ταραχὲς κι ἑρμηνεῖες τοῦ 1821

Η ταραχή που υπάρχει προς την ερμηνεία της επανάστασης του 1821 δεν είναι απλό συμβάν, αλλά γενικότερο χαρακτηριστικό του συγκεκριμένου κράτους, που ενδιαφέρεται περισσότερο για τις ερμηνείες από οτιδήποτε άλλο, δείχνοντας ότι δεν έχει ιστορία και προσπαθεί να εφεύρει μία. Ας παρουσιάσουμε λοιπόν τις εθνικές αφηγήσεις που κατασκευάστηκαν κατά τελευταία 200 έτη. Λέω εκ των προτέρων ότι όλες είναι εσφαλμένες ιστορικά, λογικά, πολιτικοφιλοσοφικά και ούτε αίσιο αποτέλεσμα έχουν ως ιδρυτικοί μύθοι. Γιατί ουσιαστικά εξυπηρετούν ένα μόνο πράγμα, πολιτικές επιδιώξεις. Αν είναι να υπάρχει ένα ειδοποιό χαρακτηριστικό είναι τούτο της πολιτικής (political) αντιμαχίας προ-πολιτικής (civic) κατάστασης που προσπαθεί να φτιάξει ένα πρόσωπο προς τους ξένους και να περάσει ως ψυχολογική προπαγάνδα στο εσωτερικό.

1) Κοραϊκή: υπάρχει κάποιο έθνος που υπετάχθη σε μακεδόνες, ρωμαίους και οσμανίδες δεσπότες και η απελευθέρωσή του θα σημάνει την επιστροφή στην αρχαία ταυτότητα που είναι η ελληνική (λίγο πολύ αθηναϊκή) γιατί αυτή άρεσε στους ευρωπαϊούς διανοουμένους της εποχής.

2) Παπαρρηγοπούλειος: αρχικά κοραϊκός που καθώς η εμφάνιση της θεωρίας του Φαλμεράυερ χαλούσε την εθνική συνέχεια του λαού, ο Παπαρρηγόπουλος κατασκευάζει τον ελληνισμό ως ένα πολιτισμικό συνεχές, δίνοντας σημασία στις μακεδονικές κατακτήσεις και βαπτίζοντας την Ρωμανία χριστιανικό και μεσαιωνικό [Ε]λληνισμό. Η λέξη ελληνισμός σήμαινε βέβαια για τους χριστιανούς την ειδωλολατρία και εδώ ο Παπαρρηγόπουλος δανείζεται την χρήση από την αλεξανδρινή εποχή, ως κάτι ελληνίζον, ελληνικού ύφους. Φυσικά αυτό είναι προβολή, γιατί ζούμε στον αγγλοσαξωνισμό. Γενικά είναι μία έξυπνη ερμηνεία, πειστική και είναι η επικρατούσα, η επίσημη. Φανερώνει αναγκαιότητες που την δίνουν μία λογικοφάνεια, όπως πχ. ότι ο Αλέξανδρος καθώς ένωσε πολιτικά τους Έλληνες, τους έσωσε από τον αφανισμό. Βέβαια η αλήθεια είναι ότι δεν ήσαν διόλου άνετες οι πόλεις-κράτη με τους Μακεδόνες για αυτό έφεραν τους Ρωμαίους. Και είναι μία μόνο από τις αντιφάσεις που παρουσιάζονται στην προσπάθεια να στηθή εθνική αφήγηση. Αυτό είναι ακόμη πιο εμφανείς στο spinoff της Εκδοτικής Αθηνών όπου μία επιτροπή έχει την επιμέλεια φροντίζοντας για την παπαρρηγοπούλειο αφήγηση και τα άρθρα γράφονται από διάφορους ιστορικούς.

