήμερα ὁ «θετικισμὸς» ἐκστρατεύει ἐναντίον τῆς «μεταφυσικῆς»), προσπαθεῖ νὰ καλλιεργεῖ αὐτὸ τὸ ἔδαφος ποὺ τὸν τρέφει, τονίζοντας σὲ κάθε δεδομένη περίπτωση τὴν ἀπειλὴ ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴν πλευρὰ τοῦ πολύμορφου καὶ ὡστόσο ἀμετάβλητου ἀντιπάλου του. Αὐτὴ εἶναι ἡ μία, ἡ ἔμμεση πλευρὰ τῆς πολεμικῆς, ποὺ κατὰ τρόπο παράδοξο ἀλλὰ ἀναγκαῖο, συνίσταται στὴ διόγκωση τοῦ ἀντιπάλου· ἡ ἄλλη, ἡ ἄμεση πλευρὰ ἐκφράζεται μὲ τὴν ἐπίμονη ἄρνηση τῆς («ἀληθινῆς») ὀρθολογικότητας αὐτοῦ τοῦ ἀντιπάλου. Στὴν πραγματικότητα, ὅμως, ἡ ὀρθολογικότητα τοῦ ἀντιπάλου δὲν ἀναγνωρίζεται (καὶ οὔτε κἂν γίνεται ἀντιληπτή) μόνο καὶ μόνον ἐπειδὴ βρίσκεται στὴν ὑπηρεσία μιᾶς ἐντελῶς διαφορετικῆς κοσμοθεωρητικῆς στάσης. Οἱ σημαντικὲς γνωσιοθεωρητικὲς καὶ ἐπιστημολογικὲς ἀντιθέσεις ἀποτελοῦν συνοδευτικὰ φαινόμενα τοῦ κοσμοθεωρητικοῦ ἀγώνα καὶ τὸν προϋποθέτουν τόσο λογικά (ἀφοῦ μονάχα στὸ πλαίσιο μιᾶς ὁρισμένης συνολικῆς θεώρησης ἀποκτοῦν τὸ νόημά τους τὰ ἐπὶ μέρους γνωστικὰ προβλήματα) ὅσο καὶ ψυχολογικά. Ἄν, τώρα, ἀπὸ ὁρισμένη θεολογικὴ-μεταφυσικὴ σκοπιὰ ὁ ὀρθολογισμὸς τῶν Νέων Χρόνων φαίνεται σὰν ὀλέθρια Ὕβρις ἢ σὰν ἔργο τοῦ Σατανᾶ, ὅμως καὶ ὁ ἴδιος –τουλάχιστον ἐφόσον δὲν ἐγκαταλείπει τὴν ἀξίωσή του γιὰ κοσμοθεωρητικὴ κυριαρχία καὶ δὲν ἐπιτρέπει τὴ μετατροπὴ τῆς ἐπιστήμης ἀπὸ λυτρωτικὴ δύναμη σὲ γνωστικὸ ὄργανο μιᾶς σκεπτικιστικῆς ἢ μηδενιστικῆς θεώρησης– δὲν δείχνεται διόλου προθυμότερος νὰ ἀποδώσει δικαιοσύνη στὸν ἀντίπαλο, ἀναγνωρίζοντας τὸ ὀρθολογικὸ στοιχεῖο στὰ προϊόντα τῆς σκέψης του· τὸν μακρὸ ἀγώνα ἐνάντια στὴ «σχολαστικὴ σκέψη» τὸν ἔχει σήμερα διαδεχτεῖ ὁ ἀγώνας ἐνάντια στοὺς «ψευδεῖς προφῆτες».

Π. Κονδύλης, Εὐρωπαϊκὸς Διαφωτισμός, I, 57-58.

This entry was posted in φιλοσοφίες and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s