3) Σβορώνειος: είναι η αριστερή εθνική αφήγηση κατά την οποία η εθνική συνέχεια ορίζεται ως ένα «πνεύμα αντίστασης» που παρουσιάζεται ως ελληνικό ίδιον. Πρόκειται για την διαλεκτική σύνθεση των δύο προηγουμένων και απαντά υποτίθεται στο φαινόμενο της ξενοδουλίας. Πάνω σε τούτην κτίζεται η μνεία στις εκατόν τόσες «ελληνικές επαναστάσεις» (πλείστες των οποίων βέβαια ήταν εξυπηρετήσεις υπέρ Βενετών και όλες ήσαν μεμονωμένες εξεγέρσεις τοπικού χαρακτήρα). Αυτήν την αριστερή ερμηνεία τελευταίως την υιοθέτησε και η «εθνολαϊκή» δεξιά. Όπως και νάχει όμως, ένας ιδεότυπος στημένος πάνω στην μορφή του Κλέφτη είναι ουσιαστικώς… τουρκική. Τέτοιοι κοινωνικοί τύποι αφορούν κτηνοτροφικές-νομαδικές κοινωνίες (Αρβανίτες, Βλάχους Σλάβους κτλ.–ο Κεκαυμένος μνημονεύει τους Βλάχους ως οδίτες ληστές) και κατά τον Βρυώνη εισήχθησαν ως φολκλόρ με τους Τούρκους. Δηλαδή ενώ η τουρκική εξουσία εκρωμαϊζεται ο λαός με την άφιξη νομάδων εκτουρκίζεται. Πολύ πριν την ρομαντική εξιδανίκευση του Κλέφτη δημώδη άσματα στην τουρκική (και όχι στην γλώσσα της οθωμανικής αυλής) παρουσιάζουν Κλέφτες ως λαϊκούς ήρωες τύπου Ρομπέν των Δασών να αγωνίζονται κατά της οθωμανικής αρχής. Και αυτό το φολκλόρ περνά σε όλους τους βαλκανικούς λαούς και εθνικοποιείται, εκτός των δημοτικών ελληνικών τραγουδιών, στην Σερβία (πχ. τραγούδια για τον Μάρκο Κάρλιεβιτς). Επομένως η ελληνική επανάσταση κατά τον λεγόμενο εθνολαϊκό τρόπο είναι μάλλον τουρκική. Για του λόγου το αληθές, παρότι ο Κεμάλ Ατατούρκ θαυμάζεται από τους απογόνους της κοραϊκής αφηγήσεως ως εκσυγχρονιστής μερίμνησε για την διατήρηση του τουρκικού φολκλόρ (Καραγκιόζης, κλεφτοτράγουδα κτλ.)

4) Τέλος είναι εκείνη που προσπαθούν να σκαρώσουν τα τελευταία χρόνια όσοι αγωνίζονται για μία Ελλάδα ως πεφωτισμένη ευρωπαϊκή επαρχία και προβάλλεται αυτήν την στιγμή από όλα τα σχετικά ντοκυμανταίρ της ελληνικής τηλεόρασης. Ουσιαστικά είναι η επιστροφή λίγο πολύ της κοραϊκής αφήγησης. Είναι η άποψη που καλλιεργήθηκε από τον Βερέμη και την ακολουθούν οι λεγόμενοι Φιλελεύθεροι, που θεωρεί ότι δεν υπήρχε νόμος στην περιοχή προ της εισαγωγής των ευρωπαϊκών θεσμών, η Ρωμανία και οι Οσμανίδες ήταν σκοτεινές θεοκρατίες και με την επανάσταση οι Έλληνες βρίσκουν τον προσήκοντά τους χαρακτήρα μέσα στην σχέση τους με την Δύση. Προβάλλονται τα πρώτα συντάγματα ως μνημεία φιλελευθερισμού που προηγούνται μάλιστα των αντιστοίχων ευρωπαϊκών. Βέβαια τα συντάγματα αυτά εγράφησαν στο πόδι και ως τακτική (οι ίδιοι που τα έγραψαν αναζητούσαν μονάρχη) για να πείσουν τα ευρωπαϊκά κράτη ότι οι αγωνιστές είναι σοβαροί και όχι τυχάρπαστοι. Δεν είναι τυχαίο ότι η Βερἐμειος (ας την ονομάσουμε έτσι) άποψη προβάλλεται στα χρόνια του μνημονίου θέλοντας να πλάσει τον αυθεντικό Έλληνα ως Ευρωπαίο, ώστε να δικαιολογήσει την υποταγή στο τραπεζικό σύστημα ως εθνική επιλογή και τον ωφελιμισμό ως αρετή. Εχθρός τους είναι οι εθνολαϊκιστές, αν και πολλοί των τελευταίων ασπάζονται τον ευρωπαϊκό και δυτικό προσανατολισμό, ερμηνεύοντας τον Κλέφτη ως μισθοφόρο του «δυτικού πολιτισμού» μίας υποτιθέμενης μυθικής «συντηρητικής» δύσης που προσπαθούν να καλλιεργήσουν αγγλοσάξωνες νεοσυντηρητικοί. Αυτή η άποψη δεν είναι καινούργια καθώς είχε εμφανισθή επί του λεγομένου εθνικού διχασμού ή διαιρέσεως, από τους Βενιζελικούς. Έπρεπε και τότε να πείσουν ότι οι Γάλλοι δικαίως επενέβησαν ως πάτρωνες της Ελλάδας, και να καλλιεργήσουν την αρκετά πρωτότυπη ιδέα ότι μπορεί η χώρα να λαμβάνει διεθνείς αποφάσεις ως διεθνές προτεκτοράτο. Ουσιαστικά είναι η ιδέα που χρησιμοποιήθηκε δεκαετίες αργότερα με τον σχηματισμό της ΕΕ («η ισχυρή Ελλάδα στον σκληρό πυρήνα της Ευρώπης»).

Πηγή

Δὲν καταγράφεται ὅμως -ἀναμενόμενα βέβαια- μιὰ πέμπτη ἑρμηνεία: Αὐτὴ τοῦ ἴδιου τοῦ 1821, μέσα ἀπὸ τὶς διακηρύξεις καὶ τὰ συντάγματά του. Σὲ αὐτὴ τὴν ἑρμηνεία, οἱ Ἕλληνες εἶναι ἀπόγονοι καὶ τῶν Βυζαντινῶν καὶ τῶν Ἀρχαίων (κι ὄχι ἁπλῶς ἑλληνόφωνοι Χριστιανοί, οὔτε ἀρβανιτόφωνοι Χριστιανοὶ ποὺ λίγη σημασία ἀπέδιδαν στὴν ἑλληνική), ἀρκεῖ βέβαια νὰ εἶναι Χριστιανοί. Προτοῦ ὑπάρξει Παπαρρηγόπουλος, φυσικά. Τὸ γιατί ἡ ἑρμηνεία αὐτὴ δὲν παρατίθεται εἶναι προφανές, ὅσο κι ἂν δὲν λέγεται ρητά. Εἶναι ἡ ὑποτίμηση τῶν Ἑλλήνων ὡς ἀφρόνων χωριατῶν ποὺ «ἔχασαν μιὰ αὐτοκρατορία» τὴν ὁποία θὰ κυρίευαν ἀπὸ τὰ μέσα οἱ Φαναριῶτες. (Τὸ ἄλλο, μὲ τὸν Τοτό, τὸ ξέρετε ἀσφαλῶς.) Ὅσο γιὰ τὸ ἄλλο, μὲ τὴν τουρκικὴ προέλευση τῶν Κλεφτῶν κι Ἀρματωλῶν ὡς θεσμῶν, ἄραγε ἔχει ἀκούσει ποτὲ γιὰ τοὺς Ἀκρίτες καὶ τὰ ἀκριτικὰ τραγούδια, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐλεύθερους γεωργοὺς στὸ Βυζάντιο ὁ ἀναρτήσας;

Τὸ γιατί γενικότερα δὲν δίνεται καμμία σημασία στὴν αὐτοαντίληψη τοῦ 1821, ὀφείλεται στὸ ὅτι ὅλοι παίζουν μὲ τὶς φτιαχτὲς θεωρίες 1 ὣς 4, καὶ δὲν μποροῦν νὰ χωρέσουν στὸ μυαλό τους μία ἀκόμη ποὺ θὰ ἔκανε πολυπλοκότερα τὰ πράγματα κι ἄρα θὰ τοὺς μπέρδευε -ἀριστεροὺς καὶ δεξιούς. Μάλιστα, «ἀπαγορεύεται» γιὰ λόγους σαβουὰρ βὶβρ τῆς διεθνοῦς πολιτικῆς τὸ νὰ ἀναδεικνύεις μιὰ ἄποψη σὰν τὴν ἐπίσημη αὐτοαντίληψη τοῦ 1821, ἡ ὁποία τόνιζε τὴ διεκδίκηση τοῦ Βυζαντίου ἀπὸ τοὺς ἐπαναστατημένους. Εἶναι ἔγκλημα νὰ πεῖς ὅτι τελικὸς σκοπὸς ἦταν ἡ διεκδίκηση τῆς Κωνσταντινούπολης καὶ τῆς Βυζαντινῆς Αὐτοκρατορίας (π.χ. βλέπε τί ἔλεγε ὁ Κολοκοτρώνης γιὰ τὸν Παλαιολόγο καὶ τὸν τελικὸ στρατιωτικὸ στόχο τῆς ἐπανάστασης, τί μαρτυρᾶ μὲ ἀπέχθεια ὁ Κοραῆς πὼς προσδοκοῦσαν οἱ ἐπαναστατημένοι Ἕλληνες -νὰ λειτουργηθοῦν στὴν Ἁγία Σοφία- κ.λπ. κ.λπ.), γιατὶ θὰ διαταράξεις στὸ status quo, κι ὅμως αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι ἡ μοναδικὴ ἀλήθεια ὅσον ἀφορᾶ τὸ τί εἶχαν κατὰ νοῦ οἱ ἄνθρωποι ποὺ ἐπαναστάτησαν. Ἡ προτεραιότητα τῆς πολιτικῆς μᾶς ἀναγκάζει στὴ φίμωση τῆς ἱστορικῆς ἀλήθειας. Ἀντίθετα, εἶναι πολὺ (καὶ διεθνῶς) τῆς μόδας νὰ τονίζεις τὸν ἑλληνοθωμανισμό, κι αὐτὸ ἄλλωστε ὑπὸ μία ἔννοια κάνει ἡ ἀνάρτηση («ἐκρωμαϊσμὸς Τούρκων, ἐκτουρκισμὸς λαοῦ»).

This entry was posted in 1821. Bookmark the permalink.

7 Responses to ταραχὲς κι ἑρμηνεῖες τοῦ 1821

  1. Ο/Η Ἀνώνυμος λέει:

    Καίριο!

    Μου αρέσει!

  2. Ο/Η N λέει:

    Λέει τέτοιο πράγμα ο Βρυώνης;Εσύ πολύ σωστά κι Ελληνικά θυμήθηκες τον Διγενή,επίσης υπάρχουν απ τον 11 αιώνα στη Δύση το άσμα του Ρολάνδου κλπ. Αυτά τα τούρκικα που λέει πότε έγιναν που έγιναν και σε τι υπόστρωμα;Δε μας λέει.Εννοεί οτι η ιδιαιτερότητα έγκειται στον εκθειασμό των outlaws;Κι αφού ο ίδιος/α αναφέρει Σλάβους και Βλάχους πως μπορεί να το ανάγει στους Τούρκους που χρονικά έπονται;Και κάπου δεν είναι καθαρό πως το εννοεί,ο ρωμαισμός είναι και μόνο είναι αστικότητα και οτιδήποτε μη αστικό είναι μη ρωμαικό και υποχρεωτικά τούρκικο;Σαν πολύ γρήγορο ταχυδακτυλουργικό μου φαίνεται όλο αυτό που κάνει.
    Δεν μπορώ καν να δώ ποιος το έγραψε,ελπίζω να ρωτήσει κάποιος και να μάθουμε κι εμείς.

    Μου αρέσει!

  3. Ο/Η ak19701970@gmail.com λέει:

    «Τοπικισμός» ; Λίγο πιο αναλυτικός;

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